II SO/Op 3/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 27 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie przekazania podania do organu kompetencyjnie właściwego wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu oddalające wniosek o wyłączenie sędziów, 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. D. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 27 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie przekazania podania do organu właściwego. W toku postępowania sądowego na rozprawie w dniu 23 listopada 2011 r. skarżąca D. W. wniosła o wyłącznie od orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, podtrzymała go pismem z dnia 29 listopada 2011 r. Postanowieniem z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OW 42/12 Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 22 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SO/Op 3/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek D. W. o wyłącznie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, D. W. wniosła zażalenie na to postanowienie. W związku z tym została wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 (sto) zł. W odpowiedzi D. W. złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, prosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. D. W. w urzędowym formularzu wskazała, że zamieszkuje wraz z mężem M. W., mają majątek w postaci współwłasności działek nr A i B w [...] o powierzchni 2500 m 2 . Oboje mają dochody z tytułu emerytury, D. W. w wysokości 1140 zł, M. W. w wysokości 1383 zł, co łącznie daje 2523 zł. W uzasadnieniu wniosku napisała między innymi "Jesteśmy ofiarami sędziów WSA we Wrocławiu i całego układu gangów rodzinnych sędziów (...)", a zatem powtórzyła argumenty podnoszone w sprawie o wyłącznie sędziów WSA we Wrocławiu. W rubryce nr 11 dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne D. W.napisała "szwagry pozbawiły nas zimnej wody i ogrzewania i zadłużyły hipoteki naszego mieszkania i jeszcze sięgają po naszą własność by mogły bezkarnie handlować nieruchomościami za łapówki". Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przesłanką przyznania prawa pomocy w całości jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informację niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Skarżąca wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie całkowitym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego swojego i rodziny. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej pod względem wyżej podanej przesłanki ustawowej, referendarz sądowy wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku, wynika z nich, że skarżąca osiąga wraz z mężem aktualnie miesięcznie dochód netto w kwocie 2523 zł, składają się na niego ich emerytury. Na jedną osobę w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącej przypada zatem kwota dochodu netto 1262 zł. Obecnie jedyny koszt jaki ma obowiązek ponieść skarżąca, to wpis od zażalenia złożonego przez skarżącą na postanowienie z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SO/Op 3/12 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o oddaleniu jej wniosku o wyłączenie sędziów WSA we Wrocławiu. Wpis ten wynosi 100 zł, mając na uwadze obecny dochód na osobę w rodzinie skarżącej, referendarz uznał, że na moment orzekania spełnia ona przesłanki do tego, aby zwolnić ją z obowiązku poniesienia tego wpisu. W ocenie referendarza poniesienie przez nią wpisu od zażalenia mogłoby być uciążliwe i spowodować uszczerbek w sytuacji bytowej skarżącej i jej męża, a niemożność jego uiszczenia zamknęłaby jej drogę do dalszego procedowania. Za takim stanowiskiem referendarza przemawiał też utrwalony w literaturze pogląd, że "prawo do sądu" nie może być prawem iluzorycznym. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi (tak: Bogusław Dauter, teza z artykułu pt. "Prawo pomocy. Teza 1", umieszczona w programie komputerowym LEX pod nr 57058, jako teza z piśmiennictwa do art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wprawdzie wpis od zażalenia jest innego rodzaju opłatą niż wpis od skargi, jednakże niemożność jego uiszczenia przez stronę ma dla niej równie ważne konsekwencje, pozbawiłyby ją bowiem prawa do oceny żalonej kwestii przez Sąd II instancji Jednocześnie jednak referendarz uznał, iż dochody skarżącej i jej męża są na tyle wysokie, że powinna ona w części pokryć koszty postępowania sądowego i nie uznał, aby należało jej przyznać dalej idące prawo pomocy, dlatego też nie zwolnił jej z kosztów sądowych w całości, tym bardziej, że przed tut. Sadem jest ona zobowiązana jedynie do poniesienia kosztu od którego postanowiono ja zwolnić, ani nie ustanowił adwokata. Sytuacja materialna skarżącej kwalifikuje ją zdaniem referendarza do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, który jest przewidziany wobec treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., dla osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie to uzasadnione jest też w świetle obowiązującego orzecznictwa sądowego, odnośnie przyznawania prawa pomocy, jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepublikowane że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Minimalne wynagrodzenie za pracę, na rok 2012 r. ustalono w kwocie brutto 1500 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz. U. nr 192, poz. 1141). Jest ono zatem niższe niż dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącej, który wynosi netto 1262 zł, podczas gdy netto minimalne wynagrodzenie wynosi 1111, 86 zł. W tym miejscu należy zauważyć, że referendarz, mając na uwadze zasadę szybkości postępowania i ekonomii procesowej, nie wzywał skarżącej o podanie ponoszonych przez nią wydatków związanych z utrzymaniem domu, średnia wysokość tych wydatków jest bowiem referendarzowi znana z poprzednich spraw skarżącej, jak przykładowo II SO/Op 5/11, była ona podana wówczas w kwocie od 300 do 400 zł. Korzystanie przez referendarza przy ocenie sytuacji materialnej skarżącej z informacji znanych mu z urzędu, jest sposobem zaaprobowanym w orzecznictwie. przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I GZ 389/10, gdzie ten stwierdził, iż " Dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenia strony i dowody przedstawione przez stronę w konkretnej sprawie, a także o fakty znane temu sądowi z urzędu." Ponadto nawet, gdyby obecnie przyjąć, że występujący co rocznie wzrost cen mediów, takich jak prąd, woda itp., spowodował zwiększenie tych wydatków, dalej nie zmienia to stanowiska referendarza, że skarżąca zasługuje jedynie na przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.