II SA/Op 523/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy, z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 22 września 2008 r. S. H. wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego dla niej oraz trójki uczących się dzieci, który miał zostać przeznaczony na opłaty podstawowe i podręczniki. Decyzją z dnia [...], nr [...], Burmistrz Nysy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy - wskutek dwukrotnego uchylenia przez organ odwoławczy wcześniejszych decyzji - odmówił przyznania S. H. pomocy w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1, 3 i 9, art. 11, art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. W uzasadnieniu organ powołał treść przepisu art. 39 ustawy oraz wskazał, że dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe ustalone zostało zgodnie z art. 8 ustawy i wynosi 1404 zł (4x351 zł). Odnosząc się do sytuacji rodzinnej strony organ dostrzegł, że w chwili składania wniosku wnioskodawczyni podawała, że prowadzi wspólne gospodarstwo rolne z czwórką dzieci (kryterium dochodowe wynosiło wówczas 1755 zł), a następnie w listopadzie 2009 r. oświadczyła, że tworzy gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci (bez syna D.). Dalej organ wyjaśnił, że niemożliwe było uzyskanie oświadczenia od D. H. o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, gdyż - jak stwierdziła wnioskodawczyni - przebywa on w K., a następnie wyjeżdża za granicę. Organ podał również, że wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem - P. H., który tę okoliczność potwierdził w dniu 28 września 2009 r. Następnie organ podniósł, że z dniem 16 lipca 2009 r. wnioskodawczyni utraciła status osoby poszukującej pracy, a to na skutek niestawienia się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Na dochód strony składa się: zasiłek rodzinny na dzieci w kwocie 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 183,20 zł, alimenty w kwocie 80 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w R. o powierzchni 6,7080 ha, którego właścicielką jest strona, tj. o powierzchni 9,3987 ha przeliczeniowych, wyliczony w oparciu o art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, w wysokości 1945,53 zł. Odnosząc się do kwestii obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, organ wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej nie daje podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny dochodów z hektarów przeliczeniowych w przypadku wydzierżawienia gospodarstwa rolnego, ponieważ ustalenie dochodu następuje w taki sam sposób bez względu na to, czy ziemia uprawiana jest przez właściciela, czy też oddana w dzierżawę. Organ stwierdził, że skoro S. H. jest osobą zdrową, nie pracuje zawodowo, jej dzieci z uwagi na wiek nie wymagają już stałej opieki i pielęgnacji, a stanowiące jej własność gospodarstwo rolne jest położone 6 km od miejscowości w której zamieszkuje, to nie ma przeszkód do prowadzenia tego gospodarstwa. Ustalił także organ, że S. H. nie złożyła w KRUS wniosku o przyznanie emerytury rolniczej. Umowa dzierżawy gospodarstwa w R. na okres 10 lat zawarta została w celu nabycia prawa do emerytury i dotyczy 6,453 ha gospodarstwa jego zaś zabudowana część, o powierzchni 0,2550 ha pozostała w użytkowaniu strony. W umowie nie określono kwoty za dzierżawę gospodarstwa. Następnie, organ stwierdził, że łączny dochód strony wynosi 2488,73 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Łączna zaś kwota wydatków wynosiła 698,30 zł i składają się na nią opłaty za: gaz – 73,40 zł, energię – 103,72 zł, czynsz – 369,90 zł oraz telefon – 151,28 zł. Nadto organ podał, że zarówno S. H., jak i jej synowi D. H., zaproponowano zawarcie kontraktu socjalnego. Jako jego cel określono zobowiązanie strony do wystąpienia o podwyższenie alimentów na dzieci, jednakże w dniu 30 września 2009 r. wnioskodawczyni odmówiła jego podpisania, co świadczy o jej biernej i roszczeniowej postawie. Uzasadniał dalej organ, że mąż skarżącej jest właścicielem samochodu osobowego o wartości ok. 17000 zł - 27000 zł, a także nieruchomości położonej w obrębie miejscowości K. o powierzchni 17,2600 ha, wobec czego jego stan majątkowy daje szansę na podwyższenie alimentów. W świetle tych okoliczności, obrazujących sytuację majątkową męża strony, za niezrozumiałe uznano niepodejmowanie przez wnioskodawczynię działań zmierzających do podwyższenia alimentów na dzieci, tym bardziej, że kwota alimentów w kwocie 80 zł, ustalona została wyrokiem zaocznym Sądu z dnia 21 maja 1998 r. i od tego czasu nie uległa zmianie. Końcowo organ przedstawił możliwości finansowe Ośrodka oraz podał liczbę wniosków o przyznanie pomocy, które wpłynęły do organu w październiku 2009 r. Z treścią ttej decyzji nie zgodziła się S.H. W złożonym odwołaniu zarzuciła jej naruszenie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Wskazywała, iż w decyzji błędnie doliczono do dochodu rodziny dochód z wydzierżawionego dzierżawcy do roku 2014 gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do zawartego w kontrakcie socjalnym warunku wystąpienia do Sądu o podwyższenie zasądzonych na jej rzecz alimentów podniosła, iż z uwagi na występujące u męża schorzenia podwyższenie kwoty alimentów jest nierealne. Podała, iż nie pracuje, a na swoim utrzymaniu ma trójkę dzieci, natomiast jej dochód wynosi 600 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, zaskarżoną decyzją z dnia 28 kwietnia 2010r. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przytoczył mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w tym art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 3. Organ odwoławczy podał, że na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950 - zwanego dalej rozporządzeniem), kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie od dnia 1 października 2006 r. wynosi 351 zł. Wskazał też na pojęcie dochodu, które zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy, jak również powołał treść art. 8 ust. 4 ustawy, określającego rodzaje świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu oraz art. 8 ust. 10 ustawy. W oparciu o regulację art. 8 ust. 9 ustawy wyjaśnił, że przepis ten określa ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego osoby, która prowadzi gospodarstwo, albo ma możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania, przy czym zgodnie z rozporządzeniem wysokość dochodu z 1 ha przeliczeniowego wynosi 207 zł. Wskazując na regulację art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, dotyczącej przyznania zasiłku celowego wyjaśnił, że hipoteza tych przepisów stanowi sytuację odpowiadającą treści art. 2 ust. 1 ustawy. Pod tym zaś kątem, rozstrzygając sprawę w ramach uznania administracyjnego, organ ocenia prawo, bądź też brak prawa do zasiłku celowego. Odnosząc się do sytuacji strony organ stwierdził, że spełnia ona warunek przyznania zasiłku celowego, jakim jest niezbędna potrzeba bytowa, bowiem potrzebą taką jest zapewnienie rodzinie ubrania, żywności oraz niezbędnych przedmiotów użytku domowego, o które strona wnosiła w swym podaniu. Jednocześnie wskazał, że kryterium dochodowe rodziny skarżącej, liczącej 4 osoby, a określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, wynosi 1.404 zł (4 x 351 zł). Stwierdził jednocześnie organ, że mąż wnioskodawczyni oraz syn D. nie są członkami rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy. Wskazał, że S. H. wraz z trójką dzieci zamieszkuje w lokalu spółdzielczym, do którego posiada prawo własnościowe, a ustawowe kryterium dochodowe dla 4-osobowej rodziny wynosi 1404 zł. Organ odwoławczy uznał za prawidłowy sposób wyliczenia dochodu rodziny strony, który został przedstawiony przez organ pierwszej instancji, a który przekroczył kwotę kryterium dochodowego. Stwierdził, że wbrew stanowisku strony, brak jest podstaw do pominięcia, przy obliczaniu jej dochodu, dochodu z gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił w tym zakresie, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie uzależniają uwzględnienia dochodu z gospodarstwa rolnego od sposobu faktycznego wykorzystania gospodarstwa. W tym względzie wiążący jest sam fakt posiadania prawa do gruntów. Raz jeszcze organ przypomniał, że strona jest osobą w wieku produkcyjnym, nie jest osobą niepełnosprawną, jak również nie choruje na schorzenia, które uniemożliwiałyby jej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nie złożyła ona również w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosku o przyznanie emerytury lub renty, co oznacza, że nie jest emerytką ani rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazane okoliczności, zdaniem Kolegium, przesądziły o tym, że dochód z gospodarstwa rolnego strony został prawidłowo obliczony, przy zastosowaniu trybu ryczałtowego określonego w art. 8 ust. 9 ustawy. Kolegium uznało ponadto, że w odniesieniu do wnioskodawczyni nie zaistniały również przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W tej kwestii organ stwierdził, że sytuacja strony nie jest sytuacją szczególną i wyjątkową, gdyż jest ona osobą w wieku produkcyjnym, nie jest niepełnosprawna, ani też przewlekle nie choruje, jej dzieci nie są dotknięte chorobą lub niepełnosprawnością, a jej rodziny nie dotknęły inne obiektywne zdarzenia mające wpływ na sytuację bytową. Zauważył, że trudno też uznać, aby strona aktywnie poszukiwała pracy, skoro z własnej winy utraciła status osoby poszukującej pracy. Nie można także przyjąć, że znajduje się w pilnej i nadzwyczajnej potrzebie, co potwierdza brak aktywności w pokonywaniu trudności życiowych poprzez wykorzystanie własnych uprawnień, zasobów i możliwości oraz odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W oparciu o regulacje ustawowe z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy, organ wyjaśnił, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w obowiązku utrzymania się, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu trudności życiowych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego uprawnia z kolei organ do powstrzymania się od udzielenia pomocy. Jedną z form aktywności jest natomiast podpisanie kontraktu socjalnego, zdefiniowanego w art. 6 pkt 6 ustawy, który służy określeniu sposobu współdziałania. Odnosząc się w tej kwestii do postawy wnioskodawczyni organ odwoławczy stwierdził, że nie wykazuje ona żadnej aktywności w dążeniu do pokonywania swojej trudnej sytuacji życiowej, która, jak wskazała, spowodowana jest bezrobociem i niskimi dochodami, czyniąc chociażby starania o uzyskanie pożytków z gospodarstwa rolnego i wchodzącego w jego skład budynku mieszkalnego, aktywnie poszukując pracy, czy podejmując inicjatywę w zakresie podwyższenia alimentów na dzieci. Taka postawa, w tym również odmowa podpisania kontraktu socjalnego, w ocenie organu, pozwalają przyjąć, że strona ma postawę roszczeniową. Jak wyjaśnił, strona winna jednak zdawać sobie sprawę, że zarówno brak współdziałania, jak i odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, w świetle art. 11 ust. 2 ustawy stanowią podstawę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, a zatem także odmowę przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, S. H. podniosła, że stosownie do art. 8 ustawy o pomocy społecznej spełnia ona wszystkie ustawowe warunki przyznania jej pomocy społecznej. Nadto wskazując na art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) podniosła, iż zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, wobec czego nieprawidłowe jest doliczanie do jej dochodu także dochodu z gospodarstwa rolnego, którego nie ma możliwości prowadzić i uzyskiwać z niego środków utrzymania. W świetle powyższego uzyskiwany przez nią dochód nie przekroczył wskazanego przez organ kryterium dochodowego, na co wskazuje zresztą fakt otrzymywania przez nią stypendium socjalnego, dodatku mieszkaniowego oraz świadczenia rodzinnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W odniesieniu do twierdzenia skarżącej, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego wyjaśnił, że strona nie jest emerytką lub rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz, że ma możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że odpowiadają one wymogom prawa. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia [...], o odmowie przyznania S. H. zasiłku celowego. Zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ustawy, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. c ustawy). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na gruncie powołanej regulacji zauważyć należy, że okoliczności określone w ust. 2, których wystąpienie uprawnia do przyznania zasiłku celowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym należy, że również każda inna potrzeba, o ile będzie potrzebą niezbędną, może stanowić podstawę uprawnienia do otrzymania tego świadczenia. Jego przyznanie jednak w każdym przypadku uzależnione będzie od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza bowiem przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. Rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celowego organ działa na zasadzie uznania administracyjnego, ale uznanie to nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia. Wprawdzie w przypadku, gdy kryterium dochodowe zostanie spełnione, dokonując interpretacji i oceny w zakresie "niezbędnej potrzeby bytowej", organ może odmówić przyznania zasiłku celowego, niemniej jednak z uwagi na regulację art. 8 ust. 1 ustawy, w każdym przypadku obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego, gdy ustawowo określone kryterium dochodowe zostanie przekroczone. Na gruncie dotychczas przedstawionych rozważań w zakresie oceny legalności decyzji zaskarżonej, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie uznać należało, że oceniając sytuację rodzinną i majątkową rodziny skarżącej w kontekście spełnienia przesłanki przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego, organ odwoławczy dokonał błędnego ustalenia wysokości kryterium dochodowego rodziny skarżącej. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055 - zwanego dalej rozporządzeniem), obowiązującego od dnia 1 października 2009 r., tak samo jak w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie określone zostało w wysokości 351 zł. Zauważyć przyjdzie, że wprawdzie wydając zaskarżoną decyzję organ wadliwie zastosował przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r., nieobowiązującego już w dacie orzekania, jednak zważywszy, że obydwa akty prawne określają identyczne kwoty kryterium dochodowego, należało uznać, że powyższe uchybienie nie miało wpływu na prawidłowość obliczeń, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej organy obu instancji błędnie ustaliły, że dla rodziny skarżącej wynosi ono 1404 zł ( 4 osoby x 351 zł). Z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym, w