II SA/Op 74/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na pismo Zarządu Województwa Opolskiego z dnia 13 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania projektu złożonego w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" postanawia: 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 200 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. . Pismem procesowym z dnia 16 stycznia 2015 r., J. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na pismo Zarządu Województwa Opolskiego z dnia 13 listopada 2014 r., nr [...], odmawiające dofinansowania projektu złożonego w ramach Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013". Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu, wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to skarżącemu doręczono w dniu 20 lutego 2015 r., a w dniu 25 lutego 2015 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoje żądanie skarżący podał, że jego działalność gospodarcza przynosi straty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach podał, że tworzy samodzielnie gospodarstwo domowe, a z działalności gospodarczej w miesiącu styczniu 2015 r. poniósł stratę w wysokości 1.193.87 zł. Skarżący nie wykazał żadnych innych dochodów, ani składników majątkowych, do niego należących. Pismem z dnia 10 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów, a to: nadesłanie kopii dokumentacji księgowej z prowadzonej działalności gospodarczej, w tym: księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych); deklaracji VAT, raportów kasowych (w tych ramach aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności); nadesłania wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania siebie (np. koszty wyżywienia, wydatki na zakup lekarstw i leczenie, koszty zakupu ubrania i środków czystości, itp.); wskazania i udokumentowania kosztów utrzymania mieszkania wnioskodawcy, a jeżeli w kosztach utrzymania mieszkania partycypują inne osoby – wezwano do wskazania wysokość ich udziału. Jednocześnie referendarz pouczył, że niezastosowanie się do wezwania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 19 marca 2015 r. oświadczył, że mieszka razem z jedną osobą (wskazując ją z imienia i nazwiska), a koszty utrzymania lokalu wynoszą 300 zł (opłaty za czynsz, energię, gaz, wodę, wywóz śmieci). Koszty wyżywienia to z kolei wydatek rzędu 450 zł miesięcznie, wydatki na zakup lekarstw kształtują się na poziomie 80 zł, zakup ubrań – 200 zł, środki czystości – 50 zł, a dojazd do pracy (koszty zakupu paliwa) – 1.000 zł. Do akt sprawy skarżący dołączył: rachunki z tytułu opłat mieszkaniowych wystawione na nazwisko wskazanej wyżej osoby, która mieszka ze skarżącym; oświadczenie skarżącego, że w jego firmie nie są prowadzone raporty kasowe; ewidencję środków trwałych za 2015 r.; odpis deklaracji podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2015 r.; odpis księgi przychodów i rozchodów za grudzień, styczeń i luty 2015 r.; historię rachunków bankowych od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r.; zestawienie rachunków klienta na dzień 16 marca 2015 r. Na ponowne wezwanie referendarza do uzupełnienia wniosku, skarżący w piśmie z dnia 13 kwietnia 2015 r. oświadczył, że w jego utrzymaniu nie partycypują osoby trzecie, a skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Podał także, że z osobą wskazaną jako mieszkająca ze skarżącym, nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego, natomiast osoba ta partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w wysokości udziału 350 zł miesięcznie. Opłaty lokalowe w skali miesiąca wynoszą natomiast 700 zł. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: J. L. wnosząc do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu powinien wykazać, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jaką określa ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem prawa, przyznanie pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca przewiduje także, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym (tzn. np. przez zwolnienie wyłącznie z kosztów sądowych w części lub w całości, bądź przez ustanowienie wyłącznie pełnomocnika z urzędu). Wówczas wnioskodawca zobowiązany jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Niezbędnym elementem skutecznego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest złożenie go na urzędowym formularzu i właściwe wypełnienie (art. 252 § 2 P.p.s.a.), bowiem prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie na skutek wniosku strony (art. 243 P.p.s.a.). W powyższego wynika, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na żądanie osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Rodzi to po stronie wnioskodawcy obowiązek wykazania przez zobrazowanie i udokumentowanie, swojej złej sytuacji materialnej. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy, kierując się przywołanymi przesłankami, nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie. Pogląd swój oparł na przedstawionych przez skarżącego (w dokumentach i oświadczeniach) okolicznościach sprawy, odzwierciedlających sytuację materialną wnioskodawcy. Przedstawiają się one następująco. Skarżący tworzy samodzielne gospodarstwo domowe, choć w utrzymaniu mieszkania pomaga mu osoba trzecia, która partycypuje w tych kosztach. To właśnie na tę osobę figurują dołączone do akt sprawy faktury i rachunki, opiewające na kwotę łączną 616 zł miesięcznie, z czego 300 zł ponosi skarżący. Do tych obciążeń należy jeszcze dodać koszty wyżywienia (450 zł), wydatków na zakup lekarstw (80 zł), zakup ubrań (200 zł), środków czystości (50 zł) oraz dojazdu do miejsca pracy (1.000 zł). Łącznie skarżący na utrzymanie siebie i mieszkania, według złożonego oświadczenia, ponosi wydatki miesięczne w wysokości 2.050 zł. Z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący ponosi straty, która w styczniu 2015 r. wyniosła 1.193,87 zł. Analiza przedłożonej dokumentacji finansowej firmy skarżącego pokazuje, że prowadzi on działalność gospodarczą w postaci [...], a w ramach firmy posiada dwa samochody marki Skoda Felicja i Skoda Octavia (ewidencja środków trwałych za 2015 rok). W miesiącach: grudniu 2014 r., styczniu i lutym 2015 r. uzyskał przychód ze sprzedaży towarów w wysokości, odpowiednio: 3.659,70 zł; 3.866,44 zł i 3.444,05 zł; dokonał zakupu towarów na kwotę odpowiednio: 766,09 zł; 832,06 zł i 1.374,87 zł; poniósł wydatki (z tytułu wynagrodzenia, opłaty eksploatacyjnej, czynszu, zakupu paliwa, usługi księgowej, składki na ZUS, wynagrodzenia, amortyzacji) w łącznej wysokości, odpowiednio: 3.906,60 zł; 4.228,25 zł i 4.222,55 zł. Wyciągi z dwóch rachunków bankowych, za okres od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r., przedłożone do akt sprawy pokazują saldo oscylujące w okolicach zera, a także wynika z nich, że w dniu 10 grudnia 2014 r. dokonano przelewu z tytułu zajęcia egzekucyjnego w wysokości 1.085,29 zł. Przedstawione okoliczności pokazują, że skarżący uzyskuje przychody, które świadczą o potencjale jego firmy do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły. Zdaniem referendarza, dla oceny zasadności wniosku skarżącego, który jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, okoliczność uzyskiwania przychodów posiada ogromne znaczenie, ponieważ świadczy o możliwości do gromadzenia środków finansowych, a tym samym o dostępności tych środków w celu pokrycia kosztów sądowych. To uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą, świadczą w istocie o możliwościach płatniczych firmy skarżącego. Ponadto, skarżący na bieżąco dokonuje zakupu towarów, a w miesiącu lutym wydatki z tego tytułu nawet wzrosły, co świadczy o posiadaniu dostępnych środków finansowych. Skarżący ponosi także wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jednakże fakt ten sam w sobie, nie może być podstawą uznania, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wydatki związane z opłaceniem czynszu za lokale, składki na ubezpieczenie społeczne, obsługa księgowa są normalnymi kosztami prowadzenia z działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13; dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, czyli np. z najmu, nie mogą mieć przy tym pierwszeństwa zaspokojenia przez zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 693/14; dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżący posiada także wystarczające środki na koszty swojego utrzymania określone na kwotę 2.050 zł miesięcznie, skoro nie korzysta z pomocy osób trzecich, ani z pomocy społecznej, co sam oświadczył. Trudno zatem przyjąć pogląd, że znajduje się on w sytuacji zagrażającej jego egzystencji i prawidłowemu funkcjonowaniu, a uiszczenie kosztów sądowych, choćby w niewielkim zakresie, spowoduje utratę płynności finansowej skarżącego. Z powyższych względów referendarz nie znalazł podstaw do zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w całości. Uznał jednakże, że pomoc tę należy przyznać w zakresie częściowym, przez zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi. Przyjmując takie rozstrzygniecie kierował się tym, że skarżący nie wykazał posiadania zgromadzonych oszczędności i jest obciążony dodatkowym wydatkiem z tytułu zajęcia komorniczego (choć skarżący nie określił z jakiego tytułu ono powstało). Tym samym uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej strony i jednocześnie dającą jej możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Mając na względzie powyższe okoliczności sprawy, referendarz sądowy działając trybie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.