II SA/Op 636/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. P., K. P., S. P. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1) zwolnić skarżącego S. P. od wpisu sądowego od skargi do kwoty 200 (dwieście) złotych, 2) oddalić wniosek skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. B. P., K. P. i S. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 października 2014 r., nr [...]. Na skutek powyższego zostali wezwani pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. do uiszczenia w terminie 7 dni, solidarnie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, skarżący B. P. i S. P. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie: zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata. Uzasadniając wniosek S. P. stwierdził, że jest osobą starszą z ograniczeniem zdrowotnym, uniemożliwiającym wykonywanie pracy zawodowej. Dalej stwierdził także, że z uwagi na zabezpieczenie socjalne zmuszony jest przebywać poza granicami Polski do czasu otrzymania emerytury, tj. do 2015 r. Oświadczył dalej, że nie posiada majątku, a wyegzekwowanie swoich praw przed sądem wymaga nakładów pieniężnych, których pokrycie przekracza możliwości finansowe skarżącego. Zdaniem skarżącego, uiszczenie kosztów sądowych wiązałoby się z uszczupleniem otrzymywanego zasiłku socjalnego, tzw. pomocy społecznej Hartz IV, którego celem jest zaspokajanie minimalnych potrzeb życiowych. Powołując się na brak wykształcenia prawniczego i zawiłość sprawy, wniósł także o ustanowienie adwokata, na którego wynajęcie go nie stać. W oświadczeniu o majątku, stanie rodzinnym i dochodach podał, że posiada dom, określając swoje w nim udziały jako: "1/3 z 1500 m² w tym 40 m² (dwa pokoje) domu współwłasność małżeńska"; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku socjalnego w wysokości 400 euro. Pismem z dnia 19 stycznia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego w terminie 14 dni, do uzupełnienia wniosku przez: przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód miesięczny; wyjaśnienie jak należy rozumieć użyte przez skarżącego we wniosku sformułowanie: "jestem osobą [...] z ograniczeniem zdrowotnym do wykonywania pracy", w szczególności przez wskazanie czy skarżący jest osobą niepełnosprawną, bądź schorowaną i czy z tego tytułu ponosi dodatkowe wydatki. Jeżeli tak jest w istocie – wezwano do udokumentowania choroby, bądź niepełnosprawności oraz określenia wysokości ponoszonych wydatków na leczenie. Referendarz zażądał także przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy. Zwrócił się także o wykazanie i udokumentowanie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie miesięczne mieszkania, wykazanie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie siebie oraz przedłożenia zaświadczenia o uzyskanym przez wnioskodawcę w 2014 r. dochodzie (bądź braku takiego dochodu). Referendarz wzywając do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podkreślił ponadto, że dokumenty przedkładane w sprawie, a potwierdzające podnoszone przez skarżącego okoliczności powinny być sporządzone (uwierzytelnione) w języku polskim, jako urzędowym. Powyższe wezwanie, zawierające pouczenie, że niezastosowanie się do niego może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku, zostało doręczone wnioskodawcy do rąk pełnomocnika – małżonki skarżącego B. P., w dniu 22 stycznia 2015 r. W dniu 11 lutego 2015 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo pełnomocnika wnioskodawcy, w którym stwierdza, że realizacja żądania Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów w wersji przetłumaczonej na język polski wiąże się dla niego z dodatkowymi opłatami, a także z koniecznością doliczenia dodatkowego czasu, w którym skarżący byłby w stanie zdobyć ww. dokumenty. Podniósł, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną i schorowaną, od 1983 r., po wydaleniu w okresie stanu wojennego, do czasu otrzymania emerytury zamieszkuje na terenie Niemiec w celu zapewnienia sobie lepszej i bezpłatnej opieki medycznej oraz zabezpieczenia socjalnego. Wskazał, że zaświadczenie o uzyskanych dochodach z Finanzamt-u nie może być dostarczone za żądany okres, albowiem okres rozliczeniowy za 2014 r. kończy się dnia 30 kwietnia 2015 r. Wskazując na podane okoliczności wniósł o przedłużenie terminu do dostarczenia żądanych dokumentów do dnia 15 marca 2015 r. i zmianę formy ich dostarczenia, tj. np. w języku