II SAB/Op 52/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 września 2016 r. wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi, 2) w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. Działająca w imieniu S. P. – B. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Starosty Strzeleckiego, w zakresie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę, zakończonego decyzją ostateczną organu pierwszej instancji z dnia 22 listopada 2010 r., nr [...]. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 5 sierpnia 2016 r., skarżący został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu od skargi w wysokości 100 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, pełnomocnik skarżącego złożyła w jego imieniu, na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek stwierdzono, że wnioskodawca jest osobą starszą, schorowaną – 20% uszczerbku na zdrowiu, bezrobotną, mieszkającą w [...]. Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się z zasiłku dla osób bezrobotnych, którym nie przysługuje zasiłek z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia. Zasiłek ten, zwany [...] jest zasiłkiem dla zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych i jest odpowiednikiem zasiłku z pomocy społecznej, a jego wysokość jest minimum socjalnym przysługującym w tym kraju. Dodał, że zasiłek jest w całości wykorzystywany przez niego na podstawowe potrzeby życiowe. Podniósł, że w [...], osoby utrzymujące się z takich zasiłków są zwolnione z opłat sądowych na wniosek i obywatele z innych krajów, wykazujące się utrzymywaniem się z zasiłku w swoim kraju, nawet jakby był wyższy od [...], są zwalniane od opłat sądowych. Skarżący wskazał, że jego wiek i stan zdrowia nie pozwalają na zatrudnienie zarobkowe, nawet dorywcze, a od września 2015 r. do chwili obecnej skarżący znajduje pod stałą, intensywną opieką lekarską, co potwierdził zaświadczeniami złożonymi w innych sprawach z jego spraw, tj.: II SAB/Op 61/15 i II SA/Op 635/14. Skarżący podniósł, że zaciągnięcie przez niego pożyczki nie jest możliwe, bowiem nie ma on stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski. Oświadczył ponadto, że posiada dwuizbowy lokal o powierzchni [...] m² w domu z 1930 r. oraz 1/3 z [...] m² nieruchomości, na której ten stoi. Wnioskodawca podał, że trudno jest określić wartość domu z uwagi na wiek jaki ten dom posiada, jednakże w innych sprawach, jak np. o sygn. akt II SAB/Op 76/15 określił wartość domu na ok. 300.000 zł. Skarżący wykazał, że otrzymuje zasiłek w wysokości [...] euro; 200 euro to koszta zakupu artykułów spożywczych, 20 euro – opłaty za telefon, 30 euro – opłaty za energię elektryczną, 30 euro – koszt zakupu środków przeciwbólowych, 10 euro – koszty protezy dentystycznej (36 rat x 10 euro), 20-30 euro – koszt komunikacji autobusowej, 20 euro – koszty bieżącego utrzymania (żarówki, wykładziny, farby, itp.), odzież, 30 euro – koszty rehabilitacji (basen + dojazd), 10 euro – TV, prasa, książki, a reszta to od czasu do czasu kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidywalne wydatki. Ponadto, skarżący podał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami, określonymi w umowie najmu. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek S. P. został złożony w postępowaniu toczącym się przed polskim sądem administracyjnym, a zatem zastosowanie przy jego ocenie mają przepisy przywołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." W ustawie tej, ustawodawca stworzył instytucję procesową prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków. W niniejszym postępowaniu sądowym skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, a następnie w przypadku oddalenia skargi przez tut. Sąd i podjęcia dalszego procedowania – także opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych w całości. Powinien zatem wykazać, że spełnia przesłankę ustawową warunkującą przyznanie tej pomocy w zakresie przez niego żądanym, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że prawo to mu przysługuje, we wnioskowanym zakresie. Pogląd w sprawie referendarz oparł oceniając sytuację materialną skarżącego na podstawie oświadczenia zawartego w formularzu wniosku, a także danych i dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, a także wynikających z wcześniej złożonych przez skarżącego wniosków. Wśród dokumentów tych są: pismo z dnia 23 września 2015 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych skarżącego w wysokości [...], a od stycznia 2016 r. – w wysokości [...] euro (pismo z dnia 8 grudnia 2015 r.) oraz wyciąg z rachunku [...] banku. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący otrzymuje stały dochód miesięczny w wysokości [...] euro (z zabezpieczenia socjalnego, co stanowi [...] zł - przeliczenia wartości euro dokonano na podstawie Tabeli kursów średnich NBP z dnia 26 września 2016 r., podanej na stronie internetowej: www.nbp.pl), co na polskie warunki życiowe, nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym. Dla przykładu wskazać trzeba, że w Polsce wysokość najniższej emerytury wynosi – 882,56 zł, (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty – 676,75 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2016 r., opubl.: M.P. z 2016 r., poz. 168). Zauważyć przy tym należy, że wynik porównania wartości walut tych dwóch państw w kontekście konieczności uiszczania należności w drugim państwie, jest korzystniejszy dla osób otrzymujących dochód w [...]. Przelicznik waluty euro do polskiego złotego wynosi 4,3075 zł (stan z dnia 26 września 2016 r.), a zatem osoba uzyskująca dochód w euro, aby uiścić opłatę sądową w wysokości 100 zł, zmuszona jest ponieść jedynie ok. 23,21 euro, chociaż jak w przypadku skarżącego, otrzymuje świadczenie miesięczne, wyższe od najniższej polskiej emerytury. Skarżący ma także zapewnione warunki mieszkaniowe, bowiem otrzymuje na ten cel wsparcie finansowe ze strony instytucji państwowych (w wysokości [...] euro). Ponadto, wskazać trzeba, że kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r., II OZ 127/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, nie wszystkie wykazywane przez skarżącego koszty utrzymania są niezbędnymi wydatkami. A i tak, niezależnie od powyższego, porównanie wysokości dochodu skarżącego ([...] euro) do przedstawionych przez niego łącznie wszystkich wydatków na utrzymanie (w wysokości ok. [...] euro, tj. [...] euro z tytułu czynszu za mieszkanie + [...] euro innych wydatków) pokazuje, że istnieje po stronie skarżącego potencjał do wygospodarowania środków finansowych na pokrycie innych celów, do których zaliczyć należy koszty sądowe (przynajmniej w określonej części). Dla oceny sytuacji materialnej skarżącego istotny jest także fakt dysponowania majątkiem, bowiem jak oświadczył, posiada lokal mieszkalny o powierzchni [...] m² z domu o powierzchni [...] m² i działki budowlanej o powierzchni [...] m². Przy czym wielkość domu w obecnej rozpoznawanym wniosku nie została wskazana przez skarżącego, a przedstawione dane pochodzą ze sprawy II SAB/Op 76/15. Według poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Wymienione wyżej okoliczności nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem prawo pomocy powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Referendarz postanowił natomiast o zwolnieniu skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Podejmując takie rozstrzygnięcie kierował się faktem, że skarżący złożył kilka skarg, w których zobowiązany jest do uiszczania kosztów sądowych. Uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego, stąd zwolnienie od wpisu w niniejszej sprawie, jest zasadne. Tym samym referendarz uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i jednocześnie dającą możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Mając na względzie wyżej przedstawione okoliczności sprawy, referendarz sądowy uznał o konieczności zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi i działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.