II SA/Op 506/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 8 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania, we wznowionym postępowaniu, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł (słownie: dwieście złotych), 2) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 8 września 2017 r., nr [...], dotyczącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 26 października 2017 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podał, że z posiadanego gospodarstwa rolnego oraz z prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje bardzo niskie dochody, których wysokość nie pozwala na uiszczenie nałożonej opłaty. Oświadczył, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, a jedynym dochodem tego gospodarstwa jest wynagrodzenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego w wysokości 1.200 zł miesięcznie (małżonka nie uzyskuje żadnego dochodu). W części formularza dotyczącej posiadanego majątku skarżący wykazał, że posiada dom o powierzchni [...] (wartość ok. 150.000 zł), nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (uprawy zbożowe – wartość ok. 30.000 zł, a także stodołę i garaż). Wykazał także posiadanie oszczędności w wysokości ok. 500 zł. Skarżący podał również, że posiada samochód osobowy marki [...] [...] z 2005 r. oraz "samochód osobowy [...]". Koszty utrzymania domu określił na 500 zł miesięcznie; a koszty ubezpieczenia – 200 zł na rok. Na skutek zarządzeń referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. i z dnia 22 grudnia 2017 r., wzywających do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i złożenie stosownych dokumentów, skarżący odpowiedział na nie pismami z dnia 27 listopada 2017 r. i z dnia 2 stycznia 2018 r. Wyjaśnił, że małżonka w 2015 r. przeszła poważną operację [...] i przeszła na zwolnienie lekarskie, a następnie na zasiłek rehabilitacyjny. Obecny stan jej zdrowia nie pozwala na wykonywanie pracy zarobkowej, z tych względów złożyła wniosek o przyznanie renty, który został załatwiony przez ZUS odmownie. Podał, że małżonce nie przyznano ani renty, ani zasiłku rehabilitacyjnego, a obecnie trwa procedura sądowa w tej sprawie. Stwierdził, że jego małżonka nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim nieodpłatnym i jest pracownikiem [...]. Skarżący wyjaśnił, że w kosztach utrzymania skarżącego i jego małżonki nie partycypują osoby trzecie, a ponadto, że małżonka nie posiada odrębnego rachunku bankowego, a małżonkowie posiadają tylko jeden taki rachunek. Skarżący wyjaśnił również, że żona posiada dwa samochody [...] [...], ale jeden jest nieużytkowany ze względu na stan techniczny, jednocześnie przesłał dowód rejestracyjny tego pojazdu. Dołączył ponadto do akt sprawy rachunki za: prąd, opał, odpady, wodę; dowód opłaty składki KRUS, deklarację podatkową za 2016 r. małżonki skarżącego, decyzję o wymiarze podatku rolnego, zaświadczenie wskazujące przyczyny nie wykonywania przez żonę skarżącego zatrudnienia, zaświadczenie z urzędu gminy o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego i oświadczenie skarżącego w tym zakresie skarżącego. W aktach sądowych sprawy znajdują się także kopie dowodów rejestracyjnych samochodów, wyciągi z konta za ostatnie 3 miesiące, zaświadczenie z [...] w [...] o niepobieraniu świadczenia z pomocy społecznej. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.), zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych (w części lub w całości) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie najpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącym, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jego sytuacji materialnej. Określając zatem niezbędne koszty wskazać trzeba, że są nimi opłaty z tytułu: wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), następnie - w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej – opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł. (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad...). Razem obowiązkowe opłaty sądowe kształtują się na poziomie 400 zł. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego należy mieć na uwadze dochód, jakim comiesięcznie on dysponuje wraz z małżonką, ich stan majątkowy, a także niezbędne wydatki na utrzymanie siebie i mieszkania. Te ostatnie zostały określone przez rozpoznającego wniosek na podstawie przedłożonych do akt sprawy kserokopii rachunków, faktur, wyciągów i oświadczeń skarżącego. Ponosi on wraz małżonką comiesięczne niezbędne wydatki w wysokości 633 zł. Kwestia uzyskiwanego dochodu przez rodzinę wymaga szerszego opisu, albowiem skarżący wykazał, że dochód miesięczny jego rodziny to 1.200 zł. Jednocześnie, nie można tracić z pola widzenia, że skarżący prowadzi działalność rolniczą. Wskazać zatem można, kierując się regulacjami art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1892), że dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się przyjmując za podstawę wielkość posiadanych gruntów w ha przeliczeniowych. Zgodnie z obecnie obowiązującym, a wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. (MP z 2017 r., poz.884), dochód ten wyniósł 2.577 zł. Stąd dochód z posiadanych gruntów rolnych, obliczony na podstawie przywołanych przepisów uznać należało za kształtujący się na poziomie 17.008,20 zł rocznie, tj. 1.417,35 zł miesięcznie ([...] ha przel. x 2.577 zł, podzielony na 12 miesięcy). Skarżący nie wyjaśnił kwestii, czy posiada dwa źródła dochodów, czyli wyliczone powyżej i dodatkowo podaną kwotę z tytułu działalności gospodarczej, tj. 1.200 zł., czy w jakiś sposób się one pokrywają, czy też posiada tylko jeden dochód. Skarżący posiada ponadto trzy samochody ([...] z 2007 r. i dwa [...] z 2005 r.), przy czym jeden niesprawny. Jak wynika z wydruku bankowego otrzymuje także dopłaty rolne, w październiku 2017 r. otrzymał zaliczkę na płatności bezpośrednie za 2017 r. kwocie 3.465,24 zł. Skarżący podał także, że posiada 500 zł oszczędności. Powyższe świadczy w ocenie referendarza, który posiada wiedzę na temat przeciętnych kosztów utrzymania, że przedstawione okoliczności dają możliwość pokrycia i wygenerowania, oprócz kosztów niezbędnego utrzymania, także środków na pokrycie przynajmniej w części kosztów postępowania sądowego, w przypadku chęci skarżącego do dalszego procedowania. Jego sytuacja majątkowa pozwala na przyjęcie poglądu, że skarżący nie jest osobą nie mogącą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód i środki finansowe z innych źródeł. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe, referendarz orzekł o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Rozpoznający wniosek kierował się w tym względzie przede wszystkim okolicznością, że uiszczenie opłat sądowych, w tym w szczególności wpisu od skargi jest obowiązkiem nagłym i może wobec tego rodzić trudności w zebraniu środków finansowych przez skarżącego. Ponadto, małżonka wnioskodawcy jest osobą schorowaną, a to wskazuje na brak zdolności zarobkowania i zdobycia dodatkowych funduszy. Zważywszy zatem na ustaloną przez referendarza sytuację materialną skarżącego uznać należało, że istnieje podstawa do udzielenia prawa pomocy w części, przez zwolnienie od wpisu. Biorąc pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji wnioskodawców i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. Wskazać w tym miejscu także warto, iż postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji.