II SAB/Op 56/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. C. na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie zniszczenia na działce nr A posesji nr [...] ulicy [...] urządzeń melioracyjnych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 4 listopada 2011r., A. C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w sprawie z jego skargi na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie zniszczenia na działce nr A posesji nr [...] ulicy [...] urządzeń melioracyjnych. Uzasadniając swoje żądanie podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy spowodować może nie rozpoznanie skargi przez Sąd z przyczyn niezależnych od skarżącego, albowiem wnioskodawcy i jego żony nie stać na opłacenie wpisu od skargi. Dodał, że uiścił w wielu skargach wnoszonych do tut. Sądu, wpis od skargi i opłatę kancelaryjną. Stwierdził dalej, że w wyniku powodzi na skutek wylania rzeki [...] w lipcu 1997r., w lipcu 2008r. i w maju 2010r., jego grunty zostały zalane, w związku z czym poniósł straty materialne w wysokości ok. 70 tys. zł. Ponadto, nie uzyskał z tego powodu żadnego dochodu w 2010r., z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca jest zadłużony, posiada kredyty bankowe rzędu 160 tys. zł, zaciągnięte na spłatę zobowiązań podatkowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach wskazał, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, posiada gospodarstwo rolne (dom o powierzchni 150m² z budynkiem gospodarczym, położone w [...], a także mieszkanie o powierzchni 19m²). Żona wnioskodawcy posiada natomiast mieszkanie o powierzchni 24m². Skarżący posiada ponadto samochód osobowy marki [...] o wartości 17 tys. zł. Jedynymi dochodami gospodarstwa domowego są dochody żony skarżącego uzyskiwane z najmu mieszkań i czasowej renty w łącznej wysokości 1.370,39 zł brutto. Z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010r. i za sierpień 2011r. wnioskodawca wykazał stratę, zaś z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego brak przychodów. Skarżący wskazał też, że dokumenty źródłowe odnośnie kosztów, przychodów i wydatków załączono do akt sprawy o sygn. I SA/Op 92/11, I SA/ Op 95/11, I SA/Op 338/11, I SA/Op 339/11, I SA/Op 254/11, II SA/Op 410/11, II SAB/ Op 25/11, II SAB/16/11 i dlatego są znane Sądowi z urzędu. Pismem z dnia 14 listopada 2011r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku, przez nadesłanie dodatkowych dokumentów i złożenie stosownych wyjaśnień. Odpowiedzi na powyższe, skarżący udzielił pismem z dnia 5 grudnia 2011r., wskazując na dokumenty załączone do innych spraw toczących się przed tut. Sądem. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (w całości lub części) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a zatem winien wykazać, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy, jako instytucja o wyjątkowym charakterze, jest stosowana w sytuacji osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2004r., sygn. akt GZ 123/04, zamieszczone w programie komputerowym LEX, pod numerem 950728). Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem strony w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (por. postanowienie z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (por.: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 P.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i płynności finansowej, a zatem działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał skarżącego pismem z dnia 14 listopada 2011r. do przekazania dodatkowych informacji oraz dokumentów, dotyczących wskazanych kwestii. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 5 grudnia 2011r. wskazał na dokumenty załączone przez niego do sprawy II SAB/Op 38/11, tj. odpis zeznania podatkowego PIT-36 za 2010r., kserokopie wezwań do zapłaty z tytułu zaległości za koszty zarządu i media dotyczące dwóch lokali mieszkalnych, wyciągi z dwóch rachunków ([...] i [...]) prowadzonych w bank [...] i z rachunku prowadzonym [...] za sierpień, wrzesień i październik 2011r. Stąd referendarz zarządził o dołączeniu kserokopii wyżej wskazanych dokumentów, do akt niniejszej sprawy. W przywołanym piśmie skarżący oświadczył natomiast, iż w przedłożonych wyciągach bankowych wykazane zostały również kwoty rat kredytów i pożyczek oraz kwoty odnoszące się do kosztów utrzymania. Podniósł także, że przychody z najmu lokali mieszkalnych wyrażone zostały w kwotach netto, tj. bez kosztów za media i zarząd oraz że od grudnia 2011r. małżonka skarżącego utraciła prawo do pobierania renty. Uwzględniając zasadę, iż sąd (referendarz sądowy) przy rozpoznawaniu sprawy winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone ponadto dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 363/11, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi A. C., a mianowicie deklaracje VAT – 7K za II i III kwartał 2011r., składane celem opodatkowania prowadzonej przez niego działalności gospodarczej W ocenie referendarza, opartej na zebranym materiale dowodowym, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. W pierwszej kolejności ustalono, analizując wyciągi z konta bankowego prowadzonego w bank [...], iż skarżący w okresie od 3 do 27 października 2011r., tj. w okresie sporządzenia w dniu 4 listopada 