II SA/Op 460/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 25 lipca 2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za 2010r. na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżącego od części wpisu od skargi w wysokości 100 (sto) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w pkt 1, wniosek oddalić. Działający w imieniu J. L., adwokat I. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 25 lipca 2011r., nr [...]. W skardze został zawarty wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, który został ponowiony na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym, skarżący uzasadnił żądanie wysoką kwotą wpisu od skargi, wysokimi kosztami spłaty kredytów zaciągniętych na zakup maszyn rolniczych, a także dochodami – trudnymi do precyzyjnego oszacowania, które jednakże nie pozwalają na uiszczenie opłat bez uszczerbku konicznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką i dwójką niepełnoletnich dzieci. Majątek rodziny stanowi nieruchomość rolna o powierzchni ok. 70 ha, maszyny rolnicze, takie jak: ciągnik, kombajn, agregat, opryskiwacz, a także samochód marki [...]. Wnioskodawca dodał, że w/w maszyny rolnicze zostały zakupione ze środków pochodzących z kredytów. Pismem z dnia 10 października 2011r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do usunięcia w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, braków formalnych wniosku, przez: wypełnienie rubryk formularza wniosku nr 2.2 pn.: "Adres do korespondencji"; nr 9 pn. "Inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym"; nr 10 pn. "Dochody"; nr 14 pn. "miejscowość, data"; nr 15 pn. "podpis osoby wnoszącej"; złożenie oświadczenia wyjaśniającego, czy wnioskodawca zatrudnia, bądź pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym – wobec treści rubryki nr 12 formularza wniosku. Ponadto, wezwał do uzupełnienia wniosku przez: przedłożenie aktualnych (z miesięcy: lipiec, sierpień i wrzesień 2011r.) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych należących do wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy; wskazanie wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie swoje oraz rodziny, przy uwzględnieniu wydatków mieszkaniowych (np. opłata za gaz, za energię elektryczną, za odprowadzanie ścieków, za dostawę wody, itp.); wyjaśnienie czy rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy osób trzecich, bądź z instytucji pomocy społecznej (jeżeli tak – proszę o wskazanie rodzaju świadczonej pomocy); przedłożenie dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanego dochodów miesięcznego przez członków rodziny; a w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – do przedłożenia stosownych zaświadczeń z urzędu pracy. Wezwanie o przywołanej treści zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 14 października 2011r., a w dniu 21 października 2011r. (data stempla pocztowego) został odesłany wypełniony formularz wniosku wraz z dokumentami bankowymi (umowy kredytowe, wyciągi). Skarżący uzupełnił w formularzu wniosku informacje na temat swojej sytuacji materialnej przez wskazanie, że dochody z jego gospodarstwa rolnego kształtują się na poziomie ok. 1.800 zł ("czysty dochód") na miesiąc po odjęciu kosztów prowadzonej działalności oraz rat leasingowych i kredytowych. Łączna kwota rat miesięcznych wszystkich umów kredytowych to ok. 20.000 zł. Do akt sprawy dołączono ponadto wyciągi z rachunków bankowych za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2011r., umowy pożyczki na cele mieszkaniowe, a także kredytów konsumpcyjnych i na zakup ziemi. W wykonaniu zarządzenia z dnia 10 listopada 2011r., ponownie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku, przed przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych przez skarżącego hektarach przeliczeniowych, w celu obliczenia dochodu rocznego rodziny oraz oświadczenia o wartości posiadanego sprzętu rolniczego i samochodu. Odpowiedzi na wezwanie referendarza udzielono pismem procesowym z dnia 21 listopada 2011r., dołączając do akt sprawy żądane zaświadczenie. Skarżący w powyższej korespondencji, udzielił informacji na temat posiadanego sprzętu rolniczego i jego wartości, a także źródeł pochodzenia środków finansowych na jego zakup. