II SO/Op 75/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik asesor sądowy Elżbieta Naumowicz - spr. po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W., M. W., J. W. i M. W. o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy Asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] D. D. oraz Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] w osobach: T. K., H. O., J. S., L. S., A. W., K. S., R. P., M. S., A. C., A. S., H. K., A. S., A. J., Z. W., A. G., K. R., L. B., M. R., J. K., J. S., B. K., H. Ł., A. M., B. A., B. S., Z. Ł., J. S., M. G., J. M., J. Z. i H. B. D. W., M. W., J. W. i M. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] pismo z dnia 19 marca 2005 r., stanowiące skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego. Następnie, skarżący złożyli w dniu 28 lipca 2005 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] wniosek o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z urzędu" i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego sądu administracyjnego, podając, że wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości oraz strony skarżącej, która ma w tym interes prawny. W związku z powyższym wnioskiem, sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] złożyli oświadczenia, w których każdy z nich stwierdził, iż nie zna skarżących i nie istnieje między nim a skarżącymi żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., które mogłyby stanowić podstawę do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II OW 63/05, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku o wyłączeniu sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Przed rozpatrzeniem wniosku, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 października 2005 r., wydanym w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 20 § 1 P.p.s.a., skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów i asesorów, których wniosek dotyczy oraz odniesienie do każdego z nich i uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 21 listopada 2005 r., skarżący złożyli zażalenie na powyższe zarządzenie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2006 r., sygn. akt II SO/Op 75/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił zażalenie skarżących na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 października 2005 r., uznając zażalenie za niedopuszczalne. Na to postanowienie skarżący, w piśmie z dnia 10 lutego 2006 r. wnieśli zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i zmianę. Wskazali jednocześnie z imienia i nazwiska sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], którzy powinni uzupełnić oświadczenia złożone z obejściem prawa, poprzez określenie, jakie nieruchomości oni, ich małżonkowie i dzieci kupowali od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa we W., Spółki A we W. Wymienieni przez skarżących sędziowie to: D. D., T. K., H. O., J. S., L. S., A. W., K. S., R. P., M. S., A. C., A. S., H. K., A. S., A. J., Z. W., A. G., K. R., L. B., M. R., J. K., J. S., B. K., H. Ł., A. M., B. A., B. S., Z. Ł., J. S., M. G., J. M., J. Z. oraz H. B. Ponadto w zażaleniu skarżący zarzucili, że wszyscy sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] są uwikłani w układy korupcyjne i wzajemnie chronią siebie oraz urzędników, w związku z czym Sąd ten nie powinien orzekać w żadnej ze spraw. Postanowieniem z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 309/06, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, jako niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Wniosek należało oddalić. Na wstępie zauważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto, stosownie do treści § 3 tego artykułu, sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z kolei, na mocy art. 24 P.p.s.a. powyższy przepis ma zastosowanie do wyłączenia asesora sądowego. Natomiast, w myśl art. 19 P.p.s.a., sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią, którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały zatem przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, który nie daje pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem a uprawdopodobnieniem, nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek o wyłączenie, sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. W tym miejscu zauważyć należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Podkreślić również należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie występują okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...]. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 P.p.s.a., stanowiących podstawę do wyłączenia z mocy ustawy. Z treści oświadczeń złożonych przez sędziów (w tym także przez D. D. będącą asesorem sądowym) nie wynika, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie, w odniesieniu do któregoś z wymienionych z imienia lub nazwiska w zażaleniu z dnia 10 lutego 2006 r. sędziów i asesora, przesłanek wyłączenia z mocy ustawy. Również skarżący nie uprawdopodobnili, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a sędziami i asesorem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność sędziów i asesora, a tylko istnienie takiego stosunku może w świetle art. 19 P.p.s.a. stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Zauważyć przy tym trzeba, iż o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego z jedną ze stron decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowego, np. przyjaźń, nienawiść, więź rodzinna, powiązania majątkowe i gospodarcze, jak również ujawniona niechęć lub sympatia do strony albo faworyzowanie jednej ze stron kosztem drugiej (por. M. Romańska, op. cit. s. 155). Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżących, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] nie odpowiadają interesom prawnym skarżących i nie są zgodne z ich oczekiwaniami, bądź też - w ich odczuciu - naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Nawet wadliwości o charakterze proceduralno - porządkowym nie stanowią podstawy wyłączenia, jeżeli nie są wyrazem stronniczości ze strony sędziów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r., sygn. akt I PZ 9/72, niepubl.). Ponieważ skarżący niczym nie wykazali aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobnili przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż w tym zakresie, w niniejszej sprawie, nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów, stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także D. D., będącej asesorem sądowym, która złożyła oświadczenie, iż z jej strony nie występują przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 jak i art. 19 P.p.s.a. Jednocześnie uznać należało, iż także ogólne twierdzenie skarżących, jakoby sędziowie byli stronniczy i z zawodowej solidarności ukrywali nieetyczne zachowanie swoich kolegów - sędziów przy orzekaniu, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżący nie podnieśli żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzuty, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawili na ich poparcie żadnych dowodów. Skoro skarżący nie wskazali stosunku osobistego mogącego stanowić podstawę wyłączenia na mocy art. 19 P.p.s.a., jak również w żaden sposób nie uprawdopodobnili podanych we wniosku przyczyn wyłączenia, w świetle oświadczeń złożonych przez asesora i sędziów uznać należało, iż wniosek o wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie należy zauważyć, że skarżący, wnosząc o wyłączenie od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], wskazali w zażaleniu z dnia 10 lutego 2006 r. z imienia i nazwiska, sędziów w osobach: A. J., B. A., J. Z., A. G. oraz B. S., którzy to sędziowie aktualnie nie orzekają w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...]. Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w sentencji.