II SA/Op 694/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Cisyk Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: Referent-stażysta Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2007r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę. Przedmiotem skargi, wniesionej przez E. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...], którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia [...], nr [...], o wymeldowaniu E. G. z pobytu stałego w N. przy ul. [...]. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z dnia 28 września 2005 r. M. G. wystąpiła do Burmistrza Nysy o wymeldowanie E. G. W uzasadnieniu wniosku podano, że E. G. opuściła mieszkanie w czerwcu 2003 r. i dotychczas nie łoży na jego utrzymanie, nie utrzymuje żadnych kontaktów, nawet telefonicznych, oświadczyła, że nie wraca do N., gdyż swoje sprawy życiowe ulokowała w innym miejscu, co spełnia przesłanki do wymeldowania z lokalu stanowiącego własność wnioskodawczyni. Decyzją z dnia [...], nr [...], Burmistrza Nysy orzekł o wymeldowaniu E. G. z pobytu stałego w N. przy ul. [...], uznając że zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W obszernym uzasadnieniu organ szczegółowo przedstawił przebieg postępowania wyjaśniającego, w toku którego kilkakrotnie przesłuchiwano strony, a także przesłuchano świadków w osobach: E. G. i B. G. oraz przeprowadzono oględziny z udziałem stron. W oparciu o zebrany w ten sposób materiał dowodowy organ uznał, iż jednoznacznie wynika z niego, że E. G. nie zamieszkuje w N. przy ul. [...], przy czym stan taki trwa od końca czerwca 2003 r. Opuszczenie lokalu jest zatem trwałe. Uzasadniając zajęte stanowisko organ podniósł, że E. G. przyznała, iż opuszczenie przez nią lokalu wraz z dziećmi było dobrowolne i podyktowane poszukiwaniem pracy. Organ podkreślił, iż nie doszło do powrotu E. G. do mieszkania nawet wówczas, gdy nie posiadała pracy, co wynika z treści pozwu o alimenty skierowanego przeciwko byłemu mężowi, a przy tym od czasu wyjazdu nie spędza w mieszkaniu wakacji, świąt czy wolnego czasu, nie utrzymuje żadnych kontaktów z osobami pozostałymi w mieszkaniu, a jej pobyty są sporadyczne i kilkugodzinne. Ujawnione w drodze oględzin, przywiezione przez E. G. rzeczy, w większości letnie, świadczą natomiast o pozorowaniu zamieszkiwania. Końcowo organ podkreślił, że w świetle art. 25 K.c. oraz art. 6 ust. 1 i art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zamieszkiwanie musi być połączone z pobytem w mieszkaniu i w związku z tym deklarowany przez E. G. w toku postępowania wyjaśniającego, nieokreślony w czasie zamiar powrotu do mieszkania nie stanowi o jej zamieszkiwaniu, a zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnymi i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu. We wniesionym od powyższej decyzji odwołaniu E. G., powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Op 255/04, wskazała, iż od tego czasu nie nastąpiły istotne zmiany w jej sytuacji. Podała, iż w czerwcu 2003 r. wyjechała wraz z dziećmi w poszukiwaniu pracy w związku ze sprzedażą przez jej byłego męża koni wykorzystywanych w prowadzonej dotąd działalności gospodarczej, przy czym działalność ta, zarejestrowana w Wydziale Ewidencji Urzędu Miasta w Nysie, jest nadal prowadzona poza miejscem jej stałego pobytu, tj. S. i zasięg cały kraj. Podkreśliła, że nie opuściła miejsca pobytu stałego, nigdy też nie myślała o stałym jego opuszczeniu i zamierza tam powrócić, a pobyt czasowy w innym miejscu jest związany z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazała również, że wynajmowała mieszkanie w S., a aktualnie w P., gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy i nie posiada innego miejsca stałego pobytu. Powołując się na przepisy art. 7 i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazywała na pobyt związany z wykonywaniem pracy jako na okoliczność uzasadniającą zameldowanie na pobyt czasowy. Fakt rzadkiego przebywania w miejscu stałego zameldowania uzasadniła natomiast pracą, brakiem urlopu, odległością, jak również chęcią uniknięcia spotkań z byłym mężem oraz uniemożliwianiem jej wejścia do mieszkania przez byłych teściów poprzez wszczynanie awantur i zmianę zamków w drzwiach. Poza tym podniosła, że jej rzeczy zostały spakowane i podrzucone jej do S. przez byłego męża, natomiast w toku oględzin M. G. ukrywała jej rzeczy znajdujące się w dolnej części szafy. Odwołująca podała też, że w roku 2004 prosiła o interwencję Policji w związku z utrudnianiem jej przez teściów przebywania w domu. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda Opolski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podając w uzasadnieniu, że oświadczeniom E. G. co do przejściowego charakteru pobytu w P. przeczy dokumentacja urzędowa. Stwierdził, iż wynikającego ze zbioru meldunkowego przebiegu zameldowania E. G. na pobyt czasowy w S., a w szczególności kolejnych pobytów w okresie od 24 maja 2005 r. do 3 marca 2005 r. i od 25 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r., nie można już wiązać z czasową nieobecnością w stałym miejscu pobytu w N., gdyż w świetle art. 7 i art. 12 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobyt ten nabrał już charakteru trwałości. Organ wskazał, że przepisy tej ustawy mają charakter porządkowy, a ich celem jest zgodność rejestracji osób w danym miejscu z rzeczywistym przebywaniem w miejsc zameldowania, czemu służy uprawnienie i obowiązek organów administracji do wydania decyzji o wymeldowaniu, wynikające z art. 15 ust. 2 tej ustawy. Organ odwoławczy, powołując się na ustalenia dokonane w toku postępowania wyjaśniającego, stwierdził, że E. G. pomiędzy kolejnymi pobytami czasowymi nie powracała do miejsca pobytu stałego, tylko poszukiwała nowego miejsca, gdzie mogła się zameldować czasowo. Oględziny w lokalu w P. wykazały, że E. G. zamieszkuje tam wraz z córką, którą posyła do gimnazjum w tej samej miejscowości, co wskazuje na zamiar pobytu stałego. Poza tym organ odwoławczy podniósł, iż w orzecznictwie administracyjnym przyjęto pogląd, że "przez opuszczenie lokalu (o czym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych), należy rozumieć taka sytuację, kiedy osoba zostaje zmuszona do opuszczenia lokalu lub ma utrudniony sposób korzystania z tego lokalu, a nie podejmuje przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw". Na tej podstawie organ wskazał, że E. G. nie występowała do sądu powszechnego z pozwem przeciwko M. G. o przywrócenie stanu poprzedniego, tj. umożliwienia jej swobodnego wchodzenia do spornego lokalu w N. W skardze na powyższą decyzję E. G. powtórzyła wszystkie argumenty podawane w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, dodatkowo podnosząc, że M. G. nie wniosła o wymeldowanie swych wnuczek E. i K., przez co "należy sądzić, że są przesłanki stronniczego stosunku Urzędów do osoby M. G." W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżoną decyzją zostało naruszone prawo materialne albo przepisy postępowania administracyjnego. Innymi słowy - przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. W przedmiotowej sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ostatnio powołanego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V S.A. 3169/00, System Informacji Prawnej LEX nr 50123). W świetle powyższego przedmiotem postępowania administracyjnego było ustalenie, czy w niniejszej sprawie zaszły przesłanki uzasadniające wymeldowanie E. G. z pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] w N. W ocenie Sądu, zarówno ustalenia faktyczne jak i rozważania prawne organu odwoławczego w tej mierze są słuszne i zasługują na aprobatę. Bezspornym w sprawie pozostawało to, że skarżąca w lokalu przy ul. [...] w N. nie zamieszkuje od czerwca 2003 r. Na okoliczność tę wskazywali zarówno świadkowie, jak i wnioskodawczyni – M. G., a także sama skarżąca. Kwestią sporną było natomiast ustalenie, czy opuszczenie spornego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. W toku wszystkich etapów postępowania administracyjnego E. G. twierdziła, że jej rzeczy zostały przez byłego męża przewiezione do jej miejsca pobytu czasowego, a także, że zastaje wymienione zamki w drzwiach, co miałoby ewentualne znaczenie przy ocenie dobrowolności opuszczenia lokalu. Organ drugiej instancji, tak