II SA/Op 474/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. i C. K. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...], znak sprawy: [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżących od kosztów sądowych w zakresie częściowym, a to od opłat sądowych powyżej 100 (stu) złotych wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pismem z dnia 9 listopada 2009r. T. K. i C. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...], znak sprawy: [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o nakazaniu L. P. rozbiórkę części budynku warsztatu samochodowego zlokalizowanego w O., przy ulicy [...]. W wykonaniu zarządzenia z dnia 14 grudnia 2009r., wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, T. K. i C. K. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoją prośbę skarżący wskazali na złą sytuację finansową, spowodowaną podeszłym wiekiem (65 lat) i chorobami skarżących. Skarżący jest inwalidą I grupy, niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Cierpi m.in. na cukrzycę typu II, przeszedł zabiegi onkologiczne, cierpi na zanik widzenia prawego oka, miażdżycę, nowotwór, wymaga stałej rehabilitacji i opieki lekarzy specjalistów, a także kupna drogich leków. Skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności, także cierpi na wiele schorzeń, w tym na m.in. jaskrę i zwyrodnienie kręgosłupa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżący wskazali, że tworzą wspólnie gospodarstwo domowe, którego jedynymi źródłami dochodu są: emerytura skarżącej i renta skarżacego, w łącznej kwocie 3.250,13 zł. Skarżący oświadczyli, że posiadają mieszkanie w domu dwurodzinnym, o powierzchni 95,24 m² oraz działkę przyzagrodową o powierzchni 773 m². Skarżący nie wykazali posiadania innych składników majątkowych, bądź dodatkowych źródeł dochodu. Ponadto skarżący stwierdzili, że są osobami starszymi, a zatem nie posiadają biegłości w pisaniu i zrozumieniu pism urzędowych, nie znają także przepisów prawnych. Wysokie koszty leczenia pochłaniają ich fundusze, przez co nie stać ich na opłacenie kosztów procesu sądowego. Podnieśli, że na skutek działalności gospodarczej ich sąsiada, związanej z emisją spalin, kurzu i hałasem, pogorszył się ich stan zdrowia. Do akt sprawy T. K. i C. K. dołączyli zaświadczenia i orzeczenia lekarskie, a także karty informacyjne leczenia szpitalnego. Na skutek zarządzenia referendarza sądowego, do akt sprawy dołączone zostało pismo skarżących z dnia 30 listopada 2009r., wniesione w sprawie II SA/Op 385/09, wraz z załączonymi do niego kserokopiami rachunków, faktur i wyciągów. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie:"P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych ( w części lub w całości) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżących, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście ich sytuacji materialnej. Określając zatem niezbędne koszty wskazać trzeba, że są nimi opłaty z tytułu: wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 500 zł (§2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), następnie - w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej – opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250,00 zł. (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad...). Razem opłaty sądowe kształtują się na poziomie 850,00 zł. W tym miejscu wskazać należy także na okoliczność, iż skarżący wnieśli do tut. Sądu dwie skargi (oprócz niniejszej, także w sprawie o sygn. akt II SA/Op 385/09), co powoduje obowiązek uiszczenia innych opłat, w drugim toczącym się postępowaniu, które według przywołanych wyżej przepisów kształtują się także na poziomie 850 zł. Wprawdzie w powyższej sprawie wydane zostało w dniu 8 grudnia 2009r. postanowienie referendarza sądowego o częściowym zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych, to z uwagi na fakt, że postanowienie to nie stało się prawomocne wobec wniesienia sprzeciwu przez skarżących, trudno w momencie rozpoznawania niniejszego wniosku określić jakiego rzędu opłaty łącznie będą ciążyć na skarżących w obydwu toczących się postępowaniach. Istnieje bowiem możliwość, że skarżący zostaną zwolnieni w sprawie II SA/Op 385/09, w całości lub części, od kosztów sądowych na nich ciążących. W ocenie referendarza, nie można jednakże tracić z pola widzenia przywołanej okoliczności, jako mającej wpływ na ustalenie obciążeń finansowych