II SO/Op 9/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska - spr. Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia NSA Roman Ciąglewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2006 r. wniosku D. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na bezczynność [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] w przedmiocie wykonania przyłączy wodociągowych sygn. akt II SAB/Wr 25/05 postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie Asesora Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] D. D. oraz Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] w osobach: H. O., J. S., L. S., A. W., K. S., R. P., M. S., A. C., A. S., H. K., A. S., A. J., Z. W., A. G., K. R., L. B., M. R., J. K., J. S., B. K., H. Ł., A. M., B. A., B. S., Z. Ł., J. S., M. G., J. M., J. Z., H. B. Pismem z dnia 28 czerwca 2005 r., D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] skargę na bezczynność [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. w przedmiocie wykonania przyłączy wodociągowych. Następnie, skarżąca D. W. złożyła w dniu 28 lipca 2005 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym [...] wniosek o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z urzędu i o przekazanie sprawy do rozpoznania do innego Sądu Administracyjnego". Jako argument na poparcie wniosku skarżąca wskazała, iż wyłączenia wymaga dobro wymiaru sprawiedliwości oraz strony skarżącej, która ma w tym interes prawny. W związku ze złożeniem przez skarżącą wniosku o wyłączenie, sędziowie i asesorzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] złożyli oświadczenia, w których każdy z nich stwierdził, iż nie zna skarżącej i nie istnieje między nim a skarżącą żaden stosunek osobisty, który mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności oraz, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), które mogłyby stanowić podstawę do wyłączenia od rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 31 marca 2006 r., sygn. akt II OW 14/06, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyznaczył do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Przed rozpatrzeniem wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżącą D. W. do uzupełnienia wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], przez wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, których wniosek dotyczy oraz odniesienie do każdego z nich i uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 9 maja 2005 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 15 maja 2006 r., skarżąca wskazała z imienia i nazwiska sędziów, których dotyczy wniosek o wyłączenie. Odnosząc się do asesora sądowego D. D., którego określiła jako sędziego, podniosła, że asesor nie złożyła wyjaśnień i oświadczenia, co łączy ją z W. D., bowiem wszystkie procesy są związane właśnie z nim i jego towarzyszami z gminy, Starostwa w T., "bo grunty po byłych PGR rozpisali sobie do zasobów prywatnych wnioskami z rejestrów gruntów i grunty pod obwodnicę w T.". Ponadto, wszystkim sędziom WSA [...] zarzuciła stronniczość, ukrywanie swoich kolegów sędziów, ich powiązań z organami administracji, jak SKO w L., W., J. i Gminą [...], Starostwem i Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa we W., której działalność dotyczy całego województwa [...]. Stwierdziła, że oświadczenie D. D. jest niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, bowiem W. D. przywłaszczył sobie połowę woj. [...]. Zarzuciła też D. D. powiązania rodzinne z W. D. i kontrolowanie akt spraw. Sędziom: M. G., J. S., Z. W., H. O., A. W., zarzuciła ogromną stronniczość, uporczywe chronienie nadużyć gospodarczych w Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa we W. i jej spółce A, Nadzorze Budowlanym we W., Gminie, Starostwie i SKO, uporczywe wykorzystywanie swojego stanowiska, pozbawienia strony skarżącej prawa do dokumentów i narzucanie na stronę skarżącą dodatkowych obowiązków sprzecznych z art. art. 7, 8, 9 i 139 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 134 i art. 135 o NSA. Sędzi J. S. zarzuciła stronniczość. Sędziom: L. S., K. S., R. P., A. C., A. S., H. K., A. S., A. J., A. G., K. R., L. B., M. R., J. K., B. K., J. M., J. Z., H. Ł., A. M., B. A., B. S., Z. Ł., J. S., H. B., M. S. – stronniczość i zawodową solidarność w ukrywaniu nieetycznych zachowań swoich kolegów sędziów. Skarżąca podniosła też, że do żadnej sprawy sędziowie WSA [...] nie złożyli oświadczeń na temat, jakie nieruchomości, gdzie, za ile i o jakiej powierzchni kupowali od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa [...], Agencji Nieruchomości Rolnych, Spółki A we W., czego wymaga jasność i przejrzystość postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: wniosek o wyłączenie asesora oraz sędziów należało oddalić. Na wstępie zauważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej Prawo o postępowaniu, wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 Prawa o postępowaniu. W związku z tym, iż tworzą one katalog zamknięty, nie jest możliwe stosowanie w tym zakresie wykładni rozszerzającej. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia osób występujących w sprawie. Zgodnie z art. 18 § 1 Prawa o postępowaniu, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Nadto, stosownie do treści § 3 tego artykułu, sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Z kolei, na mocy art. 24 Prawa o postępowaniu powyższy przepis ma zastosowanie do wyłączenia asesora sądowego. Z uzasadnienia wniosku D. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od rozpoznania przedmiotowej sprawy oraz z treści oświadczeń złożonych przez asesorów i sędziów tego Sądu w związku ze złożonym wnioskiem, nie wynika, aby zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie, w odniesieniu do któregoś z sędziów lub asesorów, przesłanek wyłączenia ich z mocy ustawy. Natomiast w myśl art. 19 Prawa o postępowaniu, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. Zgodnie z tym przepisem, podstawą uwzględnienia wniosku lub żądania o wyłączenie jest istnienie między sędzią, którego wniosek dotyczy, a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały zatem przez ustawodawcę jedynie ogólnie scharakteryzowane. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 155). Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z art. 20 Prawa o postępowaniu, strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, który nie daje pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie wiarygodność twierdzenia o nich. Wskazać jednak należy, iż różnica pomiędzy udowodnieniem a uprawdopodobnieniem, nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, "Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym", NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). Ponieważ instytucja wyłączenia sędziego stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu, rozpatrując wniosek o wyłączenie, sąd obowiązany jest nie tylko zbadać, czy ów szczególny stosunek osobisty rzeczywiście istnieje i czy występują podstawy wyłączenia, ale także, czy przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie. W tym miejscu zauważyć należy, iż nie wszystkie stosunki osobiste ze stroną lub jej przedstawicielem (lub też zależności służbowe) mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, lecz tylko takie, które na podstawie obiektywnych okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w przypadku gdy w danej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie braku bezstronności sędziego, stanowisko strony w tej kwestii jest ważne, ale nie decydujące. Istotne w tej mierze jest natomiast to, czy przypuszczenie jest obiektywnie zasadne (por. decyzja ETPC z dnia 11 maja 1999 r., sygn. 33642/96, System Informacji Prawnej LEX, nr 41089). Pomimo bowiem, iż co do rozstrzygnięcia kwestii "bezstronności" pewne znaczenie mogą mieć nawet pozory, to jednak na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygać, czy obok zachowania samych sędziów, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące poddawać w wątpliwość ich bezstronność (por. wyrok ETPC z dnia 6 maja 2003 r., sygn. 39343/98, System Informacji Prawnej LEX, nr 78239). Zaznaczyć również należy, iż w celu wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 Prawa o postępowaniu, ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. W przypadku gdy strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości wyjaśnienia sędziego, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC 1972/3/55). W niniejszej sprawie nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę do wyłączenia asesora oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] od orzekania w sprawie. Nie stwierdzono bowiem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 18 Prawa o postępowaniu, stanowiących podstawę do wyłączenia wskazanych osób z mocy ustawy. Również skarżąca nie podała, aby pomiędzy którąkolwiek ze stron lub jej przedstawicielem, a asesorem i sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość bezstronność asesora i sędziów. Jak stanowi natomiast art. 19 Prawa o postępowaniu, tylko istnienie takiego stosunku może stanowić podstawę wyłączenia sędziego na wniosek strony. Zaznaczyć przy tym można, iż o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego z jedną ze stron decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowego, np. przyjaźń, nienawiść, więź rodzinna, powiązania majątkowe i gospodarcze, jak również ujawniona niechęć lub sympatia do strony albo faworyzowanie jednej ze stron kosztem drugiej (por. Marta Romańska, op. cit. s. 155). Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez skarżącą, zauważyć należy, iż nie stanowią one przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziów. Fakt, iż orzeczenia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny [...], nie odpowiadają interesom prawnym skarżącej i nie są zgodne z jej oczekiwaniami, bądź też - w jej odczuciu - naruszają przepisy prawa, nie stanowi podstawy do uznania braku bezstronności sędziów. Podstawą wyłączenia sędziego nie może być powołana przez stronę wadliwość oceny prawnej sprawy, bowiem kwestia ta może być badana jedynie w drodze zaskarżenia ewentualnego niekorzystnego rozstrzygnięcia do Sądu II instancji. Nawet wadliwości o charakterze proceduralno - porządkowym nie stanowią podstawy wyłączenia, jeżeli nie są wyrazem stronniczości ze strony sędziów (por. postanowienie SN z dnia 8 marca 1972 r., I PZ 9/72, niepubl.). Ponieważ skarżąca niczym nie wykazała aby taka stronniczość, która winna wynikać z określonych faktów, zachodziła, a tym samym nie uprawdopodobniła przyczyn wyłączenia, uznać należało, iż w tym zakresie, w niniejszej sprawie, nie występują okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności sędziów, stanowiące przyczyny wyłączenia. Dotyczy to także asesora D. D. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie asesora D. D., z którego wynika, iż z jej strony nie występują przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 jak i art. 19 Prawa o postępowaniu. Jednocześnie uznać należało, iż także ogólne twierdzenie skarżącej, jakoby sędziowie byli stronniczy i z zawodowej solidarności ukrywali nieetyczne zachowanie swoich kolegów - sędziów przy orzekaniu, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Skarżąca nie podniosła żadnych okoliczności mogących uprawdopodobnić zarzut, a tym samym uprawdopodobnić wątpliwości co do bezstronności sędziów, jak również nie przedstawiła na ich poparcie żadnych dowodów. Skoro skarżąca nie wskazała stosunku osobistego mogącego stanowić podstawę wyłączenia na mocy art. 19 Prawa o postępowaniu, jak również w żaden sposób nie uprawdopodobniła wskazanych we wniosku przyczyn wyłączenia, w świetle oświadczeń złożonych przez asesora i sędziów uznać należało, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie należy zauważyć, że skarżąca, wnosząc o wyłączenie od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...], wskazała w piśmie z dnia 15 maja 2006 r., z imienia i nazwiska, sędziów w osobach: A. J., B. A., J. Z., którzy obecnie są sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, oraz sędziego B. S., która przeszła w stan spoczynku. Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w sentencji.