II SA/Op 8/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia A w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Działający w imieniu Stowarzyszenia A w [...], radca prawny N. K., wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 lipca 2012 r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o ustaleniu B Sp. z o.o. z siedzibą w [...], środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pod nazwą "Farma wiatrowa [...] wraz z infrastrukturą towarzyszącą w gminie [...] woj. [...]." Wraz ze skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie wskazało na okoliczność, że działalność Stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej członków i realizuje ono cele określone w regulaminie. We wniosku przedstawiciel Stowarzyszenia oświadczył, że nie posiada ono żadnego majątku, nie prowadzi żadnej działalności, z której mogłoby czerpać dochody, a skargę w sprawie wniosło z uwagi na ochronę interesu prawnego mieszkańców Gminy [...] przed legalizacją wadliwej decyzji. We wniosku podniesiono także, że skarżące Stowarzyszenie złożyło do tut. Sądu pięć skarg na decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach, co związane jest z koniecznością uiszczenia pięciu wpisów od skarg, a to z kolei powoduje nie dające się do przezwyciężenia obciążenie finansowe dla skarżącego. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: Stosownie do przepisów ustawy P.p.s.a. generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, a więc wnioskowanym przez Stowarzyszenie, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając zatem przedłożony wniosek pod kątem spełniania przez Stowarzyszenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, referendarz zauważył w pierwszej kolejności, iż wnioskodawca jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 42 ust. 2 przywołanej ustawy, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z powyższego wynika zatem, że stowarzyszenie chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a koszty te winny być pokrywane przez samych członków organizacji, w wielkości i na zasadach, jakie sami określą. Obowiązkiem władz stowarzyszenia jest także ustalenie wysokości tych składek tak, aby zapewniały realną działalność nakreślaną jej celami regulaminowymi. Zaniechanie pobierania składek na działalność stowarzyszenia z pominięciem obowiązku np. uiszczania wpisów od skarg kierowanych do sądu administracyjnego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie czyni automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Taka postawa prowadziłaby w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Referendarz podziela w tym względzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06; postanowienie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1149/12; obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl), że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził także stanowisko, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Uwzględniając powyższe wywody, referendarz uznał, iż strona skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłankę wynikającą z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Trudno przyjąć, aby skarżące Stowarzyszenie nie było w stanie ustalić składek na poziomie gwarantującym uiszczenie wymaganego w sprawie wpisu. Zwłaszcza wobec treści zaświadczenia Starosty Brzeskiego dołączonego do akt sprawy, z którego wynika, że Stowarzyszenie zostało wpisane do ewidencji stowarzyszeń w dniu 11 lutego 2011 r., a zatem jego członkowie dysponowali niezbędnym czasem w celu zgromadzenia środków na jego działalność, w tym na koszty sądowe. Prawie dwuletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia dawał gwarancję uskładania środków finansowych na pokrycie wpisu, nawet przy niewielkiej comiesięcznej wysokości składki. Odnosząc się natomiast do argumentu przedstawionego przez wnioskodawcę, że obowiązek uiszczenia przez niego wpisów sądowych nie ogranicza się jedynie do jednego postępowania sądowego, lecz czterech innych, referendarz zauważył, że w żadnym innym postępowaniu Stowarzyszenie nie uiściło wpisu od skargi. Znany jest bowiem referendarzowi z urzędu fakt, że skarżące Stowarzyszenie w każdej ze wszczętych przez siebie przed tut. Sądem spraw (tj. II SA/Op 3/13, II SA/Op 5/13, II SA/Op 6/13, II SA/Op 7/13 i II SA/Op 8/13), złożyło wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych, nie próbując ponieść ciężaru uiszczenia wpisu chociażby w jednej z nich. Zdaniem referendarza, zwolnienie organizacji społecznej działającej na zasadach stowarzyszenia i rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłaby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Powinno zatem ograniczać się do przypadków, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Obciążenie członków skarżącego Stowarzyszenia składkami na poczet wszczętego postępowania, oznaczałoby bowiem wydatkowanie przez nich (przyjmując tylko liczbę założycieli), nie więcej niż 50 zł przez jedną osobę. Kwota ta – w ocenie referendarza, nie stanowi natomiast bariery finansowej, biorąc pod uwagę przeciętną wysokość wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania, co do których referendarz posiada stosowną wiedzę, a także możliwość rozłożenia jej zgromadzenia na prawie dwuletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia. Mając powyższe na względzie referendarz uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., pozwalającą na zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też na podstawie 258 § 2 pkt 7 P. p. s. a., orzekł jak w sentencji.