II SO/Op 46/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. B. wniósł za pośrednictwem poczty, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z formularza wniosku wynika, że K. B. domaga się udzielenia pomocy w związku z wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, decyzją z dnia 15 września 2015 r., nr [...]. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawca wskazał na złą sytuację finansową, spowodowaną brakiem dochodów, bezrobociem i nieuzyskiwaniem zasiłku dla osób bezrobotnych. Oświadczył, że jest na utrzymaniu mamy, którą się opiekuje, a która nie mieszka razem z wnioskodawcą, lecz w miejscowości odległej o 3 km od miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Z powyższych względów, zmuszony on jest dojeżdżać codziennie do miejsca zamieszkania mamy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada dom o powierzchni 100 m², a także wydzierżawia 2,5 ha gruntów rolnych (szopa, stodoła, garaż – bez inwentarza), z którego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 100 zł miesięcznie. Jest to jedyne źródło dochodu wnioskodawcy, nie posiada on także żadnych innych składników majątkowych, niż te wymienione powyżej. Ponadto, comiesięcznie wnioskodawca ponosi wydatki z tytułu utrzymania mieszkania i mediów lokalowych, w łącznej wysokości 200 zł. Pismem z dnia 4 listopada 2015 r.,referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku przez przedłożenie: kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego status wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; specyfikacji ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie mieszkania i ich udokumentowanie; specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy. Referendarz zwrócił się ponadto do K. B. o wskazanie źródeł jego utrzymania oraz wykazywanego domu, będącego własnością wnioskodawcy, wobec oświadczenia o braku uzyskiwanego dochodu. Referendarz wskazał, że jeżeli w utrzymaniu wnioskodawcy partycypują osoby trzecie – należy określić rodzaj uzyskiwanej pomocy i jej wielkość (w przypadku pomocy finansowej), a także wykazać źródło i wysokość dochodu ww. osoby trzeciej. Zażądał także przedłożenia odpisu (kserokopii) umowy dzierżawy gruntów rolnych, o jakich mowa we wniosku. Powyższe wezwanie zawierało także pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Wezwanie zostało doręczone wnioskodawczy w dniu 10 listopada 2015 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej (por.: k-18 akt sądowych). Do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie nadesłano jednak żądanych przez referendarza dokumentów i nie złożono dodatkowych wyjaśnień. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym). Wnioskodawca zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bowiem przedstawione dane nie zawierały konkretnych informacji na temat ponoszonych wydatków na niezbędne, comiesięczne utrzymanie skarżącego i jego domu. Wątpliwości pojawiły się przy lekturze wniosku, w szczególności w zakresie źródeł utrzymania wnioskodawcy, wobec oświadczenia, że uzyskuje on jedynie dochód w wysokości 100 zł tylko z tytułu dzierżawy gruntów rolnych, a same tylko wykazane wydatki mieszkaniowe określone zostały na kwotę 200 zł. Wyjaśnić zatem należało udział osób trzecich (mamy wnioskodawcy) w partycypacji jego utrzymania, ale także ustalić wysokość rzeczywistych, niezbędnych wydatków comiesięcznych na bieżące potrzeby wnioskodawcy, takich jak koszty zakupu żywności, środków higienicznych, odzieży, itp. Konieczność przedłożenia przez wnioskodawcę stosownych wyjaśnień miało zwłaszcza znaczenie w niniejszym przypadku, albowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy został wniesiony przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego. Zgodnie natomiast z procedurą sądową, uregulowaną przepisami P.p.s.a., akta administracyjne sprawy są przekazywane przez organ wraz odpowiedzią na skargę, dopiero po upływie 30 dni od dnia wniesienia skargi (art. 54 § 2 P.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie dysponuje zatem aktami administracyjnymi sprawy, w tym dokumentami świadczącymi o sytuacji bytowej wnioskodawcy, które z racji przedmiotu niniejszej skargi - świadczenia pielęgnacyjnego, mogłyby znaleźć się w aktach organu I i II instancji. W związku z tym żądanie złożenia przez wnioskodawcę dodatkowych wyjaśnień, było zasadne. Powyższe informacje były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. Brak wiarygodnych danych odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. Z powyższych względów niewykonanie wezwania do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, nie pozwala uwzględnić wniosku, bowiem pozostawia bez odpowiedzi wszystkie pytania, które w wezwaniu postawiono, a które w sposób istotny odnoszą się do sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy, co orzekł jak w sentencji.