II SA/Op 522/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 3 października 2013 r., nr [...], w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego z urzędu, 2. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego od skargi do kwoty 100 (sto) złotych, 3. oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Z. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 3 października 2013 r., nr [...], w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W skardze skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, dołączyła też urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku PPF skarżąca wskazała, że utrzymuje się z emerytury w kwocie 840 zł, jej wydatki na media, leki, itd, to około 600 zł, Tworzy gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma dorosłymi synami. Syn K. M. zarabia 1800 zł brutto, a syn A. M. jest bezrobotny. Skarżąca podała, że ma majątek w postaci domu o powierzchni 160 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 72 ary. Referendarz sądowy działając w trybie art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez wypełnienie wskazanych w wezwaniu rubryk, przykładowo odnośnie przedmiotów, wartościowych, zasobów pieniężnych, stanu majątkowego osób pozostających wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym, a to pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwał ją do nadesłania wskazanych dokumentów i informacji, takich jak: przesłanie wyciągi z posiadanych rachunków bankowych skarżącej i członków jej gospodarstwa domowego, w tym z kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, zaświadczenia dla A. M. z urzędu pracy o statusie bezrobotnego, zaświadczenia o dochodach K. M., oświadczenia, czy rodzina skarżącej korzysta pomocy społecznej i nadesłania dokumentów w tym przedmiocie, przedłożenie specyfikacji kosztów utrzymania rodziny, specyfikacji kosztów miesięcznego utrzymania lokalu mieszkalnego. Skarżąca została pouczona, że skutkiem niezastosowania się do wezwania w zakreślonym terminie może być odmowa przyznania jej prawa pomocy z powodu niewykazania przesłanek warunkujących jego przyznanie. Skarżąca odpowiedziała na wezwania referendarza sądowego w dniu 16 grudnia 2013 r., przesłała uzupełniony formularz wniosku PPF oraz szereg dokumentów. Na ich podstawie ustalono, że emerytura skarżącej wraz z przyznanym od października 2013 r., dodatkiem pielęgnacyjnym, wynosi netto 1048,57 zł, aktualne średnie wynagrodzenie za pracę syna K. to netto 1548 zł, a syn A. w listopadzie i grudniu 2013 r., otrzymał, jako bezrobotny, zasiłek okresowy z pomocy społecznej, netto 271 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochód członków gospodarstwa domowego skarżących wynosi obecnie miesięcznie netto 2867,57 zł, co daje na jednego członka rodziny dochód netto 955,85 zł. Skarżąca wskazała, że łączne koszty tzw. mediów wynoszą miesięcznie 208 zł (prąd około 100 zł, woda około 70 zł, wywóz śmieci 38 zł). Koszty utrzymania skarżącej to 700 zł miesięcznie (450 zł żywność, leki 150 zł, środki czystości 100 zł). Koszty utrzymania synów wynoszą po 620 zł miesięcznie (450 zł żywność, leki 20 zł, środki czystości 100 zł, ubrania 50 zł). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Skarżąca, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie całkowitym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku oraz załączonych do nich dokumentach i stwierdził, że wykazała ona w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych ponieść kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazała natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącej to 2867,57 zł, a łączne miesięczne stałe wydatki wszystkich członków jej gospodarstwa domowego, jakie podali, to 1940 zł, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje im do dyspozycji kwota 927,57 zł. W ocenie referendarza sądowego, kwota miesięcznego dochodu na jedną osobę w rodzinie 955,85 zł, biorąc też pod uwagę, że 2 osoby osiągają stałe dochody, a jedna wprawdzie nie, ale jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a zatem poszukująca pracy, ma ona też wsparcie pomocy społecznej, nie pozwala na przyjęcie, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w całości. Reasumując, uznać należało, że środki finansowe jakimi dysponują wnioskodawczyni i jej rodzina, biorąc pod uwagę przeciętne koszty utrzymania, które referendarz jest w stanie ocenić z doświadczenia życiowego, wskazują, że są oni osobami, którym przysługuje prawo pomocy, lecz nie w zakresie przez nich żądanym, czyli całkowitym, a jedynie w częściowym. Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy ocenił, iż skarżąca wykazała, że zasługuje na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli spełniła przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w tym zakresie, to jest nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i swojej rodziny. Skarżąca ma bowiem stałe, chociaż skromne źródło utrzymania, a przy tym nie bez znaczenia jest, że jej rodzina utrzymuje dom o znacznej powierzchni, ponadto ma nieruchomość rolną. Według natomiast poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. .akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Dodatkowo charakter wskazanej nieruchomości, jako rolnej, prowadzi do wniosku, że skarżąca i jej rodzina może częściowo zaspokajać potrzeby żywieniowe dzięki jej uprawie. Referendarz sądowy postanowił zatem ustanowić dla skarżącej radcę prawnego z urzędu oraz zwolnić ją częściowo z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, wynoszącego 500 zł na podstawie § 2 ust. 3 pkt 1 (skargi, nieobjęte wpisem stosunkowym z zakresu budownictwa i architektury) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193 z późn. zm.), to jest z kwoty 400 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Na chwile obecną skarżąca obowiązana jest zatem do zapłaty części wpisu od skargi w kwocie 100 zł, a na przyszłość może być zobowiązana do zapłaty opłaty kancelaryjnej 100 zł w razie wnoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku i 250 zł wpisu w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej. Dwa ostanie koszty są jedynie potencjalne, ale w ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącej daje jej możliwość ich poniesienia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej synów. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.