II SO/Op 69/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 19 marca 2005 r. D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] , nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. Następnie, skarżący złożyli w dniu 28 lipca 2005 r. wniosek o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z urzędu" i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego Sądu Administracyjnego. Na mocy postanowienia z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II OW 67/05, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przede sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej alej P.p.s.a., wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów i asesorów WSA [...] – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Postanowieniem z dnia 25 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek skarżących. Na powyższe orzeczenie skarżący wnieśli zażalenie. W związku z tym, sekretariat Sądu wezwał ich na zarządzanie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 listopada 2006 r., do uiszczenia solidarnie wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący złożyli zażalenie na zarządzenie o wezwaniu ich do uiszczenia wpisu, które to zażalenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt I OZ 88/07. Pismem z dnia 4 kwietnia 2007 r., działając na podstawie art. 6 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny poinformował skarżących o obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 25 września 2006 r., jednocześnie wskazując, iż powyższego należy dokonać w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego pisma pod rygorem odrzucenia zażalenia. W dniu 28 kwietnia 2007 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), skarżący wnieśli pismo datowane na 27 kwietnia 2007 r., w którym wskazali między innymi, że nie został rozpoznany ich wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. W związku z tym, pismem z dnia 15 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżących, w rym M. W. do wypełnienia i odesłania przesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do przepisu art. 252 § 2 P.p.s.a. Pismo to zawierało pouczenie iż niezastosowanie się do wezwania i nieodesłanie wypełnionego formularza w 7 – dniowym terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Wezwanie to zostało doręczone M. W. W. w dniu 8 czerwca 2007 r. W dniu 9 czerwca 2008 r. (data nadania przesyłki placówce pocztowej), wpłynął do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, podpisany w sposób nieczytelny i nie wskazano w nim kto jest wnioskodawcą. Wobec tego tut. Sąd wezwał D. W. i pozostałych skarżących do wskazania w związku niewypełnieniem wniosku o przyznania prawa pomocy w rubryce nr 2, kto jest wnioskodawcą. Wezwanie to D. W. i pozostali skarżący, odebrali w dniu 7 sierpnia 2007 r. Pismem przesłanym w dniu 13 sierpnia 2007 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), złożyła na nie odpowiedź D. W., wskazując, że wnioskodawcami są D., M. i M. W. Sąd wezwał więc D. W. w dniu 15 października 2007 r. do przedłożenia pełnomocnictw od M. W. i M. W., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia ich wniosków o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. D. W. nie nadesłała żądanych pełnomocnictw od M. W. i M. W. Wobec tego zarządzeniami z dnia 10 marca 2008 r. tut. Sąd wnioski M. W. i M. W. pozostawił bez rozpoznania. W tej sytuacji należało zatem rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy pochodzący od D. W. Składając wniosek na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy D. W. wniosła o przyznanie jej go w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach D. W. podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i pełnoletnią córką. Podała także, że jedynymi źródłami miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego jej rodziny są emerytury skarżącej i jej męża w łącznej kwocie 1924 zł brutto, bowiem córka skarżącej nie uzyskuje dochodu. D. W. oświadczyła ponadto, że jest współwłaścicielką nieruchomości – działek nr A i B. Określając niezbędne koszty utrzymania podała, że rodzina ponosi koszty energii elektrycznej w kwocie ok. 100 zł, w mieszkaniu brak jest ciepłej wody i ogrzewania, spłaca kredyt na kształcenie córki, całą niemal emeryturę przeznaczają na korespondencję z Sądami. D. W. nie wykazała żadnych innych składników majątkowych