szczególności zaś z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że na dzień składania wniosku skarżąca zamieszkiwała i prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z czwórką swoich dzieci, tworząc z nimi rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy. Zdaniem Sądu, podzielając pogląd wyrażony w wyrokach, jakie wydane zostały w sprawach ze skarg S. H. na decyzje w sprawach z zakresu pomocy społecznej, kryterium to należało obliczyć w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili składania wniosku przez skarżącą, a więc przyjmując, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z czwórką dzieci (por. wyroki WSA w Opolu z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Op 476/10, z dnia 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Op 477/10). Stąd, bez znaczenia dla ustalenia tego kryterium pozostaje okoliczność, sygnalizowana przez skarżącą, że od listopada 2009 r. w skład rodziny nie wchodzi syn D., albowiem stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy należało ustalić dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Tym samym, nie można jako prawidłowe ocenić ustaleń poczynionych przez organy w zakresie ustalenia kryterium dochodowego rodziny skarżącej. W przypadku rodziny skarżącej przyjąć należało, że wynosi ono 1775 zł (5 osób x 351 zł), a nie jak ustalił organ 1404 zł. Mając jednak na uwadze prawidłowo ustalony przez organy obu instancji dochód rodziny, który w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku wynosił 2488,73 zł wskazać należy, że przekroczył on sumę kwot kryterium dochodowego i tym samym skarżąca nie spełniła ustawowego kryterium dochodowego przyznania zasiłku. W myśl bowiem art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym również do przyznania zasiłku okresowego, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej "kryterium dochodowym rodziny". Podkreślenia wymaga, że ustawa dokładnie określa, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tą regulacją dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wszystkie składniki dochodu ustala się według zasad określonych w poszczególnych ustępach art. 8. W ust. 4 tego przepisu ustawodawca wskazał, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Jednocześnie też ustawodawca, określając w art. 8 ust. 10 ustawy, że sumuje się dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej, z hektarów przeliczeniowych oraz z innych źródeł, postanowił w art. 8 ust. 9 ustawy w związku z zapisem § 1 pkt 2 lit. e powołanego rozporządzenia z dnia 29 lipca 2009 r., że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Na podstawie powyższych regulacji, wbrew twierdzeniom skarżącej, należało uznać, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny skarżącej, przyjmując, iż składają się na niego: zasiłek rodzinny na dzieci w wysokości 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 183,20 zł, alimenty na dzieci w łącznej kwocie 80 zł, jak również dochód z gospodarstwa rolnego w R. stanowiącego własność skarżącej w wysokości 1945,53 zł. Wskazane składniki nie należą bowiem do świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu, określonych w art. 8 ust. 4 ustawy. Z art. 8 ust. 10 ustawy jednoznacznie wynika natomiast, że dochody ze wszystkich źródeł podlegają zsumowaniu. Doliczyć do nich także należy dochody z hektarów przeliczeniowych. Zdaniem Sądu, podzielić należy ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że art. 8 ust. 9 ustawy określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Idąc dalej, przyjąć też trzeba, że przepis ten dla celów udzielenia świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyroki NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 i z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznać tym samym należy, że ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do sumy uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Już samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia automatycznie przesądzają, że osoba lub rodzina czerpie dochody z tego gospodarstwa. W związku z tym, nawet gdyby faktycznie dochody z gospodarstwa rolnego nie były uzyskiwane, to i tak względem zainteresowanego będzie działać domniemanie co do osiągania z tych gruntów określonych dochodów (tak: NSA w wyroku z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OSK 302/09, zamieszczonym na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z prawidłowych ustaleń organów poczynionych w niniejszej sprawie, skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,7080 ha fizycznych, stanowiących 9,3987 ha przeliczeniowych. Zgodnie zatem z art. 8 ust. 9 ustawy słusznie w rozstrzygnięciach przyjęto, że z gospodarstwa tego strona uzyskała dochód w kwocie 1945,53 zł (9,3987 ha x 207 zł). W związku z tym, za pozbawioną wpływu na dokonaną w tym zakresie ocenę uznać należało okoliczność oddania przez skarżącą gospodarstwa w bezpłatną, 10-letnią dzierżawę. Podkreślić raz jeszcze trzeba, że przepisy ustawy nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania. Dodatkowo już tylko zauważyć można, że wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05, Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 8 ust. 9 ustawy z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że skarżąca nie spełniła warunków uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego, bowiem dochód jej rodziny wynoszący 2.488,73 zł przekroczył kryterium dochodowe rodziny, ustalone w kwocie 1755 zł, o 733,73 zł. Natomiast, jak wcześniej już wyjaśniono, kryterium dochodowe jest konieczną przesłanką warunkującą przyznanie tego świadczenia pomocowego. Ponadto, zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Z uwagi na ujawnione okoliczności prawidłowo też, wobec niespełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku celowego, odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Ze względu na fakt, że wysokość dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej nie pozwalała na objęcie jej omawianą powyżej formą pomocy, słusznie przy tym organ rozpoznał jej wniosek także na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Rozstrzygnięcie w tym zakresie, podobnie jak w przypadku zasiłku celowego, zapada w ramach uznania administracyjnego, przy czym inaczej niż w przypadku zasiłku celowego jego przyznanie nie jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowego kryterium dochodowego. Nie oznacza to jednak dowolności organu i przyznawania świadczenia w każdym przypadku, gdy dana osoba czy rodzina znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej, czy wymaga zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Specjalny zasiłek celowy może być bowiem przyznany tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co wymaga zaistnienia nietypowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, właśnie pod kątem wystąpienia "szczególnego przypadku", przez który rozumieć należy zdarzenia występujące okazjonalnie. W zakresie dokonywanej oceny organ winien przy tym mieć na uwadze także cele i zadania pomocy społecznej. Rozważając zatem kwestię prawidłowości odmowy przyznania skarżącej pomocy społecznej na podany przez nią cel, określony jako "niezbędny na opłaty podstawowe i podręczniki dla trójki uczących się dzieci", w świetle powołanych już wcześniej zasad pomocy społecznej, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, wskazać przede wszystkim należy, że z powołanych regulacji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia się i integracji społecznej, a udzielane świadczenia winny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi ustawowe jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych. Dla przyznania pomocy społecznej istotna jest kwestia współdziałania osoby spełniającej warunki do przyznania świadczenia z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej. Obowiązek w tym zakresie ustawodawca wyraził w art. 4 ustawy stanowiącym, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem ustanowienia tego wymogu jest aktywizacja osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Wiąże się on z wszelkiego rodzaju aktywnością, podejmowaną przez uprawnionego do pomocy w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. W szczególności, jako współdziałanie należy rozumieć gotowość i chęć podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z przedstawionych przez niego uzasadnionych propozycji mających na celu poprawę tej sytuacji. W tym kontekście roszczeniowa i bierna postawa osoby uprawnionej do świadczeń może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 1 i 2 ustawy wprost określa sytuacje, których zaistnienie może skutkować taką odmową, nie formułując żadnych dodatkowych warunków jej zastosowania. W świetle tego przepisu podstawę odmowy może stanowić: brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną. Podkreślić przy tym trzeba, że na mocy art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i odmowa podpisania kontraktu przez ubiegającego się o przyznanie świadczeń w kształcie przygotowanym przez organ, stanowić mogą samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia, bez względu na to, czy spełnione zostały pozostałe warunki jego przyznania. W świetle powołanych wyżej regulacji ustawy, uprawniona była ocena organu co do tego, że brak ze strony skarżącej działań zmierzających do podwyższenia alimentów przyznanych na dzieci, podjęcia zatrudnienia, czy też uzyskania pożytków z gospodarstwa rolnego, wskazuje na brak aktywności strony w dążeniu do pokonywania trudności życiowych, przy wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień, a zatem zaistniały podstawy do odmowy przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Mając powyższe na uwadze, przyjąć należało, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i stąd też na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.