II SA/Op 613/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w całości postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) ustanowić dla skarżącej adwokata. Skarżąca wniosła do tut. Sądu skargę na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2017 r., przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W skardze złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W związku z tym wyjaśniono skarżącej, że wniosek taki, zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wobec tego przesłano skarżącej formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwano do jego wypełnienia i podpisania oraz odesłania tut. Sądowi w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Pouczono, że niezastosowanie się do wezwania spowoduje skutki prawne określone w art. 257 P.p.s.a., tj. pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wyjaśniono jednocześnie skarżącej, na podstawie art. 6 P.p.s.a., iż zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. jest już w sprawie ustawowo zwolniona z kosztów sądowych, wobec tego jeśli chce wnosić o pomoc jedynie tym zakresie, to nie musi odsyłać wypełnionego formularza wniosku. W dniu 3 stycznia 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), na wezwanie referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", otrzymane w dniu 29 grudnia 2017 r., skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek powołała się na złą sytuację finansową swojej rodziny. Oświadczyła, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką małoletnich dzieci. Łączny dochód tego gospodarstwa wynosi 3.020 zł miesięcznie, składa się na niego: świadczenie rodzicielskie w wysokości 1.000 zł, alimenty na syna w wysokości 420 zł oraz wynagrodzenie męża w kwocie 1.600 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnych innych źródeł dochodu, a składniki majątkowe, należące do członków jej rodziny, to samochód o wartości ok. 3.000 zł i mieszkanie o wartości ok. 190 tys. zł i powierzchni [...] m 2. Skarżąca podała, że co miesięczne wydatki to opłaty za: czynsz i fundusz remontowy 375 zł, prąd 70 zł, gaz 150 zł. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.", orzekający zważył, co następuje: W P.p.s.a., została uregulowana instytucja prawa pomocy, która zgodnie z art. 245 P.p.s.a., może być przyznana: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy zważył, że możliwość ustanowienia stronie pełnomocnika z urzędu lub zwolnienia jej od kosztów sądowych – w całości lub części, ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 P.p.s.a., określający wymogi, jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. w pkt 1 stanowi, bowiem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w pkt 2, że w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i rodziny. W tym miejscu należy zauważyć, że sprawa skarżącej dotyczy zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, a zatem sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżąca korzysta z mocy samej ustawy ze zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym - strona skarżąca działanie lub bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Skarżąca nie ma zatem obowiązku uiszczania jakichkolwiek kosztów sądowych w tej sprawie. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest, więc bezprzedmiotowy, a postępowanie wszczęte w jego zakresie należało umorzyć, co referendarz orzekł jak w punkcie 2 sentencji. Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 249a P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., w myśl, których, referendarz sądowy wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne. Wniosek skarżącej o prawo pomocy należało, zatem rozpatrzyć, jak wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej jej rodziny, pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający wziął przede wszystkim pod uwagę dane, odnośnie dochodów i wydatków miesięcznych rodziny skarżącej, zawarte w przesłanym wniosku. Jednakże odnośnie dochodów rodziny skarżącej, orzekający wziął też pod uwagę, dane wynikające z decyzji wydanych z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Głównego Specjalistę w Miejskim Centrum Świadczeń w [...], z dnia 5 kwietnia 2017 r., nr [...], i z dnia 7 kwietnia 2017 r., nr [...], potwierdzających niewysokie dochody rodziny skarżącej. Jak bowiem przyjęło się w orzecznictwie sądowym, sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 41357). Skarżąca przesłała także, wraz ze skargą, zaświadczenia z Uniwersytetu [...], z których wynikało, że we wcześniejszych latach pobierała ona stypendium socjalne z tytułu studiów doktoranckich. Ostatnie stypendium socjalne w łącznej wysokości 3.290 zł pobrała za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. Od 1 października 2016 r. do 30 maja 2017 r. stypendium tego już nie otrzymała. We wniosku o prawo pomocy również nie wykazała, aby obecnie je otrzymywała. Zdaniem orzekającego, sytuacja materialna skarżącej wykazana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uprawnia ją do przyznania adwokata z urzędu. Skarżąca nie jest w stanie opłacić swojego reprezentanta z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swoim i rodziny. Wskazują na to ograniczone bieżące środki finansowe, jakimi dysponuje i brak majątku mogącego stanowić źródło pokrycia wydatków z tytułu kosztów pełnomocnika. Skarżąca ma bowiem wraz rodziną dochód miesięczny około 3.020 zł, z niego około 595 zł, wydaje, co miesiąc na stałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania i opłaceniem części tzw. mediów. Nie wykazała kosztów opłat za wodę, czy wywóz odpadów komunalnych, a zapewne również opłaty te, jako niezbędne ponosi. Skarżącej pozostaje, zatem co miesiąc około 2.425 zł dochodu na nią i rodzinę, a zatem na jedną osobę 606,25 zł. Kwota ta musi im wystarczyć na pokrycie kosztów wyżywienia, ubrania, środków czystości i opłaty za pozostałe media. Biorąc nawet pod uwagę, że rodzina skarżącej może otrzymywać na jedno dziecko dodatkowo świadczenie 500+, to wówczas dochód zwiększyłby się na jedną osobę o 125 zł, i wyniósł 731,25 zł, co nadal w ocenie orzekającego nie jest kwotą gwarantującą możliwość poniesienia kosztów opłacenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącej i rodziny. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uznał o konieczności ustanowienia skarżącej adwokata z urzędu, gdyż w jego ocenie poniesienie tych kosztów osobiście przez skarżącą stanowiłoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jej i jej rodziny, co orzekł jak w punkcie 2 sentencji. Orzeczenie w punkcie 1 sentencji, co wyjaśniano już wyżej, uzasadnia art. 249 a w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a.