będących jej własnością lub osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, ani innych źródeł dochodu. W sprawie pojawiły się wątpliwości co do stanu majątkowego D. W. i jej możliwości płatniczych, Sąd postanowił zatem wezwać skarżącą do ich wyjaśnienia. Pismem z dnia 10 marca 2008 r. wezwał D. W. do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia stosownych dokumentów, mających potwierdzać sytuację materialną skarżącej Sąd zażądał uzupełnienia wniosku, poprzez: - doręczenie zaświadczeń o wysokości dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawczynię lub inne osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe, - przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, jeżeli osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi, - przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza ( jeżeli wnioskodawczyni lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia ), - doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię oraz członków jej gospodarstwa domowego, rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - przedłożenie zaświadczenia o pobieraniu nauki przez członków rodziny wnioskodawczyni, - przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2006 r. (wnioskodawczyni oraz wszystkich pełnoletnich osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe, a jeżeli już zostały złożone, to za rok 2007, - wyjaśnienie – czy rodzina wnioskodawczyni korzysta z pomocy osób trzecich, - wyjaśnienie – czy w związku z przedstawianą jako trudna, sytuacją materialną swojej rodziny, M. W. podjęła próby uzyskania dochodu, np. z tytułu stypendium naukowego, pracy dorywczej, itp. - wykazanie i udokumentowanie wszystkich kredytów zaciągniętych przez członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, ze wskazaniem ich kwot i celu, na jaki zostały wzięte oraz aktualnego stanu zadłużenia (np. umowy kredytowe, wyciągi bankowe), - określenie wartości posiadanych ruchomości (należy wskazać przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, np. pojazdy mechaniczne), - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw ). Przywołane wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. D. W. odebrała wezwanie w dniu 1 kwietnia 2008 r. i nie przesłała żądanych dokumentów, ani wyjaśnień. Sąd dysponował zatem jedynie przesłanymi w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2007 r., do sprawy sygn. akt II SO/ Op 15/06, do którego załączyła odbite na ksero dwa odcinki świadczeń ZUS z lutego 2007 r. skarżącej oraz jej męża M. W., na kwotę odpowiednio: 1033,39 zł brutto (netto 872,39 zł) oraz 1263 zł. brutto (netto 1055,33 zł), razem brutto 2296,39 zł, a netto 1927,72 zł ). D. W. oświadczyła w piśmie z dnia 16 kwietnia 2007 r., że nie ma konta bankowego, nie korzysta z opieki społecznej, ani ona, ani nikt z jej rodziny, nie będzie składać zeznania podatkowego, jej rodzina nie ma zdolności kredytowej, pojazdów mechanicznych, ani innych rzeczy przekraczających wartość 3000 euro, nie mają innych dochodów poza emeryturą, nie maja w domu zimnej wody i ogrzewania. Syn J. ze swoją rodziną, którą utrzymuje sam, nie może z nimi mieszkać. Mieszka katem u rodziny, bez zameldowania, bez tytułu prawnego do lokalu, za który nie płaci, a nadto D. W. zwróciła się do Sądu, aby nie pytał w jakich J. W. mieszka warunkach. Przedłożyła ponadto zaświadczenie z uczelni jej córki, która studiuje we Włoszech, oświadczając, że córka nie pracuje, nie ma stypendium, ani pracy dorywczej, nadto nie może pogodzić nauki z pracą, bowiem nie ma takiej pracy dla Polaków we Włoszech. D. W. oświadczyła, że przedkłada tylko niektóre wydatki, załączyła kserokopię rachunku za energię elektryczną z dnia 18 lutego 2007 r., na kwotę 154,08 zł), gdyż jak podniosła "inne wydatki uważam za poniżające". Mając na uwadze, że skarżąca nie przedłożyła żądanych dokumentów i informacji, w żadnej ze spraw toczących się przed tut. Sądem z jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, wyjaśniających dokładniej jej sytuację rodzinną i materialną, ani nie odpowiedziała na wezwanie wysłane w niniejszej sprawie wezwania w tym przedmiocie, przyjął za miarodajne wyjaśnienia złożone przez nią w wyżej wskazanej sprawie, sygn. akt II SO/ Op 15/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego ( art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, D. W. w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2007 