II SO/Op 92/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku z dnia 4 czerwca 2007 r. D. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania postanawia odmówić przyznania D. W. prawa pomocy. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zarządzeniem z dnia 27 października 2006 r. wezwał D. W., M. W., M. W. i J. W. do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 100 zł od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 18 września 2006 r., oddalające wniosek D. W. o wyłączenie sędziów WSA [...] w sprawie z jej skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania. Pismem z dnia 27 listopada 2006 r. D. W., M. W., M. W. i J. W. złożyli zażalenie na powyższe zarządzenie Przewodniczącego, a zażalenie to postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2007 r. ( sygn. akt I OZ 7/07 ) zostało oddalone. W tych okolicznościach sprawy Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, działając na zasadzie art. 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarządził w dniu 6 marca 2007 r., wezwanie w/w osób do solidarnego uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 13 marca 2006 r., w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Zarządził także o pouczeniu, iż od pisma wzywającego do uiszczenia wpisu nie przysługują środki zaskarżenia. W dniu 2 kwietnia 2007 r. wpłynęło do Sądu zażalenie D. W. na powyższe pismo Przewodniczącego Wydziału II, w którym w/w wskazuje na brak podstaw prawnych do żądania uiszczania opłat sądowych w niniejszej sprawie. Zażalenie to zostało odrzucone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 maja 2007 r., które następnie D. W. także zaskarżyła. Wraz z zażaleniem wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając swoje żądanie skarżąca podniosła, że ona i członkowie jej rodziny są ofiarami układów korupcyjnych, albowiem nie pozwolili sobie zabrać swojej własności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach D. W. podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i pełnoletnią córką, która studiuje i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Rodzina skarżącej uzyskuje comiesięcznie dochody z tytułu emerytur małżonków w łącznej kwocie 1924 zł brutto. Z powyższego dochodu są opłacane: koszty energii elektrycznej w kwocie 100 zł, spłacany jest kredyt studencki córki, a także ponoszone są koszty prowadzonych procesów sądowych. Skarżąca jest współwłaścicielką działki nr A i B, położonej w N. D. W. nie wykazała innych składników majątkowych, ani dodatkowych źródeł dochodu. Przywołane powyżej zażalenie skarżącej na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 maja 2007 r. zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 22 sierpnia 2007 r. ( sygn. akt I OZ 602/07 ). Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 29 października 2007 r. odrzucił zażalenie D. W., M. W., M. W. i J. W. z dnia 23 października 2006 r. na postanowienie tego Sądu z dnia 18 września 2006 r. o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów oraz odmówił przyznania D. W. prawa pomocy. Powyższe rozstrzygnięcie Sądu I instancji uchylił w dniu 15 lutego 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Po przekazaniu akt sprawy Sądowi I instancji, Sąd ten pismem z dnia 16 maja 2008 r. wezwał D. W. do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień, a to: - doręczenie zaświadczeń o wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą oraz inne osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe, - przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, jeżeli osoby pozostające ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi, - przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza ( jeżeli skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia ), - doręczenie wyciągów z posiadanych przez skarżąca i członków jej rodziny rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - przedłożenie zaświadczenia o pobieraniu nauki przez członków rodziny skarżącej, - przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2007 r. skarżącej oraz wszystkich pełnoletnich osób prowadzących z nią gospodarstwo domowe, - wyjaśnienie, czy rodzina skarżącej korzysta z pomocy osób trzecich, - wyjaśnienie, czy w związku z przedstawianą jako trudna, sytuacją materialną swojej rodziny, M. W. podjęła próby uzyskania dochodu, np. z tytułu stypendium naukowego, pracy dorywczej, itp. - wyjaśnienie, czy rodzina skarżącej posiada zdolność kredytową oraz podanie wszystkich posiadanych przez członków jej rodziny kredytów, ze wskazaniem kwot zaciągniętych kredytów i celu, na jaki zostały zaciągnięte, - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania ( np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw ). Przywołane wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. D. W. odniosła się do wezwania Sądu w piśmie procesowym z dnia 17 czerwca 2008 r., w którym podała, że członkowie jej rodziny nie korzystali i nie korzystają z pomocy opieki społecznej, nie mają rachunku bankowego, nie są zarejestrowani w urzędzie pracy, nie składali zeznań podatkowych, nie korzystają z pomocy osób trzecich. Córka skarżącej nie otrzymała stypendium naukowego i nie pracuje zawodowo, ponadto członkowie rodziny D. W. nie posiadają zdolności kredytowej. Skarżąca określiła także wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wskazując, że za wodę płaci ok. 20 zł, za energię - 100 zł, za leki jedynie ok. 100 zł, bowiem na większy wydatek jej nie stać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna – także dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego ( art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, D. W. w piśmie procesowym z dnia 17 czerwca 2008 r., odnosząc się do żądanych przez Sąd dodatkowych informacji podała, że ani ona, ani nikt z jej rodziny nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, ani nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Członkowie rodziny D. W. nie posiadają rachunku bankowego i nie złożyli zeznania podatkowego, nie posiadają także zdolności kredytowej. Córka skarżącej nie pracuje, nie posiada także stypendium. D. W. określiła wydatki jakie ponosi na bieżące utrzymanie siebie i rodziny na kwotę ok. 220 zł. Ponadto dołączyła odbite na ksero dwa odcinki świadczeń ZUS z lutego 2008 r. ( swoje oraz męża M. W.) na kwotę, odpowiednio: 1050,05 zł brutto oraz 1283, 40 zł. brutto ( razem 2333,45 zł ). Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, Sąd zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie Sądu, tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach niezastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności nie doręczyła żądanych przez Sąd zeznań podatkowych, tłumacząc to tym, że członkowie rodziny skarżącej takich zeznań nie składali. Nie sposób zgodzić się z taką argumentacją, bowiem na zasadzie art. 34 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm. ), organ rentowy, jakim w przypadku skarżącej i jej męża jest ZUS, zobowiązany jest - w terminie do końca lutego, po upływie roku podatkowego - sporządzić i przekazać roczne obliczenie podatku, według ustalonego wzoru, podatnikom uzyskującym dochód m.in. z emerytur i rent ( PIT – 40A ). Stosowne dokumenty dotyczące rocznego rozliczenia podatku winny być zatem w posiadaniu skarżącej. Sąd zważył także, że skarżąca nie wyjaśniła statusu, określonej we wniosku jako studentka, M. W. Z jednej strony bowiem skarżąca oświadczyła, że córka pozostaje na utrzymaniu rodziny, z drugiej strony nie przedłożyła do akt sprawy zaświadczenia potwierdzającego okoliczność studiowania przez M. W. W tym stanie sprawy, wobec braku przedłożenia przez skarżącą żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, Sąd ocenił jej sytuację materialną jedynie na podstawie zebranych w sprawie danych i uznał, iż skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Uwzględniono, że rodzina D. W. uzyskuje dochód w wysokości 1959,45 zł, a podane koszty niezbędnego jej utrzymania wynoszą ok. 220 zł. Zdaniem Sądu, przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia o złej sytuacji materialnej rodziny, nie dają podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżąca wykazała, iż jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na pokrycie kosztów sądowych. Za poglądem takim przemawia także okoliczność, iż rodzina D. W. nie korzysta z dodatkowej pomocy materialnej w postaci np. świadczeń z pomocy społecznej, czy pomocy osób trzecich, o czym świadczy nieprzedłożenie przez skarżącą odpowiednich dokumentów, czy też samo jej oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 17 czerwca 2008 r. Zauważyć ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem Sądu, który oparł się na zebranych w sprawie danych, D. W. nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.