II SAB/Op 76/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2016 r. wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Starosty Strzeleckiego w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi, 2) w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. Działająca w imieniu S. P. – B. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Starosty Strzeleckiego w zakresie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 25 stycznia 2016 r., skarżący został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu od skargi w wysokości 100 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek stwierdził, że jest osobą starszą z ograniczeniem zdrowotnym, ze stwierdzonym stopniem inwalidztwa – [...]%, bezrobotną, mieszkającą w [...]. Oświadczył, że utrzymuje się z zasiłku dla osób bezrobotnych, którym nie przysługuje zasiłek z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia. Zasiłek ten, zwany [...] jest zasiłkiem dla zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych i jest odpowiednikiem zasiłku z pomocy społecznej, a jego wysokość jest minimum socjalnym przysługującym w tym kraju. Dodał, że zasiłek jest w całości wykorzystywany przez niego na podstawowe potrzeby życiowe. Podniósł, że w [...], w przeciwieństwie do Polski, osoby utrzymujące się z takich zasiłków są zwolnione z opłat sądowych na wniosek i obywatele z innych krajów, wykazujące się utrzymywaniem się z zasiłku w swoim kraju, nawet jakby był wyższy od [...], są zwalniane od opłat sądowych. Skarżący wskazał, że jego wiek i stan zdrowia nie pozwalają na zatrudnienie zarobkowe, nawet dorywcze, a od września 2015 r. do chwili obecnej skarżący znajduje pod stała opieką lekarską. Skarżący podniósł, że zaciągnięcie pożyczki nie jest możliwe, bowiem skarżący nie ma stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski. Oświadczył ponadto, że posiada 1/3 domu [...]m² domu – współwłasność z małżonką (wartość domu ok. 300.000 zł - w tym dwie izby należą do skarżącego), a także 1/3 z [...] działki zabudowanej, na której stoi dom. Wartość domu jest trudna do oszacowania z uwagi na wiek domu. Skarżący wykazał, że otrzymuje zasiłek w wysokości [...] euro; [...] euro to koszta zakupu artykułów spożywczych, [...] euro – opłaty za telefon, [...] euro – opłaty za energię elektryczną, [...] euro – koszt zakupu środków przeciwbólowych, [...] euro – koszty protezy dentystycznej (36 rat x [...] euro), [...]-[...] euro – koszt komunikacji autobusowej, [...] euro – koszty bieżącego utrzymania (żarówki, wykładziny, farby, itp.), odzież, [...] euro – koszty rehabilitacji (basen + dojazd), [...] euro – TV, prasa, książki, a reszta to od czasu do czasu kieszonkowe dla dzieci, czy inne nieprzewidywalne wydatki. Ponadto, skarżący podał, że otrzymuje [...] euro na pokrycie kosztów mieszkania z ogrzewaniem i dodatkowymi kosztami, określonymi w umowie najmu. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2016 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku przez przedłożenie aktualnych danych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, a to: przedłożenia wyciągów z wszystkich rachunków bankowych należących do skarżącego (w tym lokat i kont dewizowych) za okres ostatnich trzech miesięcy, tj. za grudzień 2015 r., styczeń i luty 2016 r.; udokumentowanie podanych kosztów utrzymania mieszkania i leczenia, przez przedłożenie np. faktur, rachunków, itp.; udokumentowanie wysokości uzyskiwanego przez skarżącego zasiłku. Na skutek wniosku skarżącego, termin do wykonania ww. czynności został przedłużony do dnia 31 marca 2016 r. (por.: pismo informujące z dnia 18 marca 2016 r.), a w dniu 5 kwietnia 2016 r. wpłynęły do tut. Sądu wymagane dokumenty. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) referendarz sądowy zważył, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków. W niniejszym postępowaniu sądowym skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, a następnie w przypadku oddalenia skargi przez tut. Sąd i podjęcia dalszego procedowania – także opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych w całości. Powinien zatem wykazać, że spełnia przesłankę ustawową warunkującą przyznanie tej pomocy w zakresie przez niego żądanym, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że prawo to mu przysługuje, we wnioskowanym zakresie. Pogląd w sprawie referendarz oparł oceniając sytuację materialną skarżącego na podstawie oświadczenia zawartego w formularzu wniosku, a także danych i dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Wśród dokumentów tych są: pismo z dnia 23 września 2015 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych skarżącego w wysokości [...] zł, a od stycznia 2016 r. – w wysokości [...] euro (pismo z dnia 8 grudnia 2015 r.) oraz wyciąg z rachunku [...] banku. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący otrzymuje stały dochód miesięczny w wysokości [...] euro z zabezpieczenia socjalnego, co stanowi [...] zł (przeliczenia wartości euro dokonano na podstawie Tabeli kursów średnich NBP z dnia 6 kwietnia 2016 r., podanej na stronie internetowej: www.nbp.pl), co na polskie warunki życiowe, nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym. Dla przykładu wskazać trzeba, że w Polsce wysokość najniższej emerytury wynosi – 882,56 zł, (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty – 676,75 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2016 r., opubl.: M.P. z 2016 r., poz. 168). Zauważyć przy tym należy, że wynik porównania wartości walut tych dwóch państw w kontekście konieczności uiszczania należności w drugim państwie, jest korzystniejszy dla osób otrzymujących dochód w [...]. Przelicznik waluty euro do polskiego złotego wynosi 4,2577 zł (stan z dnia 6 kwietnia 2016 r.), a zatem osoba uzyskująca dochód w euro, aby uiścić opłatę sądową w wysokości 100 zł, zmuszona jest ponieść jedynie ok. 23,49 euro, chociaż jak w przypadku skarżącego, otrzymuje świadczenie miesięczne, wyższe od najniższej polskiej emerytury. Porównanie wysokości dochodu skarżącego do przedstawionych łącznych wydatków na utrzymanie pokazuje, że istnieje po jego stronie potencjał do wygospodarowania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, przynajmniej w określonym zakresie. Dla oceny sytuacji materialnej skarżącego istotny jest także fakt dysponowania majątkiem, bowiem jak oświadczył, posiada udział w 1/3 części własności domu o powierzchni [...] m² i działki budowlanej o powierzchni [...] m². Według poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. .akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Wymienione wyżej okoliczności nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem prawo pomocy powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Referendarz postanowił natomiast o zwolnieniu skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Podejmując takie rozstrzygnięcie kierował się faktem, że skarżący złożył kilka skarg, w których zobowiązany jest do uiszczania kosztów sądowych. Uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego, stąd zwolnienie od wpisu w niniejszej sprawie, jest zasadne. Tym samym referendarz uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i jednocześnie dającą możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że w [...] osoby korzystające z zasiłków z pomocy społecznej korzystają ze zwolnienia od kosztów sądowych na wniosek, bez względu na kraj ich zamieszkania, wyjaśnić należy, że także w Polsce przepisy regulujące procedurę sądowoadministracyjną przewidują pomoc dla osób, które ubiegają się o ochronę swoich interesów przed sądem administracyjnym. W tym właśnie celu ustawodawca przewidział dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. Zwolnienia ustawowe zostały katalogowo wymienione w art. 239 P.p.s.a., a wśród spraw mających do nich zastosowanie, znalazły się m.in. sprawy ze skarg z zakresu pomocy społecznej. Tworząc powyższy katalog, ustawodawca wyszedł z założenia, że sam charakter sprawy przesądza z reguły o tym, że strona nie ma dostatecznych środków nie tylko pozwalających na prowadzenie postępowania sądowego, lecz także na zaspokojenie własnych koniecznych potrzeb życiowych. Zwolnienie od kosztów we wszystkich wymienionych w powyższym katalogu kategoriach spraw, podyktowane jest natomiast względami społecznymi (por. komentarz do art. 239 P.p.s.a. H. Knysiak-Molczyk, LEX 2013). Z uwagi na przedmiot skargi S. P. dotyczący przewlekłości postępowania organu w sprawie pozwolenia na budowę, skarżącemu nie przysługuje w tym procesie ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże ustawodawca, obok wyżej przedstawionej formy wsparcia, stworzył także instytucję prawa pomocy (czego wyrazem jest m.in. niniejsze postanowienie). W ramach tej instytucji strona może zostać zwolniona przez sąd (referendarza sądowego) z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości, bądź części, a także może być jej ustanowiony pełnomocnik z urzędu w sytuacji, gdy wykaże swoją złą sytuację materialną. Ocena zasadności wniosku oparta jest w takim przypadku na analizie wniosku w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., a zatem rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje wówczas oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. S. P. niejednokrotnie korzystał już z tej formy pomocy, bowiem przyznawane było skarżącemu przez tut. Sąd prawo pomocy polegające na częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych (np. w sprawach o sygn. akt: II SA/Op 635/14, II SA/Op 636/14, II SA/Op 267/15, II SAB/Op 29/15, II SAB/Op 39/15, II SAB/Op 60/15, II SAB/Op 61/15, II SAB/Op 1/16), a także ustanowieniu adwokata (II SAB/Op 39/15). Za niezasadne uznać tym samym należy twierdzenie skarżącego o rzekomym braku wsparcia ze strony Polski, osób zamieszkałych poza jej granicami, a znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i utrzymujących się z zasiłków pomocy społecznej. Mając na względzie wyżej przedstawione okoliczności sprawy, referendarz sądowy uznał o konieczności zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi i działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.