r., odnosząc się do żądanych przez Sąd dodatkowych informacji podała, że oprócz emerytur nie posiadają z mężem innych dochodów, a w jej domu nie ma zimnej wody i ogrzewania. Skarżąca dodała, że ani ona, ani nikt z jej rodziny nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej. D. W. nie posiada konta bankowego; nie złożyła zeznania podatkowego i nie zamierza go składać. Córka skarżącej nie pracuje, nie osiąga dochodów, nie ma stypendium, nie pracuje dorywczo, a studiuje we Włoszech, natomiast rodzina spłaca jej kredyt studencki. D. W. oświadczyła także, że nie ma samochodu, ani innych rzeczy o wartości przekraczającej 3000 euro. Ponadto D. W. załączyła do pisma odbite na ksero dwa odcinki świadczeń ZUS z lutego 2007 r. swój oraz męża M. W., na kwotę odpowiednio: 1033,39 zł brutto oraz 1263 zł. brutto ( razem netto: 1927,72 zł ) oraz kserokopię rachunku za energię elektryczną za luty 2007 r. na kwotę 154,08 zł. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, Sąd zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie Sądu, tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności D. W. nie odniosła się do kwestii wydatków rodziny, nie sprecyzowała i nieudokumentowała danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i ewentualnymi kosztami leczenia, ograniczając się wykazania kosztów energii elektrycznej (154,08 zł.). D. W. nie odniosła się także do posiadanych przez członków rodziny kredytów, podając jedynie, iż rodzina spłaca kredyt studencki córki, nie określając jednak jego wysokości, a zwłaszcza jego rat miesięcznych. Skarżąca nie doręczyła żądanych przez Sąd zeznań podatkowych, tłumacząc to okolicznością, iż rozliczenia w jej imieniu dokonuje ZUS. Nie sposób zgodzić się z taką argumentacją, bowiem na zasadzie art. 34 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), organ rentowy zobowiązany jest, w terminie do końca lutego, po upływie roku podatkowego, sporządzić i przekazać roczne obliczenie podatku, według ustalonego wzoru, podatnikom uzyskującym dochód m.in. z emerytur i rent (PIT – 40A). Stosowne dokumenty dotyczące rocznego rozliczenia podatku winny być zatem w posiadaniu skarżącej. Sąd zważył także na wątpliwości odnoszące się stanu rodzinnego D. W. Z jednej bowiem strony w formularzu wniosku określając stan rodzinny, skarżąca wymieniła także: J. W., z drugiej jednak - na wezwanie Sądu, skarżąca udokumentowała jedynie dochody swoje i męża. Podała, że syn J., na bliżej nieokreślonych zasadach zamieszkuje kątem u bliżej niesprecyzowanej rodziny (brak wskazania adresu), jak stwierdziła bez opłat, bez zameldowania, a nadto sam utrzymuje swoja rodzinę. D. W. przedłożyła jednocześnie zaświadczenie, we fragmentarycznej kserokopii, na okoliczność studiowania przez jej córkę M. we Włoszech, prawdopodobnie w R. ([...], jednocześnie jak już wyżej napisano, stwierdziła, że córka nie ma, ani stypendium, ani żadnych dochodów np. z pracy, na której podjęcie nie pozwalają jej studia. Takie stwierdzenia D. W. budzą kolejną wątpliwość, co do tego z czego utrzymuje się córka na studiach za granicą. W tym stanie sprawy, wobec nie przedłożenia przez skarżącą żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił jej sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż nie wykazała, aby spełniała przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Zdaniem Sądu, przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia skarżącej o złej sytuacji materialnej jej rodziny, nie wskazują na fakt, iż skarżąca jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na pokrycie – przynajmniej w określonej części – kosztów sądowych. Rodzina skarżącej uzyskuje przecież stały dochód miesięczny w kwocie 1927,72 zł netto, z którego ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ( 154,08 zł. ) i swoimi bieżącymi potrzebami. Za powyższym stanowiskiem przemawia także okoliczność, iż rodzina D. W. nie korzysta z dodatkowej pomocy materialnej w postaci np. świadczeń z pomocy społecznej, czy pomocy osób trzecich, o czym świadczy nieprzedłożenie przez skarżącą odpowiednich zaświadczeń, czy też samo jej oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 16 kwietnia 2007 r. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu, stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, D. W. nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.