oryginalnym w tłumaczeniu na język polski, dokonanym przez samego wnioskodawcę, bądź przez przedłożenie zaświadczenia w języku niemieckim wydanego przez właściwy sąd mieszczący się w miejscowości, w której skarżący obecnie mieszka, kwalifikujące wnioskodawcę do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej z tytułu niskich dochodów. Pismem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz sądowy przedłużył S. P. termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, do dnia 15 marca 2015 r. Powtórzył także informację dotyczącą języka polskiego jako języka urzędowego obowiązującego w Polsce i obowiązku przedłożenia dokumentów sporządzonych w tym języku lub przetłumaczonych w odpowiedni sposób. W dniu 15 marca 2015 r. wpłynęła do tut. Sądu korespondencja wnioskodawcy, w której podniósł, że nie był w stanie ze względów finansowych, zdrowotnych i prawnych do dnia 15 marca 2015 r. sporządzić w sposób wymagany przez Sąd, żądanych dokumentów i ich tłumaczeń. Dodał, że zasiłek, który uzyskuje ma służyć do zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych, do których nie zalicza się tłumaczenia dokumentów czy odpłatnego ich pozyskiwania. Zwrócił się o określenie czy Sądowi wystarczą kopie wyciągów bankowych pobranych z internetu, czy wymagane są oryginały bankowe, bowiem koszt ich wytworzenia to 5 euro za miesiąc, czyli 30 euro za 6 miesięcy. W wypadku, gdy Sąd uzna, że kopie dokumentów są niewystarczające i zajdzie konieczność dostarczenia oryginałów dokumentów i ich tłumaczeń przez tłumacza przysięgłego, zawnioskował o ponowne przedłużenie terminu dostarczenia wymaganych dokumentów do dnia 15 kwietnia 2015 r. Jednocześnie w takim wypadku zawnioskował o zwrot kosztów tłumaczenia dokumentów. Do akt sprawy dołączył wyciągi bankowe, kserokopię dowodu tożsamości, wszystkie sporządzone w języku niemieckim. Pismem z dnia 2 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku, do dnia 15 kwietnia 2015 r. Następnie w dniu 1 kwietnia 2015 r., skarżący złożył do akt dokumenty przetłumaczone na język niemiecki przez tłumacza przysięgłego, oraz oryginały wyciągów bankowych. Zawnioskował jednocześnie o zwrot oryginałów dokumentów z tłumaczeniem i o zwrot kosztów ich tłumaczenia w kwocie 72,51 zł, przesyłając w załączeniu rachunek. Wobec tego, że oryginały dokumentów zostały załączone do akt sprawy II SA/Op 636/14, w której wnioskodawcy przedłużono termin ich dostarczenia do dnia 15 kwietnia 2015 r., na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2015 r., sporządzono kopie tych dokumentów, w celu dołączenia ich do akt sygn. II SA/Op 635/14. Skarżący nadesłał w tłumaczeniu na język polski, dokonanym przez tłumacza przysięgłego, pismo z dnia 10 grudnia 2014 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych. Środki te zostały przyznane F. P., jak wynika z kopii dowodu osobistego S. P., F. jest to jego drugie imię, zgadza się też wskazana w dowodzie i w piśmie z dnia 10 grudnia 2014 r. data urodzenia wnioskodawcy. Środki zostały przyznane na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., w kwocie 709,91 euro na miesiąc, w tym 399 euro na potrzeby podstawowe i 310,91 euro na potrzeby mieszkaniowe oraz ogrzewanie. Z pisma tego wynika, że przez okres pobierania świadczenia wnioskodawca będzie podlegał niemieckiemu ubezpieczeniu rentowemu. Wnioskodawca przesłał także wydruki ze swojego konta bankowego w Niemczech, obejmujące okres od dnia 25 listopada 2014 r. do dnia 12 marca 2015 r. Stan środków na koncie w dniu 27 listopada 2014 r. wynosił 15,63 euro, w dniu 17 grudnia 2014 r. - 732,56 euro, a w dniu 12 marca 2014 r. - 394,54 euro. Z wyciągu wynika, że skarżący przelewa co miesiąc: (zlecenie stałe) kwotę 310,91 euro z tytułu czynszu na rzecz W. K., kwotę 20 euro z tytułu zapłaty za usługi telefoniczne, kwotę 33 euro za energię elektryczną oraz za obsługę konta za 2 miesiące kwota 11,55 euro. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) referendarz sądowy zważył, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków. W niniejszym postępowaniu sądowym skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a następnie w przypadku oddalenia skargi przez tut. Sąd i podjęcia dalszego procedowania – także opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). W zależności od zakresu udzielanej pomocy rozróżnia się prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bądź w zakresie częściowym obejmujące ustanowienie np. wyłącznie pełnomocnika z urzędu, bądź zwolnienie wyłącznie od kosztów sądowych w całości, bądź w części (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Warunkiem skorzystania przez stronę z prawa pomocy jest wykazanie spełniania przesłanek materialnych określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a., tj. wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity), bądź wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zakres częściowy). S. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że prawo to mu przysługuje, we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności wskazać trzeba na niespójne wyjaśnienia dotyczące miejsca aktywności życiowej skarżącego. Z jednej strony bowiem oświadczył we wniosku, że mieszka w Niemczech, jednakże w sprawie o sygn. akt II SAB/Op 29/15 toczącej się równocześnie przed tut. Sądem ze skargi S. P. (skarga z dnia 13 marca 2015 r.), skarżący wskazał jako miejsce swego zamieszkania: [...], ul. [...]. Okoliczność ta ma znaczenie dla rozpoznania wniosku, albowiem związana jest z oceną rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącego i ewentualnego wpływu jego miejsca pobytu na ponoszone koszty utrzymania, a także możliwości wsparcia ze strony rodziny. Z akt sprawy wynika bowiem, że pod wskazanym wyżej adresem mieszka także m.in. małżonka i pełnoletni syn skarżącego, którzy także występują w niniejszym postępowaniu jako skarżący. W przypadku zatem gdy strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Kolejną kwestią mającą wpływ na przyjętą ocenę sytuacji materialnej skarżącego jest wysokość środków finansowych, którymi dysponuje na zaspokojenie swoich potrzeb. Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest bowiem rozważyć, czy sytuacja materialna strony gwarantuje jej uiszczenie kosztów sądowych (przynajmniej w określonym zakresie), bez narażania jej na zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Patrząc na sytuację skarżącego pod tym kątem, podnieść trzeba, że uzyskuje on dochód miesięczny, który kształtuje się na poziomie 709,91 euro, co w przeliczeniu na walutę polską stanowi 2.863,57 zł (przeliczenia wartości wynagrodzenia, a także kosztów utrzymania dokonano na podstawie Tabeli kursów średnich NBP z dnia 30 kwietnia 2015 r., podanej na stronie internetowej: www.nbp.pl). Jest on wyższy od minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego w Polsce na 2015 r., w wysokości 1.750 zł (podstawa prawna: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. – Dz.U. z 2014 r., poz. 1220). Przy uwzględnieniu wysokości podanych wydatków skarżącego (opłaty mieszkaniowe za czynsz – 310,91 euro; za energię elektryczną – 33 euro; za telefon – 20 euro; za obsługę rachunku bankowego – 5,775 euro) w łącznej wysokości 371,68 euro, do jego dyspozycji pozostaje zatem kwota ok. 1.364 zł, co na polskie warunki życiowe, nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym. Dla przykładu wskazać trzeba, że w Polsce wysokość najniższej emerytury wynosi – 844,45 zł, a po waloryzacji 880,45 zł miesięcznie (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty – 648,13 zł, a po waloryzacji 675,13 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., opubl.: M.P. z 2014 r., poz. 165). Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżący dysponuje majątkiem, bowiem jak oświadczył, posiada udział w 1/3 części własności domu o powierzchni 120 m² i działki budowlanej o powierzchni 1.500 m². Wymienione wyżej okoliczności nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania pomocy w zakresie całkowitym, które powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Referendarz postanowił natomiast o zwolnieniu skarżącego od części wpisu od skargi w wysokości 300 zł., przez co skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Podejmując takie rozstrzygnięcie referendarz kierował się faktem, że skarżący złożył kilka skarg, w których zobowiązany jest do uiszczania kosztów sądowych. Uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego w znacznym stopniu, stąd zwolnienie od części wpisu jest zasadne. Tym samym referendarz uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i jednocześnie dającą możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od części opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Z powyższych względów, działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji.