II SA/Op 486/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Spółka z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 21 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry na skutek wniosku skarżącej Spółki z dnia 4 lipca 2016 r. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od opłat sądowych w całości postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. Przedmiotem skargi A Spółki z o.o. z siedzibą w [...], wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 21 sierpnia 2015 r., nr [...]. W skardze, Spółka złożyła szereg wniosków procesowych, w tym m.in. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Do skargi strona załączyła wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPPr" oraz dokumenty finansowe i księgowe za rok 2013 i 2014 (sprawozdania finansowe, bilanse, rachunki zysków i strat, informacje dodatkowe), a także dokumenty potwierdzające istnienie należności wobec organów celnych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała na złą sytuację finansową, powodującą niemożność uiszczenia kosztów sądowych. Podała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych przedmiotowej sprawy. Nie posiada środków trwałych, a jedynym środkiem trwałym Spółki są automaty do gier, które w większości zostały zatrzymane przez organy celne na skutek toczących się postępowań. Powyższe powoduje z kolei, niemożność prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej i zarobkowania. Przedstawiony stan, zdaniem Spółki trwa od dłuższego czasu i powoduje niemożność zgromadzenia przez nią jakichkolwiek oszczędności. Nie posiada ona także zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. W dalszej części wniosku spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 500.850,02 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 167.360,10 zł. Stan rachunku bankowego Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazywał saldo zerowe. Dodatkowo spółka podniosła, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych, wymierzonych przez organy celne wynoszą 1.140.000,00 zł, a zobowiązania wobec kontrahentów z tytułu najmu i dzierżawy stanowią kwotę ponad 100.000,00 zł. Wpisy sądowe w sprawach sądowoadministracyjnych ze skarg na decyzje wymierzające kary pieniężne wynoszą z kolei łącznie: 34.400 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2015 r. o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji, skarżąca Spółka dołączyła do akt sprawy dokumenty: CIT-8 za 2014 r.; VAT-7K za I kw. 2015 r.; VAT-7K za II kw. 2015 r.; wyciąg z rachunku bankowego z dnia 30 listopada 2015 r.; zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2015 r. i z dnia 24 sierpnia 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w wysokości odpowiednio: 34.173,20 zł (razem dochodzone należności) i 38.701,60 zł. Prezes Spółki w piśmie z dnia 2 grudnia 2015 r. oświadczył także, że rachunek bankowy podany we wniosku jest jedynym rachunkiem Spółki; Spółka w ciągu ostatnich dwóch lat nie otrzymała pomocy publicznej; nie został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników Spółki; w stosunki do Spółki nie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, ani też nie zostało wszczęte postępowanie naprawcze; poza działalnością związaną z grami na automatach Spółka nie prowadzi żadnej innej działalności gospodarczej; Spółka nie zatrudnia też pracowników. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz wskazał m.in. na fakt prowadzenia przez Spółkę, pomimo wykazywanych trudności finansowych, działalności gospodarczej, a także, że wobec Spółki nie toczą się postępowania upadłościowe, likwidacyjne, układowe lub naprawcze. Referendarz wskazał także na okoliczność posiadania przez Spółkę majątku, rokroczne zwiększanie przez nią przychodu i finansowanie kosztów, pomimo wykazywanej w bilansach straty. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła sprzeciw, w wyniku którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2015 r. Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2016 r., Sąd I instancji oddalił skargę Spółki. Na skutek złożonego przez pełnomocnika skarżącej Spółki wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, doręczając ww. wyrok wezwano jednocześnie pełnomocnika do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, w wysokości 100 zł. W dniu 29 lipca 2016 r. wpłynęła do Sądu skarga kasacyjna od wyroku z dnia 2 czerwca 2016 r., wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazano na złą sytuację finansową Spółki, która nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Podniesiono także, że Spółka nie posiada środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w tym celu. Wskazano, że jedynymi środkami trwałymi Spółki są automaty, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne w toku prowadzonych przez nich postępowań. Z tych względów Spółka została także pozbawiona możliwości zarobkowania. Więcej, nie posiada również zdolności kredytowej, natomiast jedyny wspólnik Spółki wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Ponadto, z końcem lutego 2016 r. bank rozwiązał ze Spółką umowę rachunku bankowego, z uwagi na brak płatności. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 500.850,02 zł, zaś wysokość strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi -167.360,10 zł. Ponadto, we wniosku wskazano, że wymagane zobowiązania z tytułu kar pieniężnych, wymierzonych Spółce na zasadzie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, wynoszą ponad 3.000.000 zł. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 5 sierpnia 2016 r., wezwano pełnomocnika skarżącej Spółki do wykazania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, zaistnienia zmiany okoliczności faktycznych i prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r., przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy, przez nadesłanie aktualnych dokumentów finansowo-rachunkowych Spółki. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone na adres Kancelarii pełnomocnika skarżącej Spółki, w dniu 10 sierpnia 2016 r. Wskazuje na to pieczęć i podpis pracownika Kancelarii. W aktach sprawy brak odpowiedzi na wyżej opisane wezwanie. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Na podstawie wyżej podanych przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., została dokonana ocena wniosku skarżącej Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, której wyrazem było wydane w dniu 18 grudnia 2015 r. przez referendarza sądowego postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, utrzymane następnie przez tut. Sąd, orzeczeniem z dnia 19 lutego 2016 r. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a do takich zalicza się rozstrzygnięcie co prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazać należy, iż wyżej wymieniony przepis możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (por.: B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 382-383). Zmiana okoliczności faktycznych sprawy w przypadku orzeczenia dotyczącego prawa pomocy, odnosić się może nie tylko do wysokości uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów, ale także wysokości obciążających ją wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1163/13, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego wskazać należy, że złożenie przez skarżącą Spółkę ponownego wniosku w tym samym zakresie co poprzedni (dotyczący zwolnienia od opłat sądowych), w sytuacji gdy został już wcześniej rozpoznany jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, stanowi podstawę do zastosowania art. 165 P.p.s.a. (por.: postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 431/08; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Oceniając zatem kolejny wniosek skarżącej Spółki z dnia 4 lipca 2016 r., w kontekście przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. referendarz zważył, że wnioskując ponownie o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącej podniósł podobne okoliczności w jego uzasadnieniu, jak we wniosku zgłoszonym na formularzu z dnia 4 lipca 2015 r. (k:196-197). Skarżąca Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie co poprzednio, a ponadto sytuacja finansowa skarżącej wynikająca z obecnego oświadczenia nie różni się zasadniczo od poprzednio wykazywanej. W dalszym ciągu Spółka powołuje się na brak środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Nadal podnosi, że nie posiada środków trwałych, które mogłaby spieniężyć, a jedynymi środkami trwałymi są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne. Nadal także Spółka twierdzi, że nie posiada zdolności kredytowej, zaś jej jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Również dane odnoszące się do majątku Spółki są tożsame z poprzednio przedstawionymi, tj. wysokość kapitału zakładowego: 5.000 zł, wartość środków trwałych: 500.850,02 zł, wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy: -167.360,10 zł. Wprawdzie skarżąca obecnie wskazała na wyższe zobowiązanie z tytułu kar pieniężnych jej wymierzonych (obecnie: 3.000.000 zł, było 1.140.000 zł), jednocześnie jednak w żaden sposób nie odniosła się do żądania referendarza o wykazanie jej trudnej sytuacji. Na wezwanie referendarza do wykazania zmiany okoliczności sprawy (które to okoliczności były podstawą odmowy przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r.), przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenia wyjaśnień, Spółka pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, w żaden sposób do niego się nie odniosła. Z podanych względów, nie można twierdzić o wystąpieniu przesłanki zmiany okoliczności sprawy, która jest konieczna do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia z dnia 18 grudnia 2015 r., utrzymanego następnie orzeczeniem Sądu z dnia 19 lutego 2016 r. Brak jest także w aktach sprawy jakiejkolwiek dokumentacji przemawiającej za tym, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. Materiały finansowo-rachunkowe Spółki przedłożone w sprawie na potrzeby poprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotyczą bowiem lat 2013, 2014, 2015 i nie zachowują aktualności w realiach obecnie rozpoznawanego wniosku z dnia 4 lipca 2016 r. Podkreślić przy tym należy także, że referendarz sądowy wydając rozstrzygnięcie w dniu 18 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, dokonywał oceny możliwości finansowych skarżącej w kontekście wszystkich kosztów wymaganych w toku niniejszego postępowania, w tym ewentualnych opłat powstałych po wydanym w sprawie wyroku, a więc opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem i wpisu od skargi kasacyjnej. Mając na względzie powyższe okoliczności sprawy, referendarz nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia z dnia 18 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. Wobec tego, działając na zasadzie art. 165 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.