II SA/Op 635/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca J. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu. Wyrokiem tut. Sądu z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Op 635/09, oddalono skargę J. M., a w dniu 27 maja 2009 r., na jej wniosek został jej doręczony odpis wyroku wraz z uzasadnieniem sporządzonym na piśmie. Skarżąca w dniu 25 czerwca 2009 r. złożyła do tut. Sądu pismo datowane na dzień 22 czerwca 2009 r., prosząc w nim o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sadu Administracyjnego. Skarżąca napisała, że składa swoją prośbę dopiero teraz, ponieważ wcześniej zajęta była opieką nad chorą siostrą. W związku z tym J. M. został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wymagany stosownie do art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni o dnia otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w oparciu o art. 257 P.p.s.a. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 30 czerwca 2009 r. i złożyła wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 6 lipca 2009 r. Wniosła w nim o przyznanie jej adwokata z urzędu oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała w nim, że sprawy samowoli budowlanej przy ul. [...] w O. trwają ponad 20 lat od marca 1989 r. Poniosła już koszty na adwokatów, opłaty sądowe, przygotowanie pism sądowych, przejazdy kolejowe – dojazdy do Warszawy do NSA itp., nie licząc ciągłych stresów. Podała, że prowadzi gospodarstwo domowe sama. Ma majątek w postaci połowy domu przy ul. [...] stanowiącej spadek po rodzicach, jest to 1 piętro domu o powierzchni 100 m2 oraz współwłasność z mężem mieszkania o powierzchni 84 m2. Mąż według oświadczenia skarżącej nie zamieszkuje razem z nią we wspólnym mieszkaniu. Skarżąca wskazała, że ma emeryturę w wysokości 1146,03 zł miesięcznie. Napisała, też, że posiada "skromne zasoby pieniężne wynoszące około 2000 zł polskich i 2500 dolarów amerykańskich, przeznaczone na tzw "czarną godzinę", jak wypadki losowe, choroby, pochówek, remont mieszkania, pomoc samotnej siostrze w wieku 84 lat, aktualnie będącej po udarze mózgu, która ma emeryturę w kwocie 1064,06 zł miesięcznie." Skarżąca wniosła o ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o prawo pomocy w zakresie całkowitym, według art. 245 § 2 P.p.s.a. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca ma stały dochód z tytułu emerytury wynosi on miesięcznie 1146,03 zł, a ponadto wykazała, że ma znaczną kwotę zaoszczędzonych piniędzy, wynoszącą około 9000 zł (2000 zł i 2500 dolarów amerykańskich, których aktualny kurs wynosi około 3 zł za dolara). Referendarz sądowy nie wzywał skarżącej o wykazanie jakie ponosi wydatki związane z utrzymaniem posiadanych nieruchomości, gdyż z faktu posiadania przez nią znacznych oszczędności wynika, że pomimo obciążeń związanych z wydatkami bieżącymi, jakie ponosi każdy na utrzymanie swoje i miejsca zamieszkania, dysponuje ona dodatkowymi zasobami pieniężnymi. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych ma istotne znaczenie dla zapewnienia dostępu do sądu, tym stronom, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów lub kosztów postępowania w całości. Ponadto zgodnie z aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane, Sąd ten podkreślił, że: "opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej wskazanej sprawie uznał, oddalając zażalenie, na postanowienie, którym sąd wojewódzki odmówił osobie fizycznej zwolnienia od wpisu w wysokości 100 zł, że skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy, a ten może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004r., sygn. akt. FZ 454/04, niepublikowane, Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1934, sygn. akt. C II 1441/34), uznał, że: "posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. W konkluzji sąd negatywnie ocenił próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów toczącego się postępowania w sytuacji, gdy skarżący opłaca abonament telewizji cyfrowe, wysokie rachunki telefoniczne, a także ponosi koszty utrzymania domu jednorodzinnego i mieszkania." Podobnie orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w postanowieniu z dnia 25 listopada 2005, sygn. akt III SA/Wa 1483/04, publikowane jedynie tezy "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 48, pkt I, s. 446, zgodnie z którym "Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą". W ocenie referendarza natomiast położenie i powierzchnia nieruchomości będącej własnością skarżącej świadczą niewątpliwie o ich dużej wartości rynkowej. Skarżąca podniosła też, że oszczędności jakie posiada zgromadziła na sytuację wyjątkową należy jednak zauważyć, że "Koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami." (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2006 r., syn. akt III SA/ Wa 2291/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 28, s. 441.) Skarżąca dodatkowo uzasadniała wniosek tym, że poniosła już duże koszty w związku ze sprawą pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego przy ul. [...] w O. Ten argument, według obowiązującego orzecznictwa, również nie może być brany pod uwagę przy przyznawaniu prawa pomocy, jak określa postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2005 r., sygn. akt III SA/ Wa1007/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 60, s. 449, "Bieżąca sytuacja materialna strony, a nie fakt, że wniosła ona skargi także w innych sprawach, decyduje o zwolnieniu od kosztów sądowych." W świetle powyższych poglądów orzecznictwa, należy rozważyć czy sytuacja majątkowa skarżącej kwalifikuje ją do udzielenia prawa pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy w całości lub chociażby w części, czy też całkowicie wyłącza przyznanie jej takiego prawa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanki jakie powinna spełnić osoba fizyczna ubiegająca się o prawo pomocy w części, zostały określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stanowiącym, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy przy tym rozumieć, jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane). Referendarz zatem przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winien kierować się nie tylko literalną treścią przepisów prawa w tym zakresie, ale też zasadami logiki, posiadaną wiedzą oraz doświadczeniem życiowym. Kierując się więc tym wskazaniami, wziął pod uwagę, że skarżąca ma dwie nieruchomości mieszkalne, o znacznej powierzchni. W ocenie referendarza sądowego skarżąca, mając te nieruchomości mogłaby uzyskać kredyt lub pożyczkę hipoteczną, co nie kwalifikuje jej zgodnie z wyżej przytoczonym orzecznictwem do przyznania mu prawa pomocy, choćby w części. Skarżąca ma ponadto stałe dochody i oszczędności, które w ocenie referendarza są wystarczające na poniesie przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nadto na opłacenie adwokata z wyboru. Nie zmienia tego fakt, że skarżąca musi pomagać swojej chorej siostrze, gdyż jak podała siostra ma również stały dochód z tytułu emerytury wynoszący 1064,06 zł miesięcznie, a nie wynika z wniosku, aby prowadziły one wspólne gospodarstwo domowe. Ponownie trzeba zauważyć, że w świetle orzecznictwa "Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne." (patrz: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 57, s. 448). Skarżąca nie wykazała aby była osobą ubogą, ma według referendarza sądowego wystarczające środki, które zezwalają jej na poniesienie kosztów postępowania, a zatem kosztów sądowych i wynagrodzenia adwokata. Należy zatem stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy, w związku z powyższym orzeczono, na podstawie art. 258 § 1, pkt 7 P.p.s.a. jak w sentencji postanowienia.