skarżących, co z kolei rzutuje na ocenę płynności finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawców w niniejszej sprawie. Przy ocenie tejże sytuacji należy mieć na uwadze dochód, jakim comiesięcznie dysponują skarżący, ich stan majątkowy, a także niezbędne wydatki na utrzymanie skarżących i mieszkania. Te ostatnie zostały określone przez rozpoznającego wniosek, na podstawie przedłożonych przez T. K. i C. K. kserokopii rachunków, faktur i wyciągów załączonych do sprawy II SA/Op 385/09. Z uwagi bowiem na zasadę ekonomii procesowej, a także na aktualność zawartych w w/w dokumentach danych, referendarz uznał o braku konieczności przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie i zarządził dołączenie zebranego materiału dowodowego do akt sądowych sprawy. Zważył zatem, że skarżący posiadają do swojej dyspozycji stały, comiesięczny dochód w wysokości 3.250,13 zł. Z wyciągu bankowego przedłożonego przez wnioskodawców wynika, że dochód w takiej wysokości wpływa na rachunek skarżących, co świadczy o tym, że podana kwota jest wartością netto, a nie brutto, jak podano w formularzu wniosku. Skarżący ponoszą, co wynika ze złożonych przez nich dokumentów i wyjaśnień, comiesięczne wydatki na cele mieszkaniowe w łącznej wysokości zł ok. 681 zł (opłata za energię – 236,78 zł; gaz – 244,35 zł – kwotę tę uzyskano przez uśrednienie nadesłanych trzech rachunków, w stosunku rocznym; za wodę i odprowadzanie ścieków – 85 zł; za telefon – 58,67 zł; z tytułu podatku od nieruchomości – średniomiesięcznie: 18,12 zł; opłata za wywóz odpadów komunalnych – 33,17 zł). Ponadto, comiesięcznie ponoszą koszty związane z kupnem lekarstw w kwocie 350 – 400 zł. Otrzymany zatem w ten sposób łączny koszt wydatków miesięcznych kształtuje się na poziomie ok. 1.100 zł. Do dyspozycji skarżących pozostaje zatem, po odjęciu wyżej podanych wydatków, kwota ok. 2.150 zł, w ramach której rodzina musi się wyżywić, zakupić środki czystości, czy odzież. Niewątpliwie w kwocie tej należy także uwzględnić wydatki związane z ewentualnymi, dalszymi kosztami leczenia i lekarstw, bowiem skarżący wykazali, że są osobami schorowanymi i wymagającymi stałej opieki lekarskiej. Przyszłe wydatki na te cele są natomiast niewątpliwie trudne do jednoznacznego określenia. Pomimo tego, w ocenie referendarza, który posiada wiedzę na temat przeciętnych kosztów utrzymania, kwota 2.150 zł daje możliwość pokrycia i wygenerowania, oprócz kosztów niezbędnego utrzymania, także środków na pokrycie przynajmniej w części kosztów postępowania sądowego, w przypadku chęci skarżących do dalszego procedowania. Ich sytuacja majątkowa i bytowa, którą kształtuje niemały dochód, jak na warunki polskich rodzin, a także fakt posiadania mieszkania o dużej powierzchni oraz działki, nie daje podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. A zatem, że spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli przez nich wnioskowanym. Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód i środki finansowe z innych źródeł. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe, referendarz orzekł o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych powyżej kwoty 100 zł. Rozpoznający wniosek kierował się w tym względzie przede wszystkim okolicznością, że uiszczenie opłat sądowych, w tym w szczególności wpisu od skargi w wysokości 500 zł, jest obowiązkiem nagłym i może wobec tego rodzić trudności w zebraniu środków finansowych przez skarżących. Ponadto, wnioskodawcy są emerytami i osobami schorowanymi, a to wskazuje na brak zdolności zarobkowania i zdobycia dodatkowych funduszy. Jako osoby schorowane muszą mieć także zabezpieczone środki na zakup lekarstw i koszty leczenia, które to wydatki są wydatkami często nagłymi i nieprzewidywalnymi. Ponadto, skarżący procedują w innym postępowaniu toczącym się przez tut. Sądem, co wiązać się może z dodatkowymi obciążeniami finansowymi. Zważywszy zatem na ustaloną przez referendarza sytuację materialną skarżących uznać należało, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Istnieje natomiast podstawa do zwolnienia ich od części kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji wnioskodawców i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. Wskazać w tym miejscu także warto, iż postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżących możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji postanowienia.