II SA/Op 75/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 maja 2011 r. w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. J. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję z dnia [...] nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych, wezwanie odebrał w dniu 15 lutego 2011 r. Odpowiadając na nie złożył w dniu 22 lutego 2011 r. pismo z prośbą o zwolnienie go z wpisu sądowego od skargi i wniosek o przydzielenie mu obrońcy z urzędu. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z uwagi na to, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się, zgodnie z treścią art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru, przesłał skarżącemu taki formularz wzywając go do jego wypełnienia oraz doręczenia do tut. Sądu w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego spowoduje skutki prawne określone w art. 257 P.p.s.a. tj. pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 3 marca 2011 r. i w dniu 8 marca 2011 r. złożył urzędowy formularz wniosku, wnosząc nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie całościowym, to jest o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci i niepracującą żonę. Starosta Opolski z zemsty, że nie zapłacił mafii haraczu terroryzuje go pozbawiając go prawa jazdy, pozbawił go możliwości wykonywania działalności gospodarczej, polegającej na handlu opałem i transporcie ciężarowym. W dniu 24 lutego 2010 r. Starosta odmówił wydania wtórnika prawa jazdy popełniając przestępstwo. Nie mając dochodów z działalności gospodarczej podjął pracę fizyczną za którą otrzymuje niskie wynagrodzenie, nie stać go na opłacanie kosztów sądowych i obrońcę. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona i dwoje dzieci, w tym pełnoletni syn i małoletnia córka. Skarżący ma majątek w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni 180 m2 , samochodu ciężarowego marki [...] z 1980 r. i przyczepy ciężarowej z 1977 r. Skarżący wskazał też, że osiąga dochody z działalności gospodarczej w kwocie 1750 zł miesięcznie. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje z rodziną (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci), - oświadczenie czy korzysta lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości, - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - przedłożenie deklaracji podatkowych jego i małżonki za rok 2009, potwierdzonych, że ich oryginał został złożony w Urzędzie Skarbowym, - ewentualnie przedłożenie deklaracji podatkowych jego i małżonki za 2010 r., jeśli już zostały złożone, potwierdzonych, że ich oryginał został złożony w Urzędzie Skarbowym. Jednocześnie wezwanie to datowane na dzień 9 marca 2011 r., zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. J. G. odebrał to wezwanie w dniu 15 marca 2011 r., co wynika z duplikatu zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru, uzyskanego z placówki pocztowej w drodze reklamacji, przesłanej do tut. Sądu 12 maja 2011 r. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie zawarte w piśmie z dnia 9 marca 2011 r. i nie przesłał żadnych dokumentów, ani wyjaśnień odnośnie sytuacji materialnej i finansowej swojej i osób będących z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał wszystkich żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. J. G., pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z jednej strony podniósł bowiem, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej wobec utraty prawa jazdy, a następnie podał dochody osiągane z tytułu prowadzenia takiej działalności. Ponadto nie wymienił jakie obciążenia ponosi w związku z utrzymaniem domu, ani też w żaden sposób nie uprawdopodobnił swoich dochodów. W tym miejscu należy zauważyć, iż argumenty jakie J. G. przedstawił w uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy o szykanowaniu go przez Starostę Opolskiego, nie mogą stanowić o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest stan majątkowy strony, a obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy, jeśli strona wykaże przesłanki określone cytowanym przepisem (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/Ol 6/08, niepublikowane, System Informacji Prawnej Lex nr 397553). Przy przyznawaniu prawa pomocy referendarz dokonywać może jedynie oceny stanu majątkowego, czyli dochodów i wydatków wnioskodawcy, a nie wielości wnoszonych przez niego spraw i powodów dla których je składa, gdyż nie stanowią one przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.