II SAB/Op 4/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń na skutek wniosku skarżącego z dnia 22 stycznia 2009 r. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi R.S., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pismem z dnia 15 stycznia 2009 r., jest bezczynność Opolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu, polegająca na niewydaniu postanowienia w zakresie rozstrzygnięcia wniosku z dnia 14 listopada 2008 r. o umorzenie postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej do celów łowieckich. Wraz ze skargą, został złożony na urzędowym formularzu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie R.S. wskazał na złą sytuację materialną, uniemożliwiającą mu poniesienie kosztów sądowych. Podał, że uzyskuje wynagrodzenie minimalne z tytułu zatrudnienia w kwocie 1.126,00 zł, z którego zobowiązany jest uiszczać alimenty w wysokości 510 zł, a także ponosić koszty utrzymania siebie i swojej dwunastoletniej córki. Skarżący oświadczył ponadto, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe jedynie z córką, a także nie wykazał, aby posiadał jakiekolwiek zasoby pieniężne, czy przedmioty majątkowe o wartości powyżej 3000 euro; nie wykazał także posiadania żadnych innych składników majątkowych, czy dodatkowych dochodów. Wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu rodzinnego i majątkowego skarżącego, referendarz sądowy wezwał R.S. pismem z dnia 18 lutego 2009 r., do uzupełnienia w terminie siedmiu dni, wniesionego wniosku, przez złożenie dodatkowych informacji i przedłożenie stosownych dokumentów. A zatem, wezwano skarżącego do: jednoznacznego wyjaśnienia - wobec złożonego we wniosku oświadczenia, że zobowiązany jest ponosić koszty utrzymania córki oraz uiszczać alimenty - czy oprócz kosztów utrzymania córki ponosi także dodatkowo koszty alimentów z innego tytułu; wskazania na jakiej zasadzie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresie przez podanie podstawy prawnej zajmowanego lokalu, tj. najem, własność, współwłasność, itp.; wyjaśnienia czy zamieszkuje pod wskazanym adresem wraz z konkubiną, co wynika z opinii z dnia 14 października 2008 r., wydanej przez I Komisariat Policji w N., a znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy (nr 60 akt administracyjnych); wskazania wysokości miesięcznych wydatków, jakie ponosi na utrzymanie siebie i córki, a także kosztów utrzymania mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci) i udokumentowanie ich przez przedłożenie stosownych rachunków, faktur, itp. W przypadku natomiast, gdy w kosztach utrzymania mieszkania (domu) partycypują osoby trzecie – wezwano skarżącego o wskazanie wysokości ich udziału w tych kosztach. Wezwanie zawierało także żądanie doręczenia: zaświadczenia od pracodawcy o wysokości uzyskiwanego przez skarżącego wynagrodzenia miesięcznego, a także przedłożenie dokumentu potwierdzającego obowiązek ponoszenia świadczeń alimentacyjnych we wskazanej przez skarżącego wysokości, a ponadto doręczenia aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące, tj. grudzień 2008 r., styczeń i luty 2009 r. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewskazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. W terminie zakreślonym przez referendarza do dokonania żądanych czynności, skarżący w piśmie z dnia 2 marca 2009 r., oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, natomiast z tego, co pozostaje mu z wynagrodzenia (kwota 329,58 zł) utrzymuje siebie i małoletnią córkę. Oświadczył także, że wraz z córką zamieszkuje w domu jego konkubiny. Ponadto pełnomocnik skarżącego, adwokat S. W. w piśmie z dnia 2 marca 2009 r. oświadczył, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec byłej małżonki w kwocie 700 zł miesięcznie, wynikający z ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Opolu (sygn. akt [...]), zaopatrzonej w klauzulę wykonalności w dniu 6 listopada 2002 r. Do akt sprawy dołączono również: zaświadczenie od pracodawcy skarżącego, datowane na dzień 1 marca 2009 r., z którego wynika, że R.S. zatrudniony jest na czas nieokreślony, a wynagrodzenie jakie uzyskuje z tego tytułu wynosi 1.276,00 zł (z czego potrącane są alimenty w wysokości 572,98 zł), a także kserokopię zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 21 maja 2007 r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, o co wniósł skarżący – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, powinna więc udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Nie wystarczy zatem jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności czy prawidłowe wypełnienie formularza wniosku. Strona ma obowiązek, na wezwanie Sądu, także do przedłożenia dodatkowych dokumentów i złożenia wyjaśnień. