II SA/Op 590/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy postanawia: 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w punkcie 1, odmówić przyznania prawa pomocy. . L. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 września 2016 r., nr [...], dotyczącą odmowy zwrotu prawa jazdy kat. AB. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 18 listopada 2016 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 22 listopada 2016 r., a w dniu 29 listopada 2016 r., skarżący złożył w tut. Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie wskazał, że od dnia 23 września 2016 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, gdyż stracił zatrudnienie z uwagi m.in. na odmowę zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Dodał, że gospodarstwo domowe utrzymuje konkubina skarżącego, bowiem on sam dorabia niewielkie kwoty w ramach prac dorywczych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i ich niepełnoletnią córką. Dochody tego gospodarstwa kształtują się na poziomie 1.070 zł miesięcznie i pochodzą z wynagrodzenia konkubiny. Rodzina ponosi stałe comiesięczne wydatki z tytułu czynszu – 430 zł, opłat za przedszkole – 220 zł, a także opłat za gaz, prąd i wywóz śmieci – w łącznej kwocie: 230 zł. Zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2016 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez przedłożenie dodatkowych dokumentów i złożenie stosownych wyjaśnień. Zobowiązano zatem skarżącego do przedłożenia: dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy dochodu miesięcznego; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; a także oświadczenia czy rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy społecznej, bądź osób trzecich. Zażądano, aby wnioskodawca udokumentował koszty miesięcznego utrzymania mieszkania; wskazał miesięczne koszty utrzymania siebie i członków jego rodziny, a także aby określił wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu z tytułu prac dorywczych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w pismach z dnia 7 grudnia 2016 r. podał, że miesięczny koszt utrzymania jego rodziny jest uzależniony od posiadanych zasobów odzieży, środków czystości, itp. Kształtuje się on w przybliżeniu następująco: wydatki na odzież – od 100 zł do 300 zł; środki czystości – od 100 zł do 150 zł; wyżywienie – od 100 zł do 400 zł; leczenie – w zależności od stanu zdrowia członków rodziny. Skarżący oświadczył także, że nie jest w stanie określić wysokości dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych, gdyż czasami jest to kwota jakiegoś rzędu, a czasami nie uzyskuje żadnych dochodów. Dodał, że nie korzysta oni on, ani członkowie jego rodziny z pomocy społecznej, czy wsparcia osób trzecich. Do akt sprawy dołączył wyciąg bankowy swojego rachunku, rachunki i faktury z tytułu opłat lokalowych i za przedszkole, zaświadczenie z dnia 29 listopada 2016 r. o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku, a także kserokopię decyzji ustalającej dochód konkubiny skarżącego (stypendium stażowe). Wobec faktu, że załączone rachunki za opłaty mieszkaniowe były wystawione na S. K., a zatem inną osobę niż skarżący i jego konkubina, wezwano skarżącego do wyjaśnienia kim jest ww. osoba, a także do wskazania czy osoba ta partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania określonego jako miejsce zamieszkania skarżącego. Zobowiązano ponadto skarżącego do złożenie oświadczenia czy jego konkubina, będąca członkiem gospodarstwa domowego, posiada rachunek bankowy (rachunki bankowe), a jeżeli tak wezwano do przesłania wyciągów z tego rachunku (tych rachunków), za trzy ostatnie miesiące. Obydwa wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawierały pouczenia, że niewykonanie wezwań w wyznaczonym terminie może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. W piśmie z dnia 21 grudnia 2016 r. skarżący oświadczył, że S. K. jest właścicielem lokalu, który jest miejscem zamieszkania skarżącego, a lokal ten zajmuje na podstawie umowy użyczenia, której kserokopię załączył do akt sprawy. Dodał, że właściciel mieszkania nie partycypuje w utrzymaniu przedmiotowego mieszkania. Do akt sprawy dołączył także kopię wyciągów z rachunku bankowego konkubiny. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków. Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym stanowiąc, że przyznanie tego prawa następuje wówczas, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy z punktu widzenia treści art. 246 § 1 P.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl). Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona ta jest zobowiązana złożyć na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskzać przy tym należy, że strona posiada w tym względzie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane, powinien liczyć się z tym, że oceniający wniosek nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. W niniejszej sprawie ocenie podlegał wniosek L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a także ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza, zaprezentowane przez skarżącego okoliczności, nie uprawniają go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Według oświadczenia skarżącego, jego rodzina uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia konkubiny w wysokości 1.070 zł oraz dorywczych prac świadczonych przez skarżącego, których wysokości jednakże nie określił. Tłumacząc ten fakt wskazał, że są to różne kwoty i zdarzają się sytuacje, że czasami nie uzyskuje z tego tytułu żadnych należności. Trudno uznać te wyjaśnienia za wystarczające, skoro to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania swojej złej sytuacji materialnej i z tej racji powinien przedstawiać jasne informacje w tym przedmiocie. Zdaniem referendarza, nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżący podał w przybliżeniu wysokość dochodu z tego tytułu (średniomiesięczną) lub dla przykładu wskazał, kiedy ostatnio jakąś należność z tej pracy uzyskał oraz jakiej była ona wysokości. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, jego rodzina posiada dodatkowy dochód z tytułu świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie, co potwierdza wyciąg bankowy konkubiny skarżącego (por. wpływy w dniach: 23 września 2016 r., 25 października 2016 r., 23 listopada 2016 r.). Wykazany w dokumentach źródłowych dochód miesięczny rodziny skarżącego, to 997,40 zł z tytułu wynagrodzenia - stypendium stażowego konkubiny (por. decyzja z dnia 12 września 2016 r. – k: 30 akt) oraz 500 zł świadczenia wychowawczego, co daje łączną kwotę ok. 1.500 zł. Zaprezentowane wydatki mieszkaniowe rodziny to z kolei: 220 zł z tytułu opłaty za przedszkole; 471,30 zł za czynsz płacony spółdzielni mieszkaniowej; 41,47 zł za gaz, ok. 107,98 zł za energię elektryczną (łącznie: 840,64 zł), a także wydatki za wyżywienie: od 100 do 400 zł, z tytułu kupna odzieży i środków czystości (w zależności od posiadanych aktualnie zasobów finansowych) – od 200 do 450 zł, a także koszty leczenia, w zależności od stanu zdrowia członków rodziny. Rodzina skarżącego ma zapewnione ponadto dogodne warunki mieszkaniowe, bowiem zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni [...] m², na zasadzie nieodpłatnego użyczenia (por. kopia umowy użyczenia lokalu z dnia 3 października 2011 r. – k: 35 akt), które niewątpliwie stanowi istotną formę wsparcia rodziny. Z akt sprawy nie wynika także, aby w stosunku do skarżącego toczyły się postępowania egzekucyjne, windykacyjne, czy komornicze. Przedstawione wyżej okoliczności nie pozwalają na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, w szczególności do tych, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Prawo to przysługuje zatem tym osobom, które w istocie nie mają możliwości dokonać zmian w wydatkach i oszczędności, a wygospodarowanie środków na pokrycie wszystkich kosztów sądowych odbędzie się dla nich kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. W ocenie referendarza skarżący nie zalicza się do tej grupy osób, z przyczyn podanych wyżej, a przede wszystkim z uwagi na uzyskiwanie stałego dochodu przez członków jego rodziny, pokrywającego jej niezbędne wydatki. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji bytowej skarżącego jest również możliwość zarobkowania, mając na względzie jego wiek (tzw. produkcyjny) i dobry stan zdrowia, a także otrzymywane przez rodzinę skarżącego wsparcie osób trzecich. Jednocześnie, nie można jednak tracić z pola widzenia niekorzystną sytuacją skarżącego związanej z niedawną utratą stałego zatrudnienia (osoba bezrobotna od dnia 23 września 2016 r., por. zaświadczenie z urzędu pracy – k:25 akt). Z tych powodów referendarz postanowił o zwolnieniu skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Podejmując rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącemu takiej, a nie innej formy pomocy, kierował się zasadą prawa do sądu i okolicznością, że zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, wobec wykazania przez niego braku zgromadzonych oszczędności, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów i wydatków w dalszej części postępowania. Informacyjnie wskazać ponadto warto, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Postanowienie niniejsze nie pozbawia natomiast skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Mając na względzie powyższe, referendarz działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.