II SA/Op 540/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 540/17 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 13 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia zmienić zaskarżone postanowienie z dnia 14 września 2018 r., w ten sposób, że zwolnić skarżącego J. K. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 100 zł, a pozostałym zakresie utrzymać postanowienie w mocy. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2018 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów w całości, w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 13 września 2017 r., nr [...], zwolnił skarżącego od wpisu od skargi, a w pozostałym zakresie – wniosek oddalił. Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Op 540/17 skarga J. K. została oddalona. Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od wyroku, wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 540/17 starszy referendarz sądowy zmienił swoje postanowienie z dnia 9 lutego 2018 r. i zwolnił skarżącego od obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi kasacyjnej, w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za wydanie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Pełnomocnik skarżącego adwokat I. D. pismem procesowym z dnia 15 października 2018 r. wniosła od tego postanowienia sprzeciw. Sprzeciw, błędnie określany jako zażalenie, zarzucał błędne ustalenia faktyczne, które doprowadziły do błędnej oceny wniosku i zgromadzonego materiału dowodowego. Strona wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia całości wpisu od skargi kasacyjnej oraz o zwrot opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Adwokat wyjaśniła, że skarżący nie uiścił samodzielnie opłaty kancelaryjnej, a uczyniła to osobiście, jako jego pełnomocnik. Sprzeciw akcentował ponoszenie przez stronę kosztów utrzymania studiującej córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - zwanej dalej jako "P.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a przepis art. 260 § 2 P.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 P.p.s.a., stanowiący, że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Dlatego pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 15 października 2018 r., nazwane zażaleniem, uznać należało za sprzeciw. W orzecznictwie wskazuje się, że o charakterze prawnym danego pisma strony przesądza jego treść, a spośród cech formalnych taki element jak tytuł pisma nie może przesądzać o tym, czy dane pismo przynależy do określonej kategorii pism procesowych (tak: NSA w postanowieniu z dnia 25 października 2010 r., II FZ 530/10, dostępnym na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, został doręczony w dniu 8 października 2018 r., a sprzeciw został wniesiony w dniu 15 października 2018 r. Tym samym zachowany został ustawowo wskazany termin siedmiu dni dla skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza. Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i wyjaśnienia wynikające ze złożonego sprzeciwu, Sąd uznał, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do uiszczenia pełnych wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ponoszeniu kosztów pełnomocnika z wyboru. Skarżący utrzymuje się wraz z rodziną jedynie ze świadczeń emerytalnych jego i małżonki z ZUS w łącznej wysokości 2.310,20 zł. Nadal na ich utrzymaniu pozostaje studiująca córka. Skarżący z podanego dochodu zobowiązany jest ponosić, co miesiąc niezbędne wydatki lokalowe, na zakup leków, dojazdy córki na studia, w wysokości łącznej 1.601 zł. a rodzaj wykazanych przez skarżącego wydatków – w ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, tak co do wysokości jaki stanowią one niezbędne potrzeby utrzymania człowieka. Dodatkowo, skarżący w celu zapewnienia prawidłowej egzystencji jest zmuszony ponosić wydatki na żywność, na które jak wskazał pozostaje mu miesięcznie kwota dla całej rodziny 709,20 zł. Sytuację materialną rodziny przy poprzedniej ocenie poprawiały świadczenia córki skarżącego z tytułu stypendium socjalnego. Teraz takie dochody nie zostały przez stronę wykazane. Jak wyjaśniono już wyżej strona zobligowana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a Sąd zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Jednym z głównych elementów mających wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania częściowo prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nim w związku z dalszym postępowaniem. Koszty, jakie obecnie obowiązany jest ponieść skarżący, to 750 zł wpisu sądowego do skargi kasacyjnej, stosownie § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Na jego podstawie wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi odpowiednio ponad 50.000 zł do 100.000 zł – 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi w sprawie 68.246,56 zł, stosownie do art. 215 § 2 P.p.s.a. oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych, czyli do kwoty 68.247 zł, a 2 % z tej kwoty to 1.364,94 zł. Wobec tego wpis od skargi stosownie do powołanego § 1 pkt 2 rozporządzenia, wynosi w sprawie 1.500 zł. Skarżący został zwolniony 9 lutego 2018 r. od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w całości. Obecnie obowiązany jest ponieść wpis sądowy od skargi kasacyjnej, a ten wynosi połowę wpisu od skargi - jak stanowi § 3 rozporządzenia - czyli w tym wypadku byłaby to kwota 750 zł. Zdaniem Sądu, podane okoliczności sprawy wskazujące na niski dochód rodziny skarżącego i brak zgromadzonych oszczędności, przy konieczności ponoszenia wydatków na utrzymanie, uwiarygodniają twierdzenie skarżącego o braku środków do poniesienia wszystkich wymaganych należności sądowych. Tym samym Sąd uznał, że J. K. spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., dające podstawę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, ale w mniejszym wymiarze niż żądany przez skarżącego. Wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, ale jednocześnie nie można stwierdzić, że j on i jego rodzina są osobami całkowicie pozbawionymi dochodu. W tej sytuacji Sąd postanowił zwolnić skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 100 zł. Kwotę tą skarżący winien uiścić tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Odnosząc się do wnioskowanego zwrotu opłaty kancelaryjnej za odpis uzasadnienia wyroku na piśmie, należy wyjaśnić, że Sąd nie może orzekać w zakresie wzajemnych rozliczeń pomiędzy skarżącym, a jego pełnomocnikiem. W tym zakresie należy zatem zgodzić się z rozstrzygnięciem zawartym w punkcie 1 zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2018 r. o umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia nie tylko od wpisu do skargi, ale także opłaty kancelaryjnej i utrzymać go w mocy w tej części. Przemawia za tym po pierwsze to, że postanowieniem z dnia 9 lutego 2018 r. J. K. został zwolniony od uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie natomiast z art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Skoro skarżący został zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, to postępowanie z jego wniosku w tym zakresie jest zbędne. Reasumując powyższe, skoro skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie wpisu od skargi, a ponadto uiszczono opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem, wobec tego zasadnie referendarz sądowy uznał rozpoznanie kolejnego wniosku J. K. w wymienionym zakresie za zbędne i umorzył postępowanie na zasadzie art. 249a P.p.s.a. Wobec powyższego, Sąd działając na zasadzie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i 249 a, orzekł jak w sentencji