I SA/Po 1026/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. wraz z odsetkami postanawia oddalić wniosek. Skarżący P. B. pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. wraz z odsetkami. W dniu [...] skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowity poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty [...] z dnia [...] zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. [...] zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego dla niego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Zaznaczył, że jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2014 r. oświadczył, że posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat, - ciągnik [...], - naczepa cysterna [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. [...] zł, przy czym: gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący podał także, że posiada następujące nieruchomości: - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez X. Sp. z o.o., - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2 - nieruchomość nieużywana, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A. nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Oświadczył, że na dzień [...] maja 2014 r. zatrudniał trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Wnioskodawca wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Do pisma z dnia 20 czerwca 2014 r. skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] S.A. z dnia [...], - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w P., - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] skierowanego do Urzędu Miejskiego w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, - wezwania Banku [...] z dnia [...] do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...] maja 2010 r. - harmonogram spłat kredytu/pożyczki – należności w restrukturyzacji, spłata w okresie od listopada 2011 r. do [...] listopada 2014 r., wysokość raty na dzień [...] lipca 2014 r. [...] zł, - terminarz płatności kredytu zaciągniętego w [...] S.A., data pierwszej raty [...] luty 2010 r., data ostatniej raty [...] styczeń 2015 r., rata w wysokości [...] zł, - umowy pożyczki z dnia [...] listopada 2009 r. zaciągniętej przez skarżącego w [...] na kwotę [...] zł, okres spłaty od [...] listopada 2009 r. do [...] listopada 2019 r., rata [...] zł. Skarżący podał, że X. Sp. z o.o. należy do jego syna K. B. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka X. wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączył również kopię zeznania rocznego podatkowego za 2013 r. Ponadto skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł. Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. poniósł następujące koszty prowadzenia działalności rolniczej: zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że jego dochody drastycznie spadły i nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Stwierdził, że jest "bity" z każdej strony i nawet walka o swoje, jest dla niego zamknięta z uwagi na barierę finansową. Ponadto stwierdził, że jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie niniejszego wywodu wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący oświadczył, że posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę. Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2013 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Także w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. poniósł koszty w wysokości [...] zł. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący - pomimo wezwania – nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z przedłożonych zeznań rocznych podatkowych wynika, że skarżący w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł, w styczniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [..] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w lutym 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w marcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w kwietniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Z kolei, z załączonego wcześniej do akt niniejszej sprawy zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 sporządzonym na druku PIT-36L wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Zatem z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że w 2012 r., w 2013 r., jak i w pierwszych czterech miesiącach 2014 r. skarżący odnotował stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia natomiast potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Ponadto z załączonych zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżący osiągnął w 2012 r. dochód w wysokości [...] zł, z innych źródeł [...] zł, natomiast w 2013 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z kolei, z przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu listopadzie 2013 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, w grudniu 2013 r. – [...] zł, w styczniu 2014 r. – [...] zł, w lutym 2014 r. – [...] zł, w marcu 2014 r. – [...] zł, a w kwietniu 2014 r. – [...] zł. Ponadto wskazać należy, że z oświadczeniem skarżącego wynika, że spłaca raty kredytów z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca precyzyjnie określił wysokość kredytów oraz obciążeń z tego tytułu: - pożyczka [...] S.A., rata [...] zł, - kredyt [...] S.A., rata [...] zł, - kredyt należności w restrukturyzacji - wysokość kapitału do spłaty na dzień 21 lipca 2014 r. [...] zł, rata [...] zł. Jak wynika z powyższego zestawienia łączny miesięczny koszt wszystkich rat spłacanych przez skarżącego kredytów wynosi [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że umowy kredytowe zawarł w związku z prowadzoną działalność gospodarczą. Zauważyć jednakże należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, że choć wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty jego majątek, to jednak zajęcie tego majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, wynajmować nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu. Zauważyć także należy, że skarżący określił koszt utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie. Z przedłożonych przez niego informacji wynika, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł. Ponadto z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że w okresie od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości otrzymywał zasiłek chorobowy. Wnioskodawca wskazał także, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie najmu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Podał także, że zatrudnia trzech pracowników, przy czy jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim, jednakże nie wskazał jakie koszty miesięcznie ponosi z tytułu zatrudniania pracowników. Warto także podnieść, że skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem X. Sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna, oraz że spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego X. Sp. z o.o. (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie tut. Sądu dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez skarżącego miesięcznie wydatków w łącznej kwocie ok. [...] zł (koszty zaciągniętych i spłacanych kredytów w łącznej kwocie [...] zł i koszty utrzymania rodziny w wysokości [...] zł), z których znaczną część stanowi spłata przez skarżącego zaciągniętych w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą kredytów, nie stanowi przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów, co już wyżej wskazano, nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ponadto Sąd zauważa, że złożone przez skarżącego oświadczenie o jego sytuacji majątkowej jest nierzetelne, gdyż wyżej wskazana kwota miesięcznych wydatków, tj. ok. [...] zł, znacznie przekracza kwotę osiąganych przez skarżącego dochodów, na które składają się wynagrodzenie z tytułu najmu pomieszczeń spółce X. w wysokości [...] zł netto i wynagrodzenie za pracę w tej spółce w wysokości [...] zł brutto. Ponadto godzi się zauważyć, że skarżący nie podał także kosztów jakie ponosi w związku z zatrudnianiem trójki pracowników, przy czy jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Reasumując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym, według art. 245 § 2 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu, nie budzi bowiem najmniejszej wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższają zgłoszone dochody). Ponadto zaakcentować należy, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Należy także zauważyć, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2014