I SA/Po 10/26

Dnia 11 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) Protokolant: st. sekretarz sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 roku ze skargi J. G. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 16 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: organ lub ZUS) decyzją z 16 maja 2025 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku J. G. (dalej:: skarżąca), utrzymał w mocy własną decyzję z 16 kwietnia 2025 r., znak [...] o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o umorzenie składek na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: [...], [...], [...], [...] do [...] w kwocie 23.403,79 zł; - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okresy: [...], [...], [...], [...] do [...], w kwocie 13.348,02 zł; - za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano m. in. art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.; dalej: u.s.u.s.). Organ wyjaśnił, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, które dotyczą ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, na mocy art. 30 u.s.u.s., nie stosuje się art. 28, czyli przepisu dopuszczającego umorzenie składek. W przypadku tego rodzaju składek, Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. J. G. pismem z 19 maja 2025 r. wniosła skargę do tutejszego Sądu na powyższą decyzję podnosząc, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Stwierdziła, że spełnia warunki do wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Stwierdziła również, że ZUS jako wierzyciel jest decydentem w tej sprawie i może wszcząć stosowne postępowanie w sprawie rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zaznaczyła, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, znajduje się w niedostatku, choruje, cierpi na zaburzenia psychiczne, które uniemożliwiają jej normalne funkcjonowanie i pracę. Podała również, że obecnie nie pracuje, co ma związek z jej złym stanem zdrowia psychicznego, jej sytuacja ma charakter trwały. Wobec tego wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i wszczęcie postępowania w sprawie rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz umorzenie zadłużenia w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wskazując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej:: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sad wydaje rozstrzygniecie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie trafnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy decyzję o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o umorzenie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a. , zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a. (to jest żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym stosownie do art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Przywołany przepis art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego - wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną bądź inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Dostrzeżenie po wszczęciu postępowania niedopuszczalności jego prowadzenia prowadzić może jedynie do umorzenia postępowania. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a. powinno być zatem ograniczone co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem składki w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tymczasem zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS umarza należności z tytułu składek. Przy czym należy wyjaśnić, że przepisy u.s.u.s. rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Mając więc na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania. Innymi słowy, brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie wskazuje się, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że strona nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2012r., sygn. akt II GSK 1520/11, publ.: baza CBOSA). Brak możliwości umorzenia składek powoduje, że zachodziła przeszkoda w rozpoznaniu wniosku skarżącej w takim zakresie, co jednocześnie stanowiło ujemną przesłankę postępowania, a więc zachodziły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Z tego względu zarzuty dotyczące możliwości wszczęcia przez ZUS stosownego postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych były chybione. Podkreślić należy, że bez wpływu na takie rozstrzygnięcie w sprawie, ma podnoszona przez skarżącą okoliczność dotycząca jej stanu zdrowia, jak i sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę