II SAB/Op 133/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. P. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego postanawia umorzyć postępowanie. Wnioskiem z dnia 27 lipca 2017 r., złożonym za pośrednictwem platformy elektronicznej ePUAP, A. P. zwróciła się do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego, przedkładając pełnomocnictwo do działania w jej imieniu przez męża – R. P. Pismem z dnia 21 sierpnia 2017 r. Kierownik Wydziału Dodatków Mieszkaniowych i Stypendiów Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu wystąpił do R. P. o przedłożenie papierowej wersji wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, potwierdzonego przez zarządcę domu, tj. Spółdzielnię Mieszkaniową w [...], ul. [...]. W piśmie tym jednocześnie poinformowano stronę, że w przypadku uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od daty otrzymania, sprawa zostanie załatwiona do dnia 29 września 2017 r. W dniu 29 sierpnia 2017 r., za pomocą platformy elektronicznej ePUAP, R. P. wniósł ponaglenie w związku z niezałatwieniem sprawy z wniosku z dnia 27 lipca 2017 r. w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Zarzucił również, że organ nie poinformował ani strony, ani też jego - jako pełnomocnika strony, o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. W związku z powyższym, zdaniem pełnomocnika, organ dopuścił się bezczynności. Ponaglenie to organ przesłał według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Opolu. W kolejnym piśmie, z dnia 30 sierpnia 2017 r., pełnomocnik strony, nawiązując do wezwania o uzupełnienie wniosku z dnia 27 lipca 2017 r., stwierdził, że jest ono bezprzedmiotowe. Uznał bowiem, że ustawa o dodatkach mieszkaniowych nie przewiduje wymogu zachowania formy papierowej wniosku oraz potwierdzenia złożonego wniosku przez zarządcę domu. Pełnomocnik strony podał także, iż wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego winien zostać rozpatrzony do dnia 28 sierpnia 2017 r., tym bardziej, że już 31 lipca 2017 r. w rozmowie telefonicznej poinformował pracownika organu, że wniosek nie zostanie uzupełniony o podpis zarządcy, wobec braku takiego wymogu. Organ pierwszej instancji, powołując się na przepis art. 64 § 2 K.p.a., pismem z dnia 8 września 2017 r. zawiadomił pełnomocnika strony o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, w wyniku rozpoznania ponaglenia, postanowieniem z dnia 8 września 2017 r., nr [...], nie stwierdziło przewlekłości organu pierwszej instancji. Z kolei, pismem z dnia 12 września 2017 r. A. P., reprezentowana nadal przez męża R. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Skarżąca wniosła o: 1) zobowiązanie Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi; 2) dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego skarga dotyczy; 3) zobowiązanie Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie; 4) na podstawie art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa w związku z art. 149 P.p.s.a. orzeczenie czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że będą podstawą do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki akt zostanie wydany przez organ po wyniesieniu skargi do sądu; 5) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. w wysokości określonej przez sąd; 6) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów sporządzenia pism skargi i pism procesowych na podstawie dostarczonych faktur za ich sporządzenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że do dnia wniesienia skargi organ nie wydał stosownego aktu administracyjnego, czym naruszył art. 35 § 3 K.p.a., określający maksymalny termin załatwienia sprawy, a także zasadę zaufania do organów administracji (art. 8 K.p.a.) oraz zasadę szybkości postępowania (art. 12 § 1 K.p.a.). Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne skarżąca wywodziła, że wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie musi być potwierdzony przez zarządcę domu, bowiem wymóg taki nie wynika z ustawy. W ocenie skarżącej, organ działał przewlekle, gdyż już 31 lipca 2017 r. powziął informację o tym, że nie będzie uzupełniać wniosku o podpis zarządcy domu. Dodała też, że organ swoje pismo z dnia 21 sierpnia 2017 r. nadał dopiero w dniu 29 sierpnia 2017 r., czyli po wniesieniu ponaglenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, powołując się na przepis art. 54 § 2 w związku z art. 54 § 3 P.p.s.a., wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W uzasadnieniu podniósł, że po wniesieniu przez skarżącą skargi do Sądu, Kierownik Wydziału Dodatków Mieszkaniowych i Stypendiów Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu decyzją z dnia 6 października 2017 r., nr [...], na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a., art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, ust. 10, art. 7 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 180), § 1, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. nr 156, poz.1817, z późn. zm.), art. 104 K.p.a. oraz § 6 uchwały Nr X/143/11, Rady Miasta Opola z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej Miasta Opola pod nazwą Miejskie Centrum Świadczeń w Opolu oraz upoważnienia Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu do załatwiania indywidualnych spraw w zakresie dodatków mieszkaniowych, dodatków energetycznych i świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym (Dz. Urz. Woj. Opolskiego Nr 70, poz. 893, z późn. zm.), stwierdził, że Dyrektor Miejskiego Centrum Świadczeń dopuścił się bezczynności (pkt 1), przyznał skarżącej dodatek mieszkaniowy w kwocie 183,38 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2017 r. do 31 stycznia 2018 r., która przekazywana będzie na konto zarządcy (pkt 2) oraz stwierdził, że bezczynność Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń nie nastąpiła bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3). Powyższa decyzja została doręczona skarżącej w dniu 20 października 2017 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej ePUAP (k. 52 akt adm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu. W kontrolowanej sprawie przedmiotem postępowania jest bezczynność związana z rozpoznaniem wniosku skarżącej o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Mając na