2011r. wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponował znacznymi środkami finansowymi. Otóż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego [...] wynika, iż skarżący w dniach od 3 do 27 października 2011r. dokonał wpłaty w gotówce środków pieniężnych na łączną kwotę 32.085,62 zł. Z kolei w miesiącach: sierpniu i wrześniu 2011r., w dyspozycji skarżącego znajdowały się środki finansowe w wysokości 9.916,75 zł. Zatem skarżący dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych, zarówno w niniejszej sprawie jak i innych zawisłych przed tut. Sądem, winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować zobowiązania cywilno-prawne. Ponadto należy wskazać, iż skarżący nie wyjawił źródeł pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów i pożyczek w łącznej kwocie powyżej 4.100 zł. Z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika natomiast, iż dokonał zapłaty miesięcznych rat kredytów i pożyczek w łącznej wysokości 4.174,85 zł. Natomiast z ujawnionych przez skarżącego źródeł przychodów wynika, iż miesięczne dochody jego żony z tytułu najmu mieszkań i renty czasowej stanowią kwotę 1.370,39 zł (co wykazano we wniosku o przyznanie prawa pomocy), zaś miesięczne przychody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynoszą 1.170,83 zł (w deklaracjach VAT-7K za II i III kwartał 2011r. skarżący wykazał wartość sprzedanych towarów i usług na łączną kwotę 7.025,00 zł, co średnio miesięcznie stanowi kwotę 1.170,83 zł, a także wartość nabytych w tym okresie towarów i usług w kwocie 4.444,00 zł, co średnio miesięcznie stanowi kwotę 740,66 zł). Z kolei z działalności rolniczej skarżący wykazał brak jakichkolwiek przychodów. Zatem przy przyjęciu wielkości miesięcznych kosztów związanych jedynie ze spłatą kredytów i po porównaniu jej z wykazaną wielkością obecnie uzyskiwanych miesięcznych przychodów, należałoby uznać za mało wiarygodne oświadczenie skarżącego odnośnie dochodów jego gospodarstwa domowego. Oznaczać to może, iż skarżący bądź też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Wnioskodawca nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Przy tym należy nadmienić, iż skarżący nie przekazał pełnej informacji również na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. W tym miejscu należy zauważyć, że z wyciągów bankowych przedłożonych przez skarżącego nie można dowiedzieć się, jakie kwoty ponosi na opłaty lokalowe. Na przykład, według wyciągu za okres od 1 października 2011r. do 31 października 2011r., widnieją transakcje: z dnia 4 października 2011r. za gaz 429,62 zł i 21,16 zł, za wodę 153,50 zł, z dnia 26 października 2011r. za wodę 136,71 zł, za gaz 154,54 zł, za energię elektryczną 804,34 zł. Zapis wyciągu nie pozwala jednak zorientować się jakiego rzędu kwoty miesięcznie skarżący faktycznie ponosi. Także przedłożone do akt sprawy dwa wezwania do zapłaty, pochodzące od zarządców nieruchomości z dnia 15 listopada 2011r. i z dnia z dnia 16 listopada 2011r., z tytułu kosztów zarządu, za media i remonty, na kwoty odpowiednio: 2.476,35 zł i 1484,11 zł, nie stanowią w ocenie referendarza dowodu na to, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów z wynajmu mieszkań, co podnosił w piśmie z dnia 5 grudnia 2011r. Wezwania te nie pokazują okresu za jaki powstały zadłużenia, nie można także na ich podstawie stwierdzić, jak skarżący gospodaruje pieniędzmi za wynajem. Uchylił się on bowiem od przedłożenia szczegółowych dokumentów odnośnie faktycznych kosztów utrzymania tych mieszkań. Należy nadmienić, iż skarżący nie przekazał pełnej informacji również na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. Niewątpliwym jest bowiem, że poza kosztami związanymi z wywozem nieczystości, dostawą energii elektrycznej, gazu i wody, skarżący i jego żona ponoszą inne wydatki zapewniające minimum potrzeb życiowych, np. związanych z zakupem wyżywienia, ubrania, środków higieny, czystości. Racjonalne gospodarowanie własnymi środkami finansowymi pozwala bowiem skarżącemu na przybliżone określenie wielości wydatków ponoszonych na te potrzeby życiowe. Skoro skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i obrazują niespójną sytuację w jakiej znajduje się skarżący (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2009r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11 czerwca 2010r., sygn. akt I OZ 416/10, dostępne na stronie internetowej NSA, pn. wwworzeczenia.gov.pl), są rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez nią wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, iż w sprawie ze skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu, powinien uiścić tylko jeden wpis od skargi, a nie czternaście wpisów w sprawach od sygn. akt II SAB/Op 45/11 do 68/11, należy zauważyć, iż referendarz sądowy związany jest zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału dotyczącymi wpływających do Sądu spraw. Ponadto, okoliczność wielkości wymaganych kosztów sądowych (wpisów od skargi) we wszystkich wszczętych przez wnioskodawcę sprawach, nie miała wpływu na wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy, skoro skarżący nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny swojej sytuacji materialnej, a zwłaszcza uzyskiwanego dochodu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.