II SA/Op 500/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skarg M. C. i J. C. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia obiektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na rozbiórkę postanawia: odmówić skarżącemu J. C. prawa pomocy. J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego Wojewody Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę. Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 501/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", połączył sprawę o sygn. akt II SA/Op 501/16 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt II SA/Op 500/16, w celu ich łącznego rozpoznania oraz postanowił prowadzić te sprawy pod sygn. akt II SA/Op 500/16. Pismem z dnia 31 października 2016 r., J. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie zatem do przepisu art. 252 § 2 "P.p.s.a.", zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, przesłano skarżącemu przy piśmie z dnia 22 listopada 2016 r., urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwano do wypełnienia i odesłania formularza w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie powyższe wraz z formularzem wniosku PPF zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 9 grudnia 2016 r., co wynika z adnotacji na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por.: k-54 akt sądowych). W dniu 16 grudnia 2016 r. skarżący nadał za pośrednictwem poczty (data stempla) wypełniony formularz wniosku, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając żądanie skarżący podał, że na skutek egzekucji komorniczej prowadzonej od 2014 r. znalazł się w bardzo trudnej sytuacji finansowo-prawnej, z uwagi m.in. na niemożność prowadzenia działalności gospodarczej. Z tych względów, skarżący postanowił wynająć swoje mieszkanie i ograniczyć wydatki na swoje potrzeby, do minimum aż do wyjaśnienia sprawy. Dodał, że mieszka w różnych miejscach. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest należność z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości od 500-800 zł miesięcznie; skarżący posiada ponadto oszczędności w wysokości 300 zł, działkę gruntową o wartości ok. 80.000 zł (dom do generalnego remontu), mieszkanie o powierzchni ok. [...] m², a także jest współwłaścicielem mieszkania (mieszkanie córki skarżącego). Wskazując na zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: koszty wyżywienia, koszty zakupu odzieży, dojazdów, badań (nie określając ich wysokości), a także alimenty w wysokości 700 zł miesięcznie. Skarżący wskazał na nieprawidłową – jego zdaniem – działalność banków, które zachowują się w stosunku do niego jako klienta, bardzo nierzetelnie, łamiąc przy tym prawo. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 28 grudnia 2016 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń, a to przez przedłożenie aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, a także wyjaśnienie czy skarżący korzysta z pomocy osób trzecich, bądź z instytucji pomocy społecznej. Zobowiązano także skarżącego do przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanego dochodu miesięcznego przez skarżącego, wyjaśnienia czy z posiadanych jako właściciel lub współwłaściciel mieszkań, skarżący uzyskuje dochód (np. z tytułu najmu) i jakiej wielkości jest to kwota. Zwrócono się także o udokumentowanie podawanych przez skarżącego wydatków z tytułu alimentów; udokumentowanie podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z postępowaniem komorniczym i sądowym, a także wskazanie jakiego rzędu skarżący posiada zadłużenia i wskazanie rodzaju zaciągniętych kredytów, ich wysokości oraz celu, na jaki zostały zaciągnięte. W wezwaniu pouczono jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 14 dni, może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. Opisane wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 stycznia 2016 r., na które odpowiedział w piśmie z dnia 1 lutego 2017 r. Do akt sprawy, skarżący dołączył kserokopie bankowych tytułów egzekucyjnych wydanych w związku z umową o kredyt hipoteczny, datowane na: 10 grudnia 2014 r. i 10 grudnia 2013 r., kserokopię ww. umowy kredytowej, odpis postanowienia Sądu [...] w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] r. dotyczącego sprawy egzekucyjnej w przedmiocie nadzoru nad egzekucją z nieruchomości, kserokopię umowę najmu lokalu mieszkalnego, dowody wpłat z tytułu opłat za media lokalowe. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zważono, co następuje: w przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków. Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym stanowiąc, że przyznanie tego prawa następuje wówczas, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącym, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jego sytuacji materialnej. Uwzględniając powyższe, na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a przypadku dalszego procedowania - opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Podkreślić jednakże należy, że zarówno wpis od skargi kasacyjnej, jak również opłata kancelaryjna będą wymagane dopiero w sytuacji oddalenia skargi przez tut. Sąd. Oceniając zatem sytuację materialną skarżącego, w pierwszej kolejności należało dokonać systematyzacji treści oświadczeń i dokumentów złożonych w trakcie postępowania. Podstawy zwrócenia się skarżącego do Sądu o pomoc należy upatrywać w złej sytuacji materialnej, spowodowanej niemożnością spłaty rat kredytu hipotecznego zaciągniętego na kupno mieszkania, indeksowanego kursem CHF. Zdaniem skarżącego, niekorzystne dla kredytobiorców umowy bankowe i zawarte w nich niedozwolone klauzule abuzywne stały się przyczyną złych, wręcz dramatycznych sytuacji kredytobiorców, do których zalicza się także sam skarżący. Podnoszonej kwestii, skarżący poświęca znaczną część zarówno wyjaśnień, jakie złożył, jak i korespondencji, którą przedłożył do akt sprawy, tj. odpisu umowy