uwadze przedmiot wniesionej skargi, w pierwszej kolejności wskazać należy, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 1-3 K.p.a.). Stosownie do art. 37 § 1 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) albo gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). W myśl art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności bądź zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Z przepisu tego wynika, że celem skargi na bezczynność organu jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności, w sprawie wszczętej żądaniem strony. Przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. Dokonanie przez organ czynności żądanej przez skarżącego wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu nawet wówczas, gdy czynność ta została podjęta z naruszeniem przewidzianego terminu. W konsekwencji, wydanie przez organ aktu po wniesieniu skargi przesądza o tym, że organ nie pozostaje już w stanie bezczynności i sąd nie może skorzystać z uprawnień, jakie posiada na podstawie art. 149 P.p.s.a. Nieuprawnione i niemożliwe jest bowiem zobowiązywanie organu do dokonania czynności, która została już dokonana. W związku z wydaniem przez organ decyzji z dnia 6 października 2017 r. zauważyć trzeba, że przepis art. 54 § 3 P.p.s.a. umożliwia organowi dokonanie żądanej czynności, co do której postawiono mu zarzut bezczynności, także po wniesieniu skargi na bezczynność. Zgodnie z tym przepisem, organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Podstawowym warunkiem skorzystania z trybu przewidzianego w art. 54 § 3 P.p.s.a., jest uwzględnienie przez organ administracji publicznej skargi w całości, a więc uznanie za zasadne zarówno zawartych w niej zarzutów, podstawy prawnej, jak i wniosków, co oznacza, że organ może skorygować zaskarżone działanie wyłącznie w kierunku pożądanym przez skarżącego. Przez uwzględnienie skargi w całości należy zatem rozumieć doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi skierowanej do sądu. Przy czym oczekiwania strony co do załatwienia sprawy należy odnosić do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2926/15, LEX nr 2082581). Oznacza to, że organ na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. ma obowiązek orzec w sposób ostateczny w sprawie administracyjnej albo przez jej rozstrzygnięcie co do istoty, albo przez umorzenie postępowania. Uwzględnienie skargi przez organ w trybie art. 54 § 3 P.p.s.a. oznacza zatem, że przestaje istnieć sprawa ądowoadministracyjna. Skutkuje to bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego, co stanowi przesłankę do jego umorzenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wskazane w art. 161 § 1 pkt 1 (cofnięcie skargi) i pkt 2 (śmierć strony, gdy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik postępowania). Bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zachodzi m.in. wówczas, gdy w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed wydaniem wyroku, przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Użyte w tym przepisie określenie "stało się" oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała, a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, przepis art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. będzie miał zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności (por. uchwała NSA z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, LEX nr 463487). Zaznaczyć przy tym trzeba, że umarzając postępowanie sądowe z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli Sąd bada, czy skarga na bezczynność została uwzględniona przez organ w całości, a organ dokonał wymaganej czynności bądź wydał określony akt, gdyż celem tej skargi jest doprowadzenie do wydania aktu lub podjęcia czynności przez właściwy organ. W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania, ponieważ organ z zachowaniem trzydziestodniowego terminu liczonego od otrzymania skargi (13 września 2017 r.) w dniu 6 października 2017 r. - w reakcji na tę skargę - wydał decyzję, którą stwierdził, że Dyrektor Miejskiego Centrum Świadczeń dopuścił się bezczynności (pkt 1), przyznał skarżącej dodatek mieszkaniowy w kwocie 183,38 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. (pkt 2) oraz stwierdził, że bezczynność Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń nie nastąpiła bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3). W rezultacie skorzystania przez organ z uprawnień samokontrolnych przewidzianych przez ustawodawcę w art. 54 § 3 P.p.s.a., przestał istnieć przedmiot zaskarżenia i tym samym rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Przepis art. 54 § 3 P.p.s.a., w obowiązującym brzmieniu wymaga, aby uwzględniając skargę, organ stwierdził jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że organ, uwzględniając skargę w trybie autokontroli, jest zobowiązany w rozstrzygnięciu decyzji - co należy podkreślić - każdorazowo zawrzeć rozstrzygnięcie w przedmiocie tego, czy m.in. działanie organu miało miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Przepis nie pozostawia w tym zakresie organowi ani dowolności i uznaniowości, ani nie przewiduje jakichkolwiek możliwości odstąpienia od tego obowiązku. Natomiast w niniejszej sprawie podjęta przez organ decyzja spełnia wymagania z art. 54 § 3 P.p.s.a., co znalazło odzwierciedlenie w punkcie 1 i 3 rozstrzygnięcia tej decyzji. Podjęcie żądanej czynności w formie decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy, co do której zarzucono organowi bezczynność oraz rozstrzygnięcie co do działania organu, czy miało miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, skutkuje umorzeniem postępowania. Z tych względów, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W związku z wnioskiem skarżącej w przedmiocie kosztów postępowania wyjaśnić trzeba, że stosownie do treści art. 201 § 1 P.p.s.a., w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a., skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania. W niniejszej sprawie brak było podstaw do zastosowania tego przepisu, gdyż skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. h P.p.s.a, natomiast poniesione przez skarżącą wydatki nie stanowią niezbędnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 205 P.p.s.a.