II SA/Op 572/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej na skutek wniosku skarżącej z dnia 9 marca 2009 r. o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżącą od uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z dnia 29 stycznia 2009 r. wraz z uzasadnieniem 2. ustanowić skarżącej radcę prawnego 3. w pozostałym zakresie, niewymienionym w punkcie 1 i 2, wniosek oddalić. Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę I. M., na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], Nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie tego organu z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Na skutek wniosku skarżącej z dnia 4 lutego 2009 r., Sąd doręczył jej w dniu 3 marca 2009 r. odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wezwał skarżącą do uiszczenia z tego tytułu opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, pod rygorem wydania zarządzenia o jej ściągnięciu. W dniu 9 marca 2009 r. do Sądu wpłynął wniosek I. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając swoje żądanie skarżąca wskazała na swój zły stan zdrowia, spowodowany represjami, jakimi była objęta jej matka w czasie ciąży. Powyższe spowodowało, w ocenie I. M., leczenie neurologiczne skarżącej i w konsekwencji jej poważne schorzenia (niewydolność wątroby). Podniosła, że zapadły wyrok jest niesprawiedliwy, albowiem nie uznaje okresu prenatalnego jako okresu, za jaki powinno być przyznawane świadczenie z tytułu represji. W dalszej części wniosku podała, że wraz z matką tworzy wspólne gospodarstwo domowe, którego dochód stanowią emerytury w/w w łącznej kwocie 2.449,78 zł miesięcznie. Skarżąca podała także, że posiada mieszkanie o powierzchni 47 m²; nie wykazała żadnych innych składników majątkowych, ani innych źródeł dochodu członków jej rodziny. Pismem z dnia 11 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków wniosku, przez: nadesłanie dokumentu poświadczającego aktualną wysokość emerytury skarżącej i jej matki; sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu; przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 19 marca 2009 r. podniosła, że przewlekła choroba jej matki pochłania znaczne koszty z tytułu zakupu środków czystości i leczniczych. Ponadto podała, że jest zmuszona do kosztownego leczenia zwyrodniałych stawów, która to choroba pogłębiła się na skutek opieki nad chorą matką. Skarżąca nie określiła jakiego rzędu są to wydatki. Do akt sprawy I. M. dołączyła także: kserokopie rachunków za media w rozliczeniu miesięcznym, tj. za gaz, energię elektryczną, czynsz i telefon na kwotę łączną 463,64 zł; kopie decyzji ustalających świadczenie z ZUS dla skarżącej i jej matki oraz wyciągi bankowe z rachunków skarżącej i jej matki za miesiące: listopad, grudzień 2008 r. i styczeń 2009 r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie:"P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącej, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jej sytuacji materialnej. Uwzględniając powyższe uwagi na tle rozpoznawanej sprawy zważono, że skarżąca uiściła już w dniu 20 listopada 2008 r. wpis od skargi w kwocie 100 zł. Wskazać zatem należy, że zwolnienie od tej opłaty sądowej nie może być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od chwili jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, niepubl.). W niniejszej sprawie I. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w dniu 9 marca 2009 r., a zatem po dacie uiszczenia w/w opłaty sądowej, przez co opłata ta nie może stanowić przedmiotu zwolnienia. Określając dalej koszty sądowe, jakie skarżąca zobowiązana jest ponieść w związku z trwającym postępowaniem, stwierdzić trzeba, że ciąży na niej także obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis wyroku z dnia 29 stycznia 2009 r. wraz z uzasadnieniem, doręczony jej na skutek wniosku z dnia 4 lutego 2009 r., a także w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej, wpis od tej skargi. Stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej, referendarz sądowy uznał, że I. M. spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz ustanowienie radcy prawnego. Pogląd ten, referendarz oparł na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, kierując się okolicznością, iż dochód rodziny skarżącej kształtuje się na poziomie ok. 2.230 zł netto miesięcznie, co po odjęciu wykazanych przez skarżącą kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania w wysokości ok. 470 zł, daje kwotę 1.760 zł. Uwzględnić należy, iż z uzyskanej w ten sposób kwoty skarżąca i jej matka muszą także pokryć koszty utrzymania siebie, tj. przeznaczyć środki na kupno ubrania, żywności, lekarstw, środków czystości, czy higieny. Biorąc zatem pod uwagę powyższe, a także mając na uwadze wysokość przeciętnych wynagrodzeń ustalanych przez pełnomocników z wyboru, referendarz doszedł do przekonania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z wynajęciem takiego pełnomocnika. Stąd referendarz orzekł o konieczności ustanowienia I. M. radcy prawnego z urzędu. Referendarz nie orzekł natomiast o całkowitym zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych, o co wnosiła, ograniczając się jedynie do zwolnienia skarżącej od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz uzasadnieniem. Analiza przepływu środków na rachunkach skarżącej i jej matki, oparta na dostarczonych wyciągach bankowych za miesiące: listopad i grudzień 2008 r., a także styczeń 2009 r. wskazuje bowiem, że skarżąca posiadała zgromadzone na rachunku środki, które na koniec miesiąca stycznia 2009 r. wynosiły 2.157,70 zł. Fakt dysponowania przez I. M. oszczędnościami oraz ich wysokość wskazują, iż skarżąca posiada potencjał finansowy pozwalający jej na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie – przynajmniej w określonym zakresie. Uwzględnić bowiem trzeba, że iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, bowiem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, których obowiązek powszechnego i równego ponoszenia, wynika z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem prawo pomocy – sprowadzające się do przejęcia przez Państwo ciężaru poniesienia kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego – jest instytucją wyjątkową, mogącą mieć zastosowanie jedynie do osób, które z przyczyn obiektywnych znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej im poniesienie kosztów postępowania. Powyższe, czyni więc zwolnienie I. M. z całości kosztów sądowych, niemożliwym. Z drugiej jednak strony podkreślić należy, że skarżąca poniosła już część kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Ponadto, zważyć trzeba na niezbyt wysoki miesięczny dochód rodziny skarżącej i na okoliczność, iż ona i jej matka są emerytkami, co wskazywać może na brak zdolności zarobkowania. Zgromadzone oszczędności stanowią zatem zabezpieczenie na przyszłość, sytuacji bytowej skarżącej i jej matki. Reasumując powyższe, referendarz sądowy biorąc pod uwagę stan materialny, rodzinny i zdrowotny strony uznał, iż skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie jej radcy prawnego z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych w części. Referendarz sądowy doszedł do przekonania, że zakres udzielonej skarżącej niniejszym postanowieniem pomocy, daje gwarancję ochrony jej prawa do sądu, a brak zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w przypadku wniesienia takiej skargi, nie będzie stanowić ograniczenia tej gwarancji. Wydatek na opłacenie skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jest bowiem możliwy do uiszczenia i nie wpłynie, co wykazano wyżej, na pogorszenie sytuacji bytowej I. M. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.