II SA/Op 608/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na czynność Starosty Oleskiego z dnia 29 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zatrzymanego prawa jazdy na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Działający w imieniu J. L., adwokat W. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na czynność Starosty Oleskiego z dnia 29 października 2012 r., nr [...], odmawiającą wydania skarżącemu prawa jazdy. Wraz ze skargą złożony został wniosek J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawca wskazał na wywody zawarte we wniesionej skardze, z których m.in. wynika, że pozostaje on na wyłącznym utrzymaniu rodziców, a ich sytuacja majątkowa jest wyjątkowo trudna. Nie może znaleźć jakiejkolwiek zatrudnienia w Polsce i podjął decyzję o poszukiwaniu pracy za granicą. Z uwagi jednakże na zatrzymanie mu prawa jazdy, zatrudnienie to jest utrudnione. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie wykazał natomiast żadnych składników majątkowych oraz źródeł dochodów. Nie wykazał także, aby tworzył z kimkolwiek wspólne gospodarstwo domowe. Pismem z dnia 3 stycznia 2013 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez: przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; odpisu zeznania podatkowego wnioskodawcy; wskazanie źródła utrzymania wnioskodawcy i przedłożenia dokumentu potwierdzającego otrzymywany dochód miesięczny; oświadczenie czy wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, wraz ze wskazaniem rodzaju świadczenia i jego wysokości; przedłożenie specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego mieszkania i ich udokumentowanie, a także specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie. Zażądano także wyjaśnienia czy wnioskodawca korzysta z pomocy (jest na utrzymaniu) osób trzecich, a jeżeli tak – do wykazania rodzaju i wysokości uzyskiwanej pomocy oraz do przedłożenia stosownych dokumenty to potwierdzających; wykazania źródeł dochodów w/w osób oraz przedłożenia stosownych dokumentów to potwierdzających. Wezwaniem objęto także obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających wysokość koniecznego utrzymania mieszkania w/w osób i ich udokumentowanie, a także specyfikacji ponoszonych przez nie kosztów utrzymania. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. W odpowiedzi na powyższe, pełnomocnik J. L. w piśmie nadesłanym do tut. Sądu w dniu 15 stycznia 2013 r. poinformował, iż skarżący nie posiada żadnych źródeł dochodu, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu ojca, który uzyskuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości 1.500 zł brutto. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada rachunków bankowych, żadnego majątku, ani oszczędności. Ponadto, posiada wykształcenie zawodowe, przez co - zdaniem pełnomocnika, nie może znaleźć żadnego zatrudnienia. Z uwagi na brak możliwości zarobkowych i trudności w znalezieniu pracy, wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wysokość kosztów przekracza także możliwości finansowe ojca wnioskodawcy, który ponosi następujące niezbędne wydatki na: czynsz – 300 zł, opłaty za media – ok. 100 zł, wyżywienie – ok. 300 zł, środki czystości – ok. 50 zł, odzież i obuwie – ok. 50 zł, koszt dojazdów do pracy – ok. 200 zł, opłata za telefon – ok. 100 zł, nieplanowane wydatki (leki) – ok. 50 zł, wydatki na kulturę – 50 zł. Podobne koszty, oprócz czynszu i kosztów dojazdu, bowiem wnioskodawca mieszka razem z ojcem, jego ojciec jest zmuszony ponosić na utrzymanie syna. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że wnioskodawca nie był w stanie dostarczyć rachunków, ani faktur związanych z ponoszonymi kosztami utrzymania siebie i swojego ojca, albowiem wcześniej takich rachunków nie zbierał. Pozostawał bowiem w przekonaniu, że rachunki te nie będą mu potrzebne. Podał także, że skarżący pomimo braku możliwości znalezienia zatrudnienia w Polsce, udziela się społecznie, jest bowiem czynnym strażakiem i bierze czynny udział w pracach społecznych na rzecz Ochotniczej Straży Pożarnej. Do akt sprawy dołączona została także kserokopia zaświadczenia o uzyskiwanych zarobkach ojca skarżącego, a także pozytywna opinia wydana przez Zarząd OSP [...] z dnia 29 sierpnia 2011 r. o czynnym udziale J. L. w pracach OSP. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. J. L. wnosząc do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych powinien był wykazać, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jaką określa ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem prawa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sformułowaniu "wykazać" użytym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowego, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych w całości, w określonym zakresie, bądź w ogóle. To strona zatem ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy, a inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, referendarz sądowy uznał zawarte w formularzu wniosku informacje o sytuacji materialnej skarżącego za niewystarczające, dlatego wezwał pełnomocnika skarżącego pismem z dnia 3 stycznia 2013 r., do złożenia dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów. Odpowiadając na powyższe wezwanie, pełnomocnik udzielił informacji, które w ocenie referendarza nie spełniły wymogu "wykazania" złej sytuacji majątkowej skarżącego, dającej podstawę do przyznania pomocy przez Sąd. Nie wykonano wezwania w dostatecznym stopniu, pomijając większość żądanych materiałów, i to takich, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. W pierwszej kolejności odnieść się należy do twierdzenia, iż skarżący nie był w stanie dostarczyć w wyznaczonym terminie 7 dni, rachunków i faktur związanych z ponoszonymi kosztami utrzymania. Zdaniem referendarza argument ten nie jest niezasadny, albowiem zgromadzenie i dostarczenie większości dokumentów objętych wezwaniem, np. rachunków dotyczących kosztów bieżącego utrzymania, zeznań podatkowych czy wyciągów z rachunków bankowych, nie powinno nastręczać większych trudności i stanowić czynności czasochłonnej. Żądane dokumenty w przeważającej części pozostają bowiem w zbiorach domowych. Ponadto, skarżący nie skorzystał z możliwości złożenia wniosku o przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem, pomimo korzystania z pomocy zawodowego pełnomocnika z wyboru. Nie przedłożył żądanych dokumentów, ograniczając się do przesłania zaświadczenia o uzyskiwanym wynagrodzeniu ojca, na którego wyłącznym utrzymaniu, wedle twierdzenia samego wnioskodawcy, pozostaje. Stwierdzenie to z kolei wzbudziło wątpliwość referendarza, wobec faktu, że w skardze mowa jest o rodzicach, na utrzymaniu których pozostaje wnioskodawca (por. wers 2 strony nr 5 skargi z dnia 27 listopada 2012 r.). Powstałe rozbieżności sugerują, że matka skarżącego może również partycypować w utrzymaniu wnioskodawcy, a jej dochody mogą stanowić dodatkowe źródło finansowania rodziny. Natomiast sytuacja majątkowa rodziców wnioskodawcy podlega także ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro bowiem strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Brak jednakże jednoznacznych informacji w powyższym zakresie, a przede wszystkim nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów, uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, w zakresie osób partycypujących w utrzymaniu skarżącego, wysokości i rodzaju dochodu bliskich wnioskodawcy, czy wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie członków rodziny wnioskodawcy. Nawet jeżeli przyjąć, że skarżący pozostaje na wyłącznym utrzymaniu ojca, to i tak nie wywiązał się, pomimo wezwania referendarza, z obowiązku przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodzica. Wnioskujący nie dostarczył bowiem zeznania podatkowego ojca i wyciągu z jego rachunku bankowego, który jest niezbędny dla oceny płynności finansowej. Zdaniem referendarza, z przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji, trudno przyjąć pogląd podnoszony we wniosku, że jedynym źródłem utrzymania jego i ojca jest wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł brutto, przy wykazanych niezbędnych miesięcznych wydatkach w wysokości 1.800 zł (kwotę uzyskano przez zsumowanie podanych wydatków ojca oraz syna) i przy jednoczesnym oświadczeniu o braku korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, czy innych osób trzecich. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony, iż skarżący czynnie działa w pracach Ochotniczej Straży Pożarnej i jest jej cenionym druhem, referendarz zauważa, iż przywołane okoliczności nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy. Jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wniósł skarżący, są przesłanki materialne, określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., spełniania których jednakże skarżący nie wykazał. Z powyższych względów, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i działając trybie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.