samo jak organ pierwszoinstancyjny, przyjął jednak za udowodnione, że skarżąca z własnej woli opuściła miejsce stałego zameldowania i opuszczenie to jest trwałe z uwagi na fakt, że pomiędzy kolejnymi meldunkami na pobyt czasowy nie powracała do N., a jej pobyty na przestrzeni czasu od opuszczenia mieszkania są sporadyczne. Ustalenia te, mające w sprawie zasadnicze znaczenie dla możliwości zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jako podstawy prawnej wymeldowania, zostały - w ocenie Sądu - należycie udowodnione i ocenione w toku prawidłowo przeprowadzonego, wyczerpującego postępowania administracyjnego. W tym miejscu wskazać należy, że istotnie nie może być uznane za dobrowolne opuszczenie lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, ale pod warunkiem, że strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (tak też: wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V S.A. 3078/00, System Informacji Prawnej LEX nr 78937). W ocenie Sądu, E. G. nie zdołała skutecznie wykazać, że została zmuszona do opuszczenia lokalu. Wniosku takiego nie da się wyprowadzić z podawanych przez nią przykładów czynionych przez teściów utrudnień odnośnie możliwości noclegu we własnym łóżku w budynku przy ul. [...] oraz sygnalizowanych wymian zamków w drzwiach. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, skarżąca nie skorzystała także z przysługujących jej środków prawnych przewidzianych w postępowaniu cywilnym a mianowicie z ochrony posesoryjnej tzn. przywrócenia utraconego posiadania. Z analizy oświadczeń skarżącej, składanych zarówno w toku postępowania wyjaśniającego, jak i zawartych w odwołaniu oraz powtórzonych w skardze, wynika, iż właściwie jedynym powodem, dla którego kwestionuje ona wydane decyzje o wymeldowaniu, jest deklarowana chęć powrotu do N. w razie utraty pracy albo choroby. W tym zakresie Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło. Ocena jednakże owego zamiaru nie może się sprowadzać do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń osoby dotyczących jej woli wewnętrznej z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą i uniemożliwiających jej realizację. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy bowiem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną tej osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Na tym tle w judykaturze ugruntowany został słuszny pogląd, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i dający się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności zamiar opuszczenia danego miejsca pobytu, z jednoczesnym zerwaniem z nim wszelkich związków i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02, System Informacji Prawnej LEX nr 149535 oraz powołane tam orzecznictwo). Dodać również trzeba, że posiadanie w danym lokalu sprzętów lub rzeczy osobistych jest tylko jednym z przejawów przebywania w danym miejscu z zamiarem stałego pobytu i nie można mu przypisywać decydującego znaczenia przy dokonywaniu oceny czy jest to pobyt stały, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Oceniając w tym aspekcie rozpatrywaną sprawę należy wskazać, iż z lektury akt wynika, że skarżąca aktualnie mieszka w P., gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Jej pobyt w tej miejscowości jest związany z tym, iż tam pracuje, prowadząc sklep, oraz wychowuje córkę, która uczęszcza do szkoły w tejże miejscowości. Jak słusznie ocenił organ odwoławczy, powyższe świadczy o tym, że E. G. zamieszkuje w P. z zamiarem stałego pobytu, albowiem w miejscowości tej zorganizowała sobie ośrodek osobistych i majątkowych spraw, nie przejawiając zamiaru powrotu do lokalu przy ul. [...] w N. W tym miejscu należy jeszcze podać, iż ustanowionego w przepisie art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych obowiązku wymeldowania z miejsca pobytu stałego w razie jego opuszczenia nie można rozpatrywać w oderwaniu od określonego w art. 8 ust. 1 tej ustawy obowiązku zameldowania się na pobyt stały, ciążącego na osobie zameldowanej na pobyt czasowy i przebywającej w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 2 miesiące. Obowiązek ten wyłączony jest w