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", zważono, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie m.in. tylko od opłat sądowych w całości lub części. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W niniejszym postępowaniu J. L. zastosował się w wyznaczonym przez referendarza terminie, do wezwania do usunięcia braków formalnych wniosku, stąd należało uznać, iż spełnił wymóg formalny zawarty w art. 252 § 2 P.p.s.a., tj. złożył wniosek na urzędowym formularzu i wypełnił go, według pouczenia zawartego w formularzu wniosku. Do rozstrzygnięcia pozostała zatem kwestia czy wnioskodawca spełnia przesłanki materialne, warunkujące zwolnienie go od kosztów sądowych (o co wnosił), stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem prawa, przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu przywołanego przepisu są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009r., sygn. akt II OZ 127/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX, pod numerem 565704). Ustalenia kosztów niezbędnego utrzymania Sąd (referendarz sądowy) dokonuje natomiast na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, zarówno w urzędowym formularzu wniosku, jak również w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w trybie art. 255 P.p.s.a. W niniejszym postępowaniu, wykazane przez wnioskodawcę koszty niezbędnego utrzymania jego czteroosobowej rodziny kształtują się na poziomie ok. 3.242 zł miesięcznie. Do kosztów tych należą: wydatki na zakup odzieży: 100 zł, odzieży i pampersów dla dzieci: 300 zł, opłata za energię elektryczną i wodę: ok. 500 zł, opłata za telefon: 200 zł, opłata za ogrzewanie: ok. 1.042 zł (kwota uśredniona na podstawie przedstawionych danych: 25 ton owsa opałowego w skali roku, po 500 zł za 1 tonę), opłata za przedszkole: 100 zł, wydatki na żywność: ok. 1.000 zł. Ponadto rodzina ponosi koszty wydatków z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek łącznie ok. 20.000 zł miesięcznie. Według przedłożonych dokumentów wynika, że wśród zobowiązań tych znajdują się: pożyczka z 2010r. na cele mieszkaniowe zaciągnięta na kwotę 100.000 zł; kredyt z 2007r. pn. "Młody rolnik" na kwotę 327.661,56 zł; kredyt gotówkowy konsumpcyjny z 2010r. na kwotę 23.228,80 zł; pożyczka z 2010r. na kwotę 38.920,60 zł; pożyczka powtórna z 2011r. na kwotę 35.518,49 zł.; opłaty leasingowe za kombajn o wartości 59.5901,64 zł. Dochód miesięczny wnioskodawca określił na kwotę 1.800 zł, wskazując, że jest to "czysty dochód", po odjęciu kosztów prowadzonej działalności oraz rat leasingowych i kredytowych. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że dochód rodziny utrzymującej się z gospodarstwa rolnego, ustala się na podstawie powierzchni użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych i wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ogłaszanego w każdym roku przez Prezesa GUS na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz. 969). Podstawę obliczenia dochodu rocznego stanowi zaświadczenie z właściwego urzędu gminy o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych. W sprawie skarżący przedłożył zaświadczenie wydane w dniu 17 listopada 2011r. z upoważnienia Burmistrza [...], z którego wynika, że J. L. jest podatnikiem podatku rolnego 77,51 ha fizycznych, 60,9495 ha przeliczeniowego. Z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010r. (M.P. Nr 87, poz. 917) wynika, że przeciętny dochód z 1 ha wynosił w 2010r. – 2.278 zł. Na tej podstawie referendarz przyjął, że skarżący uzyskał w 2010r. dochód w wysokości 138.842,961 zł (2.278 zł × 60,9495 ha), co stanowi 11.570,25 zł miesięcznie, czyli 2.892,56 zł na jedną osobę w rodzinie wnioskodawcy. Wysokość tak ustalonego dochodu, nie zalicza się do niskich w skali kraju. Zgodnie bowiem z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2010r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz.U. Nr 194, poz. 1288), minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.386 zł. Po drugie, referendarz sądowy zauważył, że w większości przypadków zawarte przez wnioskodawcę umowy finansowe posiadają charakter konsumpcyjno- inwestycyjny. Co do zasady natomiast sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez skarżącego kredyty świadczą bowiem o jego zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). W szczególności z uwagi na to, że ich wysokość kształtuje się na wysokim poziomie, jak na warunki finansowe polskich rodzin. Skarżący w piśmie z dnia 21 listopada 2011r. podał, że posiada sprzęt rolniczy o wartości ok. 712.000 zł, który sfinansowany został ze spłacanych obecnie kredytów i pożyczek, a także w ramach umów leasingowych. Spłaca także trzy kredyty rolnicze na zakup gruntów rolnych, gdzie roczna rata wraz z odsetkami wynosi 30.599 zł. Posiada także samochód o wartości 70.000 zł, który z kolei został kupiony w drodze umowy leasingowej, gdzie miesięczna rata wynosi ok. 2.400 zł. Z akt sprawy, a zwłaszcza z wyciągów bankowych, nie wynika natomiast, aby skarżący utracił płynność finansową i nie realizował na bieżąco swoich należności. W miesiącach: lipcu, sierpniu i wrześniu 2011r. saldo końcowe na rachunku bankowym nie było ujemne i kształtowało się odpowiednio na poziomie: 1.893,78 zł, 713,61 zł i 0,00 zł. Wynika z powyższego, że skarżący posiada zdolność kredytową, skoro instytucje finansowe udzielają mu kredytów i pożyczek, a także posiada środki finansowe gwarantujące mu możliwość spłaty miesięcznych rat zobowiązań. Po trzecie, wysokość opłat sądowych wymaganych w niniejszym postępowaniu należy do jednych z niższych przed sądami administracyjnymi. Wpis od skargi jaki wnioskodawca zobowiązany jest ponieść, zgodnie z obowiązująca linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GZ 419/10, postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II GZ 93/11, obydwa dostępne na stronie internetowej NSA, pn. www.orzeczenia.nsa.gov.pl;) wynosi 200 zł. Następnie - w przypadku dalszego procedowania, skarżący zobowiązany jest ponieść opłatę kancelaryjną za sporządzenie odpisu zapadłego w sprawie orzeczenia wraz z uzasadnieniem - 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Uwzględniając powyższe okoliczności trudno uznać, że skarżący jest osobą ubogą i źle sytuowaną finansową. Wprawdzie posiada on wysokie wydatki comiesięczne związane z prowadzoną działalnością rolniczą, nie zmienia to jednak faktu, że zobowiązania te jest w stanie ponosić. Nie sposób także oprzeć się wrażeniu, że skarżący zadłużając się, świadomie realizuje określony zamysł związany z rozwojem swojej działalności, a środki finansowe na ten cel mają mu zapewnić zaciągnięte zobowiązania. Trudno więc w takim przypadku przyjąć pogląd, że sytuacja w jakiej się znalazł, tj. okoliczność posiadania wysokich zadłużeń, powstała wskutek okoliczności niezależnych od niego samego, a w konsekwencji przyjąć, że należy mu udzielić pomocy w żądanym zakresie. Instytucja prawa pomocy, jako instytucja o wyjątkowym charakterze, jest stosowana bowiem w sytuacji osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2004r., sygn. akt GZ 123/04, zamieszczone w programie komputerowym LEX, pod numerem 950728). Jednocześnie, nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że obciążenia powyższe są związane w głównej mierze z działalnością zarobkową, stanowiącą jedyne źródło dochodu całej, czteroosobowej rodziny, w tym dwójki małych dzieci wnioskodawcy (wiek: 5 lat i 1 rok). Ponadto, niniejsze postępowanie sądowe związane jest z przedmiotem tej działalności. Z tych względów, referendarz postanowił o zwolnieniu skarżącego od części wpisu od skargi, w wysokości 100 zł. Orzekający kierował się zasadą, że nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stąd postanowienie o zwolnieniu od części wpisu od skargi, jako opłaty, której nieuiszczenie spowoduje odrzucenie skargi. Zdaniem referendarza zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi mu także powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie opłat sądowych wymaganych w dalszej części postępowania, wobec jego oświadczenia o braku zgromadzonych oszczędności. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.