II SA/Op 438/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. B. i J. B. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 9 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji umarzającej postępowanie w sprawie samowolnej przebudowy obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę I. B. i J. B., na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 9 lipca 2012 r., nr [...]. Na skutek wniosku skarżących z dnia 2 stycznia 2013 r., Sąd doręczył im w dniu 1 lutego 2013 r. odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wezwał skarżących w dniu 4 lutego 2013 r., do uiszczenia z tego tytułu opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, pod rygorem wydania zarządzenia o jej ściągnięciu. W dniu 12 lutego 2013 r. do Sądu wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazali na swój zły stan zdrowia, spowodowany licznymi schorzeniami i chorobami, takimi jak choroba nowotworowa, cukrzyca, reumatyzm. Stwierdzili, że są osobami zawiedzionymi działaniami instytucji państwowych, które nie chcą rozwiązać przedmiotowej sprawy zgodnie z ich wolą. Stan ten zaważył na ich zdrowiu, czują się także pozbawieni praw obywatelskich. Podnieśli, że ciężka operacja onkologiczna skarżącego uniemożliwia im poniesienie dodatkowych kosztów, "w tym przypadku opłaty kancelaryjnej", zwłaszcza, że już ponieśli koszty sądowe. W oświadczeniu o dochodach, stanie rodzinnym i majątku podali, że tworzą wspólne gospodarstwo domowe, uzyskują dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 4.421,47 zł brutto (netto: 4.046,46 zł), posiadają także mieszkanie o powierzchni 50 m² . Stwierdzili, że ponoszą wydatki z tytułu opłat za media: czynsz – 500 zł, energia elektryczna – 300 zł, gaz – 100 zł oraz na kupno lekarstw – ok. 400 do 600 zł miesięcznie. Spłacają także dwie pożyczki zaciągnięte na leczenie, tj. w kwocie 26.178,01 zł (z dnia 8 października 2010 r.) i w kwocie 10.000 zł (z PKZP), co miesiąc stanowi to kwotę raty obu pożyczek w wysokości 1.152,17 zł. Do akt sprawy skarżący dołączyli zaświadczenie lekarskie, kartę leczenia i orzeczenie komisji ds. inwalidztwa. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie:"P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym stanowiąc, że przyznanie tego prawa następuje wówczas, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżących, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście ich sytuacji materialnej. Uwzględniając powyższe uwagi na tle rozpoznawanej sprawy zważono, że skarżący uiścili już w dniu 10 września 2012 r. wpis od skargi w kwocie 200 zł. Wskazać zatem należy, że zwolnienie od tej opłaty sądowej nie może być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od chwili jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, niepubl.). W niniejszej sprawie J. B. i I. B. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w dniu 11 lutego 2013 r., a zatem po dacie uiszczenia ww. opłaty sądowej, przez co opłata ta nie może stanowić przedmiotu zwolnienia. Określając dalej koszty sądowe, jakie skarżący zobowiązani są ponieść w związku z trwającym postępowaniem, stwierdzić trzeba, że ciąży na nich także obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis wyroku z dnia 20 grudnia 2012 r. wraz z uzasadnieniem, a także w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej, wpis od tej skargi. Stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżących, referendarz sądowy zauważył, że ich dochód kształtuje się na poziomie 4.046,46 zł netto miesięcznie, co po odjęciu wykazanych kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania i zakupu lekarstw w wysokości ok. 1.500 zł, daje kwotę ok. 2.546 zł. Fakt dysponowania przez skarżących wysokimi, jak na warunki polskich rodzin dochodami, gdzie najniższe krajowe świadczenie emerytalne kształtuje się na poziomie 728,18 zł brutto (Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent – opublikowany w Monitorze Polskim z 2011 r. Nr 15, poz. 162), czyni niemożliwym pozytywne rozpoznanie ich wniosku. Skarżący posiadają bowiem potencjał finansowy pozwalający na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie, a w szczególności opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. Zauważyć bowiem trzeba, że strona co do zasady jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, bowiem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zatem prawo pomocy – sprowadzające się do przejęcia przez Państwo ciężaru poniesienia kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego – jest instytucją wyjątkową, mogącą mieć zastosowanie jedynie do osób, które z przyczyn obiektywnych znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej im poniesienie kosztów postępowania. Wprawdzie skarżący podnieśli, że są zadłużeni, a zaciągnięte pożyczki zostały przeznaczone na leczenie, nie zmienia to jednak okoliczności, że nawet po uwzględnieniu rat kredytu jako kosztów niezbędnych (kosztów leczenia), to i tak do dyspozycji skarżących pozostaje co miesiąc kwota 1.393,46 zł netto, która zapewnia wnioskodawcom pokrycie wydatków związanych z ich bieżącym utrzymaniem, takich jak żywność, odzież, środki czystości, itp. Stwarza także możliwość uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, a w przypadku dalszego procedowania – także wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wobec powyższego, referendarz nie znajdując podstaw do zwolnienia skarżących od kosztów sadowych, działając na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.