II SO/Op 6/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Kmiecik - spr. Sędziowie sędzia WSA Ewa Janowska sędzia NSA Roman Ciąglewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 marca 2006 r. wniosku D., M., M. i J. W. o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na bezczynność Starostwa Powiatowego w Trzebnicy, Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa we Wrocławiu oraz Urzędu Miasta i Gminy w Trzebnicy w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o rozgraniczenie nieruchomości POSTANAWIA oddalić wniosek o wyłączenie asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] D. D. oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] w osobach: H. O., J. S., L. S., A. W., K. S., R. P., M. S., A. C., A. S., H. K., A. S., A. J., Z. W., A. G., K. R., L. B., M. R., J. K., J. S., B. K., H. Ł., A. M., B. A., B. S., Z. Ł., J. S., M. G., J. M., J. Z., H. B., T. K. D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], skargę na bezczynność Starostwa Powiatowego w Trzebnicy, Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa we Wrocławiu oraz Urzędu Miasta i Gminy w Trzebnicy, w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o rozgraniczenie nieruchomości. W dniu 26 maja 2004r. skarżący wystąpili z wnioskiem o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od orzekania w sprawie ich skargi. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił ten wniosek, argumentując, że skarżący nie wskazali w nim okoliczności, które uzasadniałyby wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z mocy ustawy, ani też okoliczności, które pozwalałyby na uznanie, że pomiędzy sędziami, a stronami postępowania zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, ze mógłby on wywoływać wątpliwości co do bezstronności każdego z nich. W piśmie z dnia 22 października 2005 r. skarżący D. W., M. W., J. W. oraz M. W. ponownie zawarli wniosek o wyłączenie z urzędu od orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Jako argument na poparcie wniosku skarżący wskazali, iż wyłączenia wymaga ich interes prawny, bowiem w poprzednim wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] ukrył fakt zatrudnienia sędzi D., zaś sędzia S. rażąco naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, narzucając dodatkowe obowiązki na stronę skarżącą po to, aby chronić złodziei. Wobec złożenia przez skarżących wniosku o wyłączenie, sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] złożyli oświadczenia, w których każdy z nich stwierdził, iż nie zna skarżących i nie istnieje między nimi, a skarżącymi żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), które mogłyby stanowić podstawę do wyłączenia ich od rozpoznania przedmiotowej sprawy. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2005 r., sygn. akt II OW 275/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2006 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżących D. W., M. W., J. W. oraz M. W. do uzupełnienia wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których wniosek dotyczy oraz odniesienie się do każdego z nich i uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 4 lutego 2006 r, skarżący wskazali z imienia i nazwiska asesora oraz sędziów, których dotyczy wniosek o wyłączenie. Jako przyczynę wyłączenia podano stronniczość i uzasadnione podejrzenie ukrywania ogromnych nadużyć gospodarczych przy rozpisywaniu gruntów po byłych PGR do zasobów prywatnych przez ANR we Wrocławiu, Starostwo i Gminę w Trzebnicy. Jednocześnie, skarżący żądali, aby sędzia D. złożyła stosowne oświadczenie w przedmiocie łączących ją z W. D. więzów rodzinnych, gdyż w żądaniu takiego oświadczenia mają interes prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie asesora oraz sędziów należało oddalić. Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 Prawa o postępowaniu (....). Stanowią one katalog zamknięty i stąd też nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie jest możliwym orzeczenie o wyłączeniu sędziego od orzekania w sprawie z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Art. 18 § 1 w/w ustawy przewiduje, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 2) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 3) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 3) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 4) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 5) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto, stosownie do § 3 tegoż artykułu sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z uzasadnienia wniosku skarżących o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od rozpoznania przedmiotowej sprawy oraz treści oświadczeń złożonych przez asesorów i sędziów tegoż sądu w związku z tym wnioskiem nie wynika, aby zaistniały okoliczności, które uzasadniałyby uznanie, że po stronie któregokolwiek z sędziów, czy też asesorów występują przesłanki wyłączenia z mocy ustawy. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 Prawa o postępowaniu (...), w myśl art. 19, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. Powoduje to zatem, że zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z art. 20 Prawa o postępowaniu (...), strona składającą wniosek obowiązana jest skazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pełności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. lżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. W tym miejscu zauważyć należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Zaznaczyć również należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 Prawa o postępowaniu (...), ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). W niniejszej sprawie, nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia asesora oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od orzekania w sprawie. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 Prawa o postępowaniu (...), stanowiących podstawę do wyłączenia wskazanych osób z mocy ustawy. Również skarżący nie wskazali, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a asesorem i sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność asesora i sędziów. Jak stanowi natomiast art. 19 Prawa o postępowaniu (...) tylko istnienie takiego stosunku może stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Zaznaczyć przy tym można, iż o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego z jedną ze stron decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowego np. przyjaźń, nienawiść, więź rodzinna, powiązania majątkowe i gospodarcze, jak również ujawniona niechęć lub sympatia do strony albo faworyzowanie jednej ze stron kosztem drugiej (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżących, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], nie odpowiadają interesom prawnym skarżących i nie są zgodne z ich oczekiwaniami, bądź też w ich odczuciu naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Nawet wadliwości o charakterze proceduralno- porządkowym nie stanowią podstawy wyłączenia, jeżeli nie są wyrazem stronniczości ze strony sędziów (por. post. SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, niepub.). Ponieważ skarżący nie wykazali, aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, to tym samym nie uprawdopodobnili przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż w tym zakresie, w niniejszej sprawie, nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także asesora D. D. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie asesora D. D., z którego wynika, iż z jej strony nie występują przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 jak i art. 19 Prawa o postępowaniu (...). Jednocześnie zauważyć należało, iż ogólne twierdzenie skarżących, jakoby sędziowie byli stronniczy i ukrywali nadużycia gospodarcze przy rozpisywaniu gruntów po byłych PGR-ach do zasobów prywatnych przez Agencję Nieruchomości Rolnych we W. oraz Starostwo i Gminę w T. bez uprawdopodobnienia tych okoliczności pozostaje tylko subiektywnym stwierdzeniem, niczym nie popartym, a tym samym nie może stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skoro zatem skarżący nie wskazali stosunku osobistego mogącego stanowić podstawę wyłączenia na mocy art. 19 Prawa o postępowaniu (...), jak również w żaden sposób nie uprawdopodobnili podniesionych we wniosku przyczyn wyłączenia, w świetle oświadczeń złożonych przez asesora i sędziów uznać należało, iż wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Godzi się także podnieść, że skarżący wnosząc o wyłączenie od orzekania sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], w piśmie z dnia 4 lutego 2006 r. wskazali z imienia i nazwiska sędziów oraz asesorów, co do których wnieśli o wyłączenie. Wśród wskazanych przez skarżących znajdują się sędziowie A. J., A. G., B. A., B. S. i J. Z., którzy nie są sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], lecz sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W związku z powyższym w tym zakresie wniosek skarżących należało oddalić, gdyż dotyczył on tylko i wyłącznie sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...]. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.