kredytowej, zajęć bankowych, dokumentów sądowych związanych z prowadzonym przeciwko skarżącemu i M. C. (druga skarżąca w sprawie) postępowaniu egzekucyjnym. W kwestii sytuacji rodzinnej, skarżący oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, choć twierdzi, że posiada pełnoletnią córkę (21 lat) – studentkę, na utrzymanie której skarżącemu zasądzono alimenty w wysokości 700 zł. Alimentów tych nie płaci, bowiem gromadzi środki na procesy sądowe przeciwko bankom. Ponadto, w 2008 r. rozstał się ze swoją partnerką M. C., a okoliczność tę potwierdza także ona sama (por. wniosek o prawo pomocy, k-49 akt sądowych), która określa J. C. "byłym mężem". Wymienione osoby są współwłaścicielami nieruchomości: działki gruntowej z domem (dom do remontu lub wyburzenia), będącej przedmiotem niniejszej skargi, a także mieszkań, zakupionych na kredyt, w tym mieszkania córki. Mieszkanie skarżącego stanowi przedmiot wynajmu, z tytułu którego uzyskuje on dochód w wysokości 1.047 zł; przeznaczany jednak jest on częściowo dla M. C., jak to wnioskodawca określił: "na opłaty". Skarżący podał także, że nie posiada stałego miejsca zamieszkania z uwagi na zaistniałą trudną sytuację finansową, twierdzi, że pomieszkuje u znajomych, którzy znając jego sytuację, nie żądają żadnych opłat za korzystanie z mieszkania. Korespondencję skarżący odbiera natomiast na adres zamieszkania swojego ojca, ale z uwagi na chorobę ojca, brak jest warunków, aby z nim mieszkać, a jedynie odwiedza go od czasu do czasu, pomagając mu i opiekując się nim. Z wyjaśnień skarżącego wynika także, że nie podejmuje on prób zatrudnienia zarobkowego, bowiem wszelkie zarobione przez niego pieniądze były natychmiast zajmowane przez komorników i wierzycieli. On sam natomiast czynnie uczestniczy w pracach ruchu społecznego zajmującego się ochroną praw klientów banków, a w okresie letnim uczy dzieci (3-5 razy w miesiącu), z czego otrzymuje niewielkie wynagrodzenie (nie określił jakiego rzędu). Zdaniem referendarza skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Nie budzi wątpliwości, że powstała sytuacja materialna skarżącego związana jest z zaciągniętymi zobowiązaniami finansowymi, które obecnie wynoszą 400 tysięcy zł, a były one wynikiem świadomych planów i przedsięwzięć inwestycyjnych rodziny skarżącego. Trudno bowiem uznać, że członkowie ówczesnej rodziny skarżącego podjęli je w celu wyłącznie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w sytuacji, gdy rodzina ta posiada dwa mieszkania i działkę gruntową (z "budynkiem do remontu lub wyburzenia"). Ponadto, jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Podkreślenia przy tym wymaga, że referendarz posiada wiedzę na temat problemu kredytobiorców, którzy zaciągnęli zobowiązania hipoteczne indeksowane kursem CHF. Sprawa ta jest szeroko komentowana w mediach i stanowi ważką kwestię życia społecznego, do tego stopnia, że jest tematem dyskusji i proponowanych rozwiązań ustawowych, mających na celu wsparcie kredytobiorców ze strony państwa. Tym samym, referendarz nie kwestionuje samego problemu z jakim boryka się skarżący, tzn. mechanizmu powstałego zadłużenia i niemożności jego spłacenia, co wnioskodawca wskazuje jako przyczynę braku płynności finansowej. W ocenie referendarza, określana przez skarżącego jako dramatyczna jego sytuacja materialna, nie znajduje jednak odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym, który potwierdza tylko niektóre wykazywane przez skarżącego okoliczności i pozostawia szereg wątpliwości. Przede wszystkim skarżący nadal pozostaje właścicielem, bądź współwłaścicielem nieruchomości (dwóch mieszkań i jednej zabudowanej działki gruntowej), z których uzyskuje dochód, pozwalający mu na pokrycie części wydatków. Korzysta ze wsparcia osób trzecich, które pokrywają koszty jego wyżywienia i zapewniają warunki mieszkaniowe, lecz szczegóły udzielania tej pomocy (np. kwestia wysokości pomocy finansowej) nie zostały podane. Ponadto, skarżący nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi, jak to wskazał, na trudności ze zdobyciem środków pieniężnych w celu prowadzenia działalności gospodarczej, czy faktem, że zarobione środki były ściągane na konto należności i zobowiązań. Wskazał także, że podane okoliczności były powodem jego załamania. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił jednak, że jest osobą bezrobotną (brak np. zaświadczenia z właściwego urzędu pracy), czy że przeszedł kryzys zdrowotny (np. zaświadczenie lekarskie, karty szpitalne, kserokopie recept, itp.). Jednocześnie aktywnie uczestniczy w pracach stowarzyszenia, co wskazuje na dobry stan zdrowia i utrzymującą się aktywność życiową. Odnosząc się do podniesionej kwestii, referendarz podziela utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie (por. postanowienie NSA z 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http: //orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój potencjał, wiek i dobry stan zdrowia (skarżący nie podawał odmiennych twierdzeń w tym zakresie), mógłby podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze. Nie można także tracić z pola widzenia faktu, że skarżący zaciągnął kredyty wspólnie z drugą współwłaścicielką nieruchomości, która jest także zobowiązana partycypować w kosztach utrzymania tych nieruchomości, w tym kosztów sądowych. Skarżący nie pozostaje zatem sam w obliczu obowiązku pokrycia tych kosztów. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że skarżący zamierza złożyć pozew sądowy przeciwko bankom, wiążący się z koniecznością poniesienia określonych kosztów sądowych, a to z kolei sugeruje, że skarżący dysponuje już, bądź gromadzi środki finansowe na ten cel. Reasumując powyższe, w świetle ujawnionych wyżej nieścisłości dowodowych wniosku, referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał prawa do pomocy sądowej. Wobec tego, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.