sytuacji, gdy zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego, za jakie ustawodawca uważa w szczególności: wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego (pkt 1), pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych (pkt 2), odbywanie czynnej służby wojskowej (pkt 3) oraz pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych (pkt 4). Analiza ostatnio powołanego przepisu ustawy prowadzi do wniosku, iż wymienione przez ustawodawcę okoliczności są przemijające, a termin ich ustania jest możliwy do umiejscowienia w czasie. Wyznacznikami ich ustania będzie zakończenie pracy, nauki lub leczenia, jak również zakończenie służby wojskowej czy odbycie kary pozbawienia wolności, bądź upływ okresu aresztowania. Odnosząc się do wskazywanego przez skarżącą braku zmiany jej sytuacji od czasu wydania przez tut. Sąd wyroku w dniu 9 czerwca 2005 r., należy stwierdzić, że powoływanym przez skarżącą wyrokiem oddalono skargę M. G. od decyzji Wojewody Opolskiego z dnia 23 czerwca 2004 r., odmawiającej wymeldowania E. G. z pobytu stałego przy ul. [...] w N. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd uznał słuszność stanowiska organów co do braku podstaw do wymeldowania i czasowego opuszczenia przez E. G. miejsca stałego pobytu w związku z poszukiwaniem przez nią pracy w S. Sąd podkreślił przy tym wyraźnie, że ocena ta dotyczy okresu trwania tego postępowania, zauważając, że zameldowanie E. G. na pobyt czasowy miało trwać do 27 sierpnia 2004 r., a pobyt w innych miejscowościach nie był w ogóle brany pod uwagę. Natomiast zaskarżona decyzja organu odwoławczego, będąca przedmiotem niniejszego postępowania, a także poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały w wyniku postępowania prowadzonego w roku 2006, na skutek nowego wniosku o wymeldowanie, złożonego po upływie ponad roku od zakończenia poprzedniego postępowania. Zauważyć trzeba, że pomimo znacznego upływu czasu E. G. nie powracała do miejsca stałego pobytu, meldując się kilkakrotnie w P. na pobyt czasowy. Nie można zgodzić się zatem z twierdzeniem skarżącej, że jej sytuacja nie uległa zmianie. Wprawdzie pobyt skarżącej w P. jest nadal związany z wykonywaną pracą, jednak trwa on nieprzerwanie już około trzy lata i tam właśnie skarżąca zorganizowała centrum swych spraw życiowych, w związku z czym pobyt ten utracił już cechę czasowości, nabierając charakteru trwałego, jak to słusznie ocenił organ odwoławczy. Oceny tej nie może zmienić fakt sporadycznych wizyt skarżącej w spornym lokalu przy ul. [...] w N., trwających zaledwie kilka godzin, co z kolei implikuje stwierdzenie, że nastąpiło zerwanie wszelkich związków z miejscem pobytu stałego i trwałe jego opuszczenie, co uzasadnia zastosowanie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Poza tym, oceniając zaskarżoną decyzję warto dodać, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, OTK-A z 2002 r. Nr 3, poz. 34) podzielić należy stanowisko organu odwoławczego co do porządkowego charakteru ewidencji ludności. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących opuszczenia przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu. Reasumując należało uznać, że organ administracyjny należycie, zgodnie z wymogami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. ustalił stan faktyczny, zapewniając jednocześnie stronom czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Dokonana ocena zebranego w sprawie materiału jest logiczna, nie nosi cech dowolności, jest przekonująca i odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie przyjęcie przez organy administracyjne, że lokal przy ul. [...] w N. przestał stanowić centrum życiowe skarżącej, tj. że opuściła ona dotychczasowe miejsce stałego pobytu, znajduje - w ocenie Sądu - dostateczne uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. W tych okolicznościach należało uznać, że wystąpiły przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uzasadniające wydanie decyzji o treści przytoczonej na wstępie uzasadnienia. Z przedstawionych wyżej względów, nie dopatrując się naruszenia prawa materialnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.