II SA/Op 539/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 8 października 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący Z. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 8 października 2015 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 27 sierpnia 2015 r., nr [...], o odmowie udostępnienia danych z rejestru mieszkańców. W wykonaniu zarządzeń Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 8 grudnia 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł i do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jednego odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem oraz do określenia naruszenia, zaskarżoną decyzją, prawa lub interesu prawnego. Powyżej opisane wezwania zawierały pouczenie, że niezastosowanie się do nich w terminie 7 dni od dnia otrzymania spowoduje odrzucenie skargi. Wezwania przesłano na adres skarżącego podany w skardze, tj. ul. [...],[...][...] i pod tym adresem zostały odebrane w dniu 14 grudnia 2015 r. przez J. G., będącego dorosłym domownikiem. Dokumentuje to zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sądowych sprawy (k. 12 akt sądowych). Odpowiadając na ww. wezwania, skarżący w piśmie złożonym do Sądu osobiście w dniu 21 grudnia 2015 r. poprosił o przyznanie adwokata z urzędu, który "uzasadni naruszenie przepisów" oraz domagał się zwolnienia z opłat sądowych. W związku z tym, stosownie do przepisu art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przesłał skarżącemu wymagany formularz. Jednocześnie wezwał go do odesłania wypełnionego formularza w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania w razie niezastosowania się do wezwania. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 stycznia 2016 r., do rąk dorosłego domownika – J. G., co dokumentuje zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru (k. 17 akt sądowych). W wymaganym terminie Z. G. nie przesłał wniosku na urzędowym formularzu, wobec tego zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2016 r. pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Zarządzenie to skarżący odebrał osobiście w dniu 28 stycznia 2016 r., co dokumentuje zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru (k. 23 akt sądowych.). Od ww. zarządzenia Z. G. nie złożył sprzeciwu, a jedynie w dniu 1 lutego 2016 r. wniósł do Sądu pismo, w którym wyjaśnił, że pomylił się i nie wysłał w terminie formularza wniosku o prawo pomocy. W załączeniu przesłał wypełniony wniosek, przy czym nie podał, w jakim zakresie domaga się przyznania prawa pomocy. Wobec niewniesienia przez skarżącego sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2015 r., zarządzenie to uprawomocniło się w dniu 5 lutego 2016 r. Skarżący nie uiścił wymaganego wpisu od skargi, nie przesłał także odpisu skargi, ani nie określił naruszenia zaskarżoną decyzją prawa lub interesu prawnego, w związku z tym postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę Z. G. Odpowiadając na kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 lutego 2016 r., referendarz sądowy pismem z dnia 18 lutego 2016 r., działając na podstawie art. 252 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwał skarżącego w punkcie 1, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do wskazania o jaki zakres prawa pomocy wnosi, to jest czy wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych w całości, albo o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a wówczas o wskazanie w jakim zakresie, ponadto, czy wnosi o ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. Pouczono skarżącego, że brak odpowiedzi na wezwanie w punkcie 1, w terminie 7 dni od jego otrzymania spowoduje na podstawie art. 257 P.p.s.a., pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., mając na względzie zasadę szybkości i ekonomii postępowania sądowego, wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego domu, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest styczeń 2016 r. i grudzień 2015 r. - przesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości jego renty, ze wskazaniem, że nie trzeba go przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego), - przesłanie zaświadczenia o aktualnej wysokości dochodów (z renty, emerytury, czy z pracy), osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie jego gospodarstwa domowego zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy posiada on lub członkowie gospodarstwa domowego, przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - przesłanie dokumentów potwierdzających zadłużenie egzekwowane przez komornika, z którego będzie wynikała miesięczna i całkowita wysokość tego obciążenia, - wskazanie, czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, korzystają aktualnie ze świadczeń z pomocy społecznej, jeśli tak to nadesłanie kopii decyzji o przyznaniu tych świadczeń. Pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w punkcie 2 w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Jednocześnie poinformowano, iż skarżący może zwracać się o przedłużenie wyznaczonego w punkcie 2 wezwania, 7 dniowego terminu. Skarżący odebrał pismo zawierające powyżej opisane wezwania w dniu 22 lutego 2016 r. i odpowiedział na nie pismem z dnia 29 lutego 2016 r., wskazał w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i przyznanie adwokata. Wyjaśnił, że mieszka w domu rodzinnym, prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Nie ma na utrzymaniu nikogo, nie ponosi kosztów za media, ogrzewanie, nie ma zasobów na koncie, "nawet nie ma teczki w SB". Zarzucił, że wypełnił druk wniosku, a zatem uważa żądania za przekroczenie uprawnień, szantaż. Skarżący nie przesłał więc żadnych dokumentów, ani wyjaśnień odnośnie sytuacji materialnej i finansowej swojej i osób będących z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową w sposób wystarczający do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a w szczególności w zakresie całkowitym o jaki wniósł. Referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym" zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z dnia 28 sierpnia 2015 r. poz. 1257), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Odpowiedź skarżącego z dnia 29 lutego 2016 r. nie tylko nie wyjaśniła jego sytuacji materialnej, a przeciwnie spowodowała dodatkowe wątpliwości w tym zakresie. Skarżący napisał bowiem, że mieszka w domu rodzinnym, ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe, jednocześnie nie ponosi kosztów utrzymania domu, ani mediów (wody, prądu itp.). Należy w tym miejscu wskazać pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I FZ 407/14, dostępne Lex nr 1538441, według, którego "Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa.". Podzielając ten pogląd, orzekający stwierdza, że można go odnieść do sytuacji rodzinnej skarżącego, gdyż jak wskazał on w swoim piśmie z dnia 29 lutego 2016 r., zamieszkuje w domu rodzinnym i wynika z tego, że korzysta on z opłacania utrzymania wszelkich opłat związanych z zamieszkaniem, przez rodzinę. Skarżacy korzysta zatem z życzliwości rodziny, a więc powinien on był wyjaśnić także sytuację materialna jej członków, jako mającą wpływ na jego sytuację materialną. Tym czasem skarżący nie przesłał ani dokumentów odnośnie swojej sytuacji materialnej, ani też odnośnie członków swojej rodziny, z którą jak wskazał zamieszkuje i z której wsparcia korzysta. Skarżący stwierdził także, że nie ma zasobów na koncie bankowym, ale wydruku z tego konta nie przesłał, podobnie jak wskazał, że ma zadłużenie komornicze, ale również w żaden sposób go nie potwierdził. Zatem jak już wskazano wcześniej skarżący nie przesłał dokumentów pozwalających na ustalenie jego sytuacji materialną, a w związku z tym nie można było dokonać jej zobiektywizowanej oceny pod kątem zakresu należnego mu prawa pomocy. Ponadto przychodzi wyjaśnić skarżącemu, że jego skarga została już odrzucona, między innymi z powodu nieuiszczenia od niej wpisu, a konsekwencji tych nie niweczą dalsze czynności skarżącego w postaci kolejnych wniosków o prawo pomocy. Postanowienie bowiem o odrzuceniu skargi jest konsekwencją wyczerpania toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, z wniosku, który został prawomocnie, negatywnie załatwiony dla wnioskodawcy, poprzez jego pozostawienie bez rozpoznania (patrz. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt I FSK 1395/08, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.