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a., który został zresztą przywołany w wezwaniu z dnia 18 lutego 2009 r. skierowanym do skarżącego, wezwanie takie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Niezłożenie ich przez skarżącego skutkuje rozpoznaniem wniosku na podstawie informacji zebranych w aktach sprawy. Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jego najogólniej rozumianej sytuacji materialnej przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym została spełniona, a w szczególności nie odniósł się do wszystkich kwestii podniesionych w wezwaniu Sądu. Dokonane bowiem w niniejszej sprawie wezwanie miało na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku przez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i dodatkowymi oświadczeniami skarżącego, a tym samym poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Tymczasem osiągnięcie tego celu nie było możliwe, albowiem skarżący, nie wyjaśnił m.in. na jakich zasadach zajmuje wraz z córką lokal mieszkalny, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że "wraz z córką zamieszkuję w domu mej konkubiny ...". Warto w tym miejscu zauważyć, że oświadczenie to, dotyczące zamieszkiwania z konkubiną, złożył nie we wniosku, a dopiero na skutek wezwania referendarza. Przedstawiony stan faktyczny, wskazywać więc może, że także konkubina pozostaje ze skarżącym w faktycznej wspólnocie domowej, partycypując w kosztach np. utrzymania wspólnego mieszkania, czy wydatkach na żywność, środki czystości, itp. Skarżący nie odniósł się jednakże jednoznacznie do tej kwestii, pomimo wyraźnego wezwania referendarza do wskazania wysokości ewentualnego udziału osób trzecich w kosztach utrzymania mieszkania, a zauważyć należy, iż ewentualna pomoc osób trzecich - zwłaszcza ta finansowa - udzielana wnioskodawcy, ma istotne znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jako mająca wpływ na określenie jego sytuacji materialnej. Powstałą wątpliwość potęguje także to, że skarżący, nie wskazał wysokości miesięcznych wydatków, jakie ponosi na utrzymanie siebie i córki, a także nie wskazał i nie udokumentował kosztów utrzymania mieszkania. Nie wytłumaczył także, dlaczego informacji tych nie udzielił. Tym samym nie podjął działań zmierzających do wykazania złej sytuacji bytowej, uzasadniającej przyznanie pomocy. A przyznanie tej pomocy, w świetle utrwalonego w literaturze prawniczej poglądu (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." T.Woś, H.Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", Warszawa 2005, s. 632), następuje po zbadaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszej sprawie trudno ocenić kondycję materialną skarżącego, skoro nie podał on kosztów utrzymania siebie i rodziny. I nawet uwzględniając wysokość kosztów przeciętnego utrzymania, co do wysokości których oceniający wniosek posiada wymaganą wiedzę i doświadczenie życiowe, trudno zrozumieć w jaki sposób skarżący mając do dyspozycji wyłącznie kwotę 329,58 zł netto miesięcznie, jest w stanie utrzymać siebie i dziecko w wieku szkolnym. Zdaniem referendarza, same opłaty lokalowe (tj. czynsz, opłata za gaz, za energię, za wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości), kształtują się, w zależności od powierzchni mieszkania i formy jego użytkowania, przeciętnie w granicach od 150 zł do 500 zł. Do nich należy ponadto doliczyć koszty zakupu żywności, ubioru, leków czy środków czystości. Powyższe ustalenia czynią zatem wątpliwym wyjaśnienia skarżącego, iż jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest wyłącznie wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, zwłaszcza w kontekście braku oświadczenia o zgromadzonych oszczędnościach, bądź też o korzystaniu z pomocy osób trzecich, czy instytucji pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałyby go do przyznania mu pomocy. Prawo pomocy nie może być bowiem przyznane w sytuacji, gdy pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, nadal niewyjaśnione pozostają kwestie, które mogą mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego i jego zdolności płatniczych. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Podkreślić ponownie należy, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów, bądź niezłożenia dodatkowych wyjaśnień. Warto odnotować, że pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych (por.: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, LEX 299447; postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX 302271). W tych okolicznościach sprawy, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 ust. 7 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie postanowienia.