II SA/Op 660/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia ustanowić skarżącym adwokata. J. K. i M. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na rozbudowie z nadbudową warsztatu stolarskiego. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2010r. referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 5 marca 2011r. skarżący zwrócili się ponownie o przyznanie prawa pomocy, a ich wniosek - wobec nie dopełnienia wymogów formalnych niezbędnych do nadania biegu wnioskowi, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 marca 2011r., pozostawiony został bez rozpoznania. W dniu 30 marca 2011r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Wobec tego, referendarz sądowy pismem z dnia 1 kwietnia 2011r. wezwał skarżących do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Wezwał także do złożenia wyjaśnień w zakresie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania, zakupu lekarstw, środków czystości i innych kosztów utrzymania wnioskodawców. Przesyłka pocztowa zawierająca wskazaną korespondencję sądową, została doręczona skarżącym w dniu 4 kwietnia 2011r., do rąk skarżącej J. K. Powyższe wynika z adnotacji na potwierdzeniu odbioru przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych (k-137 akt sądowych). Skarżący zastosowali się do wezwania, składając za pośrednictwem poczty w dniu 11 kwietnia 2011r. (data stempla pocztowego), wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Zwrócili się w nim o ustanowienie adwokata z urzędu, a uzasadniając swoje żądanie podali, że są osobami schorowanymi. Podali także, że w porównaniu ze stanem z grudnia 2010r., kiedy to złożyli pierwszy wniosek o udzielenie pomocy, wzrosły koszty kupna lekarstw z uwagi na cofnięcie refundacji na niektóre lekarstwa, a na żywność ponoszą wydatki wyższe o 30 zł miesięcznie. W części formularza wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym i dochodach skarżący wykazali, że tworzą wspólnie gospodarstwo domowe, a źródłami ich miesięcznego utrzymania są emerytura i renta małżonków. Określając wysokość dochodów zawarli stwierdzenie: "jak w 2010r." dodając, że od miesiąca marca 2011r. świadczenia będą podwyższone, ale nie doręczono im jeszcze decyzji w tej sprawie. Oświadczyli również, że posiadają dom jednorodzinny, w połowie w stanie surowym, niewykończony z powodu braku pieniędzy. Z akt sprawy II SA/Op 156/10 ze skargi małżonków, a toczącej się przed tut. Sądem, referendarzowi znany jest fakt, iż powyższy dom posiada rozmiary: szerokość 8 m, a długość 8.20 m. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym, m.in. ustanowienie wyłącznie adwokata z urzędu (art. 245 § 3 P.p.s.a.), o co zwrócili się skarżący. Wskazać należy, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 ustawy P.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis ma zastosowanie, w myśl art. 258 § 3 P.p.s.a., także do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego. Przez zmianę okoliczności sprawy, o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć natomiast zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane (por. Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata. Komentarz do art.165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz LEX, 2009, wyd. III). W niniejszej sprawie zostało wydane przez referendarza sądowego, w dniu 14 grudnia 2010r., postanowienie o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych, które to orzeczenie wobec nie wniesienia sprzeciwu, posiada przymiot prawomocności. Pomimo tego, że w obrocie prawnym funkcjonuje już to rozstrzygnięcie, będące przecież wynikiem postępowania wszczętego na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy, to nie ma w powstałej sytuacji zastosowania przywołany powyżej art. 165 P.p.s.a. Wydane bowiem przez referendarza postanowienie, dotyczy wyrażonego we wcześniejszym wniosku żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Złożony natomiast przez skarżących kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 kwietnia 2011r., różni się zakresem żądania, a więc nie dotyczy kwestii już rozstrzygniętej. Czyni go to w istocie nowym wnioskiem, nie zmierzającym do weryfikacji wydanego w dniu 14 grudnia 2010r. orzeczenia. Stąd nie ma w niniejszym przypadku zastosowania art. 165 P.p.s.a., a kolejny wniosek należy rozpoznać oceniając zgromadzony materiał dowodowy pod kątem spełniania przez skarżących przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu), określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Uwzględniając powyższe, referendarz sądowy dokonał oceny sytuacji bytowej skarżących opierając się na ich oświadczeniu zawartym w formularzu wniosku z dnia 6 kwietnia 2011r., a także wobec odnoszenia się przez wnioskodawców do wcześniej składanych oświadczeń, również do danych wynikających z ich pisma z dnia 4 grudnia 2010r. i dołączonych do sprawy odpisów rachunków za media, wyciągu bankowego oraz zaświadczeń lekarskich i kart informacyjnych leczenia. Z formularza wniosku z dnia 4 grudnia 2010r. wynika zatem, że skarżący uzyskują łączny dochód w wysokości 1.734,40 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 4 grudnia 2010r. wnioskodawcy oświadczyli także, że od czerwca 2010r. ponoszą koszty miesięczne z tytułu opłaty za energię w wysokości 205 zł, za "posesję i dom" opłata roczna wynosi 486 zł, za opał 3.500 zł za rok, za lekarstwa obojga małżonków – ok. 1.000 zł co miesiąc. Środki czystości co miesiąc pochłaniają wydatki na kwotę ok. 200 zł, a koszty żywności to ok. 500 zł miesięcznie. Do akt sprawy dołączyli rachunki za energię za miesiąc luty i maj 2010r., na kwotę odpowiednio: 519,15 zł i 585,31 zł. W aktach sprawy znajduje także szereg kart informacyjnych leczenia szpitalnego skarżących i zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu ich zdrowia. Przechodząc do meritum sprawy referendarz zważył, iż skarżący występując o ustanowienie adwokata z urzędu, zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem winni spełniać przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z nim, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w powyższym zakresie następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego, należy natomiast rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W ocenie referendarza sądowego, przewidziana przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w przypadku małżonków J. i M. K. została spełniona. Biorąc bowiem pod uwagę sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną wnioskodawców - wysokość uzyskiwanego dochodu, brak oszczędności i majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów toczącego się postępowania, podeszły wiek skarżących i ich zły stan zdrowia, a w konsekwencji wysokie koszty leczenia - uznać należało, że nie są w stanie ponieść kosztów wynajęcia pełnomocnika z wyboru. Z powyższych względów za zasadne należało przyjąć stanowisko, iż skarżącym należy udzielić prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., co orzeczono w sentencji postanowienia.