II SO/Op 73/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia NSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 października 2007 r. wniosku D.W. o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi D.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego "[...]" z dnia (...) nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego sygn. akt (...) postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" D.D., M.O., O.B., A.W., A.C., K.B. oraz sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w osobach: H.O., J.S., A.W., R.P., L.B., T.K., A.M., Z.W., J.K., H.B., H.Ł., H.F.–K., J.S., M.R.–O., i sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" w osobach: L.S., M.S., A.C., A.S., K.R., J.S., B.K., Z.Ł., M.G., J.M., I.D., E.K., M.M.–K., W.W.–I., M.G., L.J., M.M., A.P., M.T.–R. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Pismem z dnia 28 sierpnia 2004 r., D.W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]", skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego "[...]" z dnia (...) nr (...), w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. Następnie D.W. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym "[...]" wniosek z dnia 21 grudnia 2005 r., o "wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" z urzędu i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego sądu administracyjnego". Jako argument na poparcie wniosku skarżąca wskazała na istniejące uzasadnione podejrzenie stronniczości sędziów w ukrywaniu ogromnych nadużyć gospodarczych w gminie, starostwie i Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa "[...]". Ponadto jako podstawę wniosku skarżąca wskazała naganne zachowanie sędziów we wszystkich sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym "[...]" oraz naruszanie przez sędziów przepisów art. 6, art. 7, art. 8 art. 9 , art. 107 , art. 113 Kpa. W związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o wyłączenie, sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" złożyli oświadczenia, w których każdy z nich stwierdził, iż nie zna skarżącej i nie istnieje między nim, a skarżącą żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), które mogłyby stanowić podstawę do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II OW 242/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. W dniu 28 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o wyłącznie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]", przez wskazanie z imienia i nazwiska tych, których wniosek dotyczy oraz uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca złożyła zażalenie na to zarządzenie, wskazała, w nim, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny "[...]" nie powinien orzekać w sprawie, z uwagi na powiązania rodzinne i układy. Jako argument na poparcie wniosku skarżąca podniosła ukrywanie przez sędziów WSA "[...]" zatrudnienia w nim pani D. Wyjaśniła także, że jest przypadkową ofiarą W.D., z osobą którego związane są wszystkie procesy, a on sam jest powiązany w korupcyjne układy. Wspólnie bowiem z Urzędem Gminy i Starostwem "wyprowadził" grunty po byłych PGR-ach z rejestru gruntów do zasobów prywatnych. Ponadto żaden proces nie jest dopuszczalny, sprawy są rozpoznawane na posiedzeniach niejawnych, z udziałem organów nadzoru budowlanego i członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., co w jej ocenie ma na celu to "aby złodzieje mogli sobie bezkarnie budować bez pozwoleń budowlanych, bez aktów własności w priorytecie krajowym zabierając naszą własność". Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie D.W. na zarządzenie przewodniczącego z dnia 28 października 2005 r., jako niedopuszczalne. Na postanowienie to zażalenie wniosła D.W., a także M.W., M.W. i J.W. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 645/06 oddalił zażalenie D.W., a zażalenie M.W., M.W. i J.W. – odrzucił. Następnie D.W. złożyła wniosek o uzupełnienie i wykładnię postanowienia z dnia 16 maja 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 lipca 2006 r., sygn. akt I OZ 645/06 oddalił ten wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na skutek wniosku D.W., M.W., M.W. i J.W., o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 20 listopada 2006 r. odmówił im przyznania prawa pomocy. Na postanowienie to wnioskodawcy wnieśli zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił je postanowieniem z dnia 16 marca 2007 r., sygn. akt I OZ 173/07. Następnie sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" ponownie złożyli oświadczenia o istnieniu bądź nie, okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwości, co do ich bezstronności w orzekaniu, stosownie do nowego brzmienia art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. Wszyscy sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" oświadczyli, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów należało oddalić. Na wstępie zauważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Wyżej wskazane przepisy stosuje się z mocy art. 24 P.p.s.a., odpowiednio do wyłączenia asesorów sądowych. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 P.p.s.a., sędzia może być wyłączony z mocy ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto stosownie do § 3 tego artykułu sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z uzasadnienia wniosku skarżącej D.W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" od rozpoznania przedmiotowej sprawy oraz treści oświadczeń złożonych przez asesorów i sędziów w związku z tym wnioskiem, nie wynika, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie, w odniesieniu do któregoś z sędziów lub asesorów przesłanek wyłączenia ich z mocy ustawy. Stosownie zaś do art. 19 P.p.s.a., sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby one wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały zatem przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z art. 20 ustawy, strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, nie dającym pełności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem ( por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79 ). Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. W tym miejscu zauważyć należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem ( lub też zależności służbowe ) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności ( por. Marta Romańska, op. cit. s. 155 ). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne ( por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089 ). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy, obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność ( por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239 ). Zaznaczyć również należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego ( por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55 ). W niniejszej sprawie, nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia asesorów oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" od orzekania w sprawie. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 P.p.s.a., stanowiących podstawę do wyłączenia wskazanych osób z mocy ustawy. Również skarżąca nie wskazała, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a asesorami i sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "[...]" istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność asesorów i sędziów. Jak stanowi natomiast art. 19 P.p.s.a., tylko istnienie takiego stosunku może stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Zaznaczyć przy tym można, iż o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego z jedną ze stron decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowego np. przyjaźń, nienawiść, więź rodzinna, powiązania majątkowe i gospodarcze, jak również ujawniona niechęć lub sympatia do strony albo faworyzowanie jednej ze stron kosztem drugiej (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżącą, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny "[...]", nie odpowiadają interesom prawnym skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami, bądź też w jej odczuciu naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Nawet wadliwości o charakterze proceduralno- porządkowym nie stanowią podstawy wyłączenia, jeżeli nie są wyrazem stronniczości ze strony sędziów ( por. post. SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, niepubl.). Ponieważ skarżąca niczym nie wykazała aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobniła przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż w tym zakresie, w niniejszej sprawie, nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także asesora D.D. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie asesora D.D., z którego wynika, iż z w odniesieniu do tego asesora nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 P.p.s.a., ani inne tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jej bezstronności. Wiarygodności tego oświadczenia skarżąca nie podważyła. Jednocześnie uznać należało, iż także ogólne twierdzenie skarżącej, jakoby sędziowie byli stronniczy i z zawodowej solidarności ukrywali nieetyczne zachowanie swoich kolegów, sędziów przy orzekaniu, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżąca nie podniosła żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzut, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawiła na ich poparcie żadnych dowodów. Skoro skarżąca nie wskazała stosunku osobistego ani okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość, co do sędziów i asesorów w danej sprawie, mogących stanowić podstawę wyłączenia na mocy art. 19 P.p.s.a., jak również w żaden sposób nie uprawdopodobniła wskazanych we wniosku przyczyn wyłączenia, w świetle oświadczeń złożonych przez asesorów i sędziów uznać należało, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.