II SO/Op 13/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2007 r. w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...], Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w przedmiocie legalności robót budowlanych sygn. akt [...] wniosku D. W. I M. W. o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. odrzucić zażalenie na zarządzenie Sędziego z dnia 10 października 2007 r., 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Pismem z dnia 12 maja 2005 r., D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skargę na postanowienie z dnia [...], nr [...], Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w przedmiocie legalności robót budowlanych. Następnie, skarżąca D. W. złożyła w dniu 28 lipca 2005 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu wniosek o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z urzędu i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego Sądu Administracyjnego". Jako argument na poparcie wniosku skarżąca wskazała, iż wyłączenia wymaga dobro wymiaru sprawiedliwości oraz strony skarżącej, która ma w tym interes prawny Na mocy postanowienia z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt II OW 4/06, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przede sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt II SO / Op 13 /06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Następnie, w piśmie z dnia 1 lipca 2006 r. wszyscy skarżący to jest: D., M., J. i M. W. wnieśli zażalenie na wyżej przywołane postanowienie, w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał ich do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi na to skarżący w piśmie z dnia 2 sierpnia 2006 r. wnieśli o zwolnienie ich z opłaty za zażalenie. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przesłał skarżącym urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w celu wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w ustawowym terminie, w dniu 5 października 2006 r. (data stempla pocztowego) złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, na urzędowym formularzu. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Postanowienie to skarżący odebrali w dniu 28 listopada 2006 r., a w dniu 4 grudnia 2006 r. (data nadania przesyłki placówce pocztowej) wpłynęło pismo datowane również na 4 grudnia 2006 r., stanowiące zażalenie na postanowienie z dnia 6 listopada 2006 r. Zażalenie to zostało przekazane zgodnie z właściwością do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ten zwrócił je do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu, zarządzeniem z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt II OZ 104/07, wydanym na podstawie art. 180 P.p.s.a. w celu uzupełnienia dostrzeżonych braków, polegających na ustaleniu, kto wniósł zażalenie z dnia 4 grudnia 2006 r., bowiem na wstępie jako strona podana została "D. W. i inni", a zażalenie opatrzono podpisami 4 osób bez ich wskazania. Wezwaniem z dnia 2 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał D. W. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia z dnia 4 grudnia 2006 r., w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem jego odrzucenia, poprzez oznaczenie osób wnoszących zażalenie i podpisanych pod nim. Wezwanie to D. W. odebrała w dniu 24 marca 2007 r. i nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. W związku z tym postanowieniem z dnia 28 maja 2007 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, odrzucił zażalenie D. W. z dnia 4 grudnia 2007 r., na jego postanowienie z dnia 6 listopada 2007 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Na postanowienie z dnia 28 maja 2007 r., skarżący złożyli zażalenie w piśmie z dnia 25 czerwca 2007 r., jednocześnie przesyłając na urzędowym formularzy wniosek o przyznanie prawa pomocy D. W. i M. W. Zażalenie z dnia 25 czerwca 2007 r., zostało przekazane do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który zarządzeniem dnia 21 września 2007 r. zwrócił je Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, w celu rozpoznania przez niego w pierwszej kolejności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w dniu 31 października, na podstawie zarządzenia Sędziego z dnia 10 października 2007 r., wezwał D. W. i M. W., w oparciu o art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - doręczenie zaświadczeń o wysokości dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawców lub inne osoby prowadzące z nimi gospodarstwo domowe, - przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, jeżeli osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi, - przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza ( jeżeli wnioskodawcy lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia ), - doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - przedłożenie zaświadczenia o pobieraniu nauki przez członków rodziny wnioskodawców, - przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2006 r. wnioskodawców oraz wszystkich pełnoletnich osób prowadzących z nimi gospodarstwo domowe, - wyjaśnienie – czy rodzina wnioskodawców korzysta z pomocy osób trzecich, - wyjaśnienie – czy w związku z przedstawianą jako trudna, sytuacją materialną swojej rodziny, M. W. podjęła próby uzyskania dochodu, np. z tytułu stypendium naukowego, pracy dorywczej, itp. - wyjaśnienie czy rodzina wnioskodawców posiada zdolność kredytową oraz podanie wszystkich posiadanych przez członków rodziny wnioskodawców kredytów, ze wskazaniem kwot zaciągniętych kredytów i celu, na jaki zostały zaciągnięte, - określenie wartości posiadanych przez siebie ruchomości (należy wskazać przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, np. pojazdy mechaniczne), - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw ). Jednocześnie D. i M. W. zostali pouczeni, iż niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Odpowiadając na wezwanie w piśmie z dnia 5 listopada 2007 r., D. i M. W. złożyli zażalenie na zarządzenie Sędziego dnia 10 października 2007 r., podnosząc, że oświadczenie, o które nim ją wezwano złożyła już do sprawy sygn. akt II SA/Op 15/06 i wielu innych, a Sąd odmówił im pomocy, więc jest to "gra na zwłokę". Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, D. W. w piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2007 r. odnosząc się do żądanych przez Sąd dodatkowych informacji odmówiła och podania, wskazując, że już wyjaśniała swoją sytuację materialną w innych sprawach toczących się przez Sądem, przykładowo o sygn. II SO/Op 15/06. D. W. w sprawie sygn. akt II SO/15/06, przesłała kserokopie dwóch odcinków emerytur za miesiąc luty 2007 r., na rzecz skarżącej oraz jej męża M. W., opiewających odpowiednio na kwotę: 1033,39 zł brutto (872,39 zł netto) oraz 1263 zł. brutto (1055,33 zł netto). D. W. w tej sprawie, nie przedłożyła innych, żądanych przez Sąd dokumentów, oświadczając, że nie ma konta bankowego, nie korzysta z opieki społecznej, ani ona ani nikt z jej rodziny, nie będzie składać zeznania podatkowego, jej rodzina nie ma zdolności kredytowej, pojazdów mechanicznych ani innych rzeczy przekraczających wartość 3000 euro, poza emeryturą nie mają innych dochodów, nie mają w domu zimnej wody i ogrzewania, w związku z czym syn J. ze swoją rodziną, którą utrzymuje sam, nie może z nimi mieszkać. Mieszka kątem u rodziny, nie ma zameldowania ani tytułu prawnego i nie płaci. Wyjaśniła też, że córka M. studiuje we Włoszech, na co przedłożyła kserokopię pisma z uczelni (Universita’ Degli Studi di [...]) z dnia 16 października 2006 r. w języku włoskim. Jak stwierdziła D. W., córka nie pracuje, nie ma stypendium ani pracy dorywczej, nie może pogodzić nauki z pracą, bowiem nie ma takiej pracy dla Polaków we Włoszech. Poza tym D. W. oświadczyła, że przedkłada tylko niektóre wydatki, załączając kserokopię rachunku za energię elektryczną z dnia 18 lutego 2007 r., opiewającego na kwotę 154,08 zł, gdyż - jak podniosła - inne wydatki uważa za "poniżające". W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 czerwca 2007 r., D. i M. W., wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podnieśli swoje niezadowolenie zdziałania różnych urzędów administracji publicznej oraz sądów. W kwestii swojej sytuacji materialnej wskazali, że zamieszkują we wspólnym gospodarstwie domowym razem z córką M. W., która jest na ich utrzymaniu i studiuje, a nadto spłacają jej kredyt studencki w kwocie 200 zł miesięcznie. Wnioskodawcy wskazali, że jedyny ich majątek to współwłasność działki w N. nr [...] i [...]. Jednocześnie wskazali, że w ich mieszkaniu nie ma wody zimnej ani ogrzewania etażowego. Mają emerytury, z których łączny dochód to 1924 zł, z kwoty tej opłacają rachunek za energię elektryczną w wysokości 100 zł miesięcznie, a nadto D. W. wskazała, że cała emeryturę przeznacza na opłaty i korespondencję z Sądami. Przechodząc do oceny sytuacji skarżących D. W. i M. W., Sąd zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie Sądu, tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca D. W., pomimo wezwania i pouczenia o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności D. W. nie odniosła się do kwestii wydatków rodziny, nie sprecyzowała i nieudokumentowała danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i ewentualnymi kosztami leczenia, ograniczając się wykazania kosztów energii elektrycznej (154,08 zł.). D. W. nie odniosła się także do posiadanych przez członków rodziny kredytów, podając jedynie, iż rodzina spłaca kredyt studencki córki, nie określając jednak jego wysokości, a zwłaszcza jego rat miesięcznych. Skarżąca nie doręczyła żądanych przez Sąd zeznań podatkowych, tłumacząc to okolicznością, iż rozliczenia w jej imieniu dokonuje ZUS. Nie sposób zgodzić się z taką argumentacją, bowiem na zasadzie art. 34 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), organ rentowy zobowiązany jest, w terminie do końca lutego, po upływie roku podatkowego, sporządzić i przekazać roczne obliczenie podatku, według ustalonego wzoru, podatnikom uzyskującym dochód m.in. z emerytur i rent (PIT – 40A). Stosowne dokumenty dotyczące rocznego rozliczenia podatku winny być zatem w posiadaniu skarżącej. Sąd zważył także na wątpliwości odnoszące się stanu rodzinnego D. W. Z jednej bowiem strony w formularzu wniosku określając stan rodzinny, skarżąca wymieniła także: J. W., z drugiej jednak - na wezwanie Sądu, skarżąca udokumentowała jedynie dochody swoje i swojego męża oraz oświadczyła o nieuzyskiwaniu takich dochodów przez córkę M., i syna J., który jak jedynie wskazała na bliżej nieokreślonych zasadach zamieszkuje kątem, jak twierdzi bez opłat, zameldowania, u niesprecyzowanej rodziny (brak wskazania adresu), a nadto sam utrzymuje swoją własną rodzinę. Ponadto w drugim formularzu, podpisanym też przez jej męża M. W., w ogóle nie wymienia już syna J. jako członka wspólnego gospodarstwa domowego. D. W. przedłożyła jednocześnie zaświadczenie, we fragmentarycznej kserokopii, na okoliczność studiowania przez jej córkę M. we Włoszech, prawdopodobnie w R. (Universita’ Degli Studi di [...]), jednocześnie jak już wyżej napisano, stwierdziła, że córka nie ma, ani stypendium, ani żadnych dochodów np. z pracy, na której podjęcie nie pozwalają jej studia. Takie stwierdzenia D. W. budzą kolejną wątpliwość, co do tego z czego utrzymuje się córka na studiach za granicą, skoro jak twierdzi sama skarżąca ona wydaje swoją emeryturę na korespondencję z Sądami, na opłaty za elektryczność, biorąc pod uwagę koszty życia we Włoszech, z emerytur jej i męża, nie byłaby w stanie rzeczywiście utrzymać córki na studiach w tym kraju. W tym stanie sprawy, wobec nie przedłożenia przez skarżącą żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił sytuację materialną skarżących jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych, to jest dwóch formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy i pisma procesowego z dnia 16 kwietnia 2007 r. wraz z załącznikami, i uznał, iż nie wykazali, aby spełniała przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Zdaniem Sądu, przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia skarżącej o złej sytuacji materialnej jej rodziny, nie wskazują na fakt, iż skarżąca jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na pokrycie – przynajmniej w określonej części – kosztów sądowych. Rodzina skarżącej uzyskuje przecież stały dochód miesięczny w kwocie 1927,72 zł netto, z którego ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (154,08 zł) i swoimi bieżącymi potrzebami. Za powyższym poglądem przemawia także okoliczność, iż rodzina D. W. nie korzysta z dodatkowej pomocy materialnej w postaci np. świadczeń z pomocy społecznej, czy pomocy osób trzecich, o czym świadczy nieprzedłożenie przez skarżącą odpowiednich zaświadczeń, czy też samo jej oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 16 kwietnia 2007 r. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, D. W. i M. W. nie wykazali, aby w ich przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. D. i M. W. wnieśli też zażalenie na wyżej opisane, zarządzenie Sędziego z dnia 10 października 2007 r. o wezwaniu ich do uzupełnienia wniosku o przyznanie im prawa pomocy o dodatkowe dokumenty i oświadczenia. Według akceptowanego w literaturze przedmiotu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2004 r., sygn. akt FSK 242/04, niepublikowane; "Zażalenie jest dopuszczalne jedynie w tych przypadkach, kiedy ustawa wyraźnie przewiduje możliwości jego wniesienia. Jeśli ustawa przewiduje wydanie postanowienia czy zarządzenia i jednocześnie nie stanowi, że na takie postanowienie lub zarządzenie przysługuje prawo wniesienia zażalenia, to wniesie tego środka odwoławczego jest niedopuszczalne, (patrz: Tadeusz Woś {w:}, Hanna Knysiak – Molczyk, Marta Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", Warszawa 2005, s. 581). Zażalenie D. W. I M. W. z dnia 5 listopada 2007 r., na zarządzenie Sędziego z dnia 10 października 2007 r., jako nie przewidziane w ustawie, należało odrzucić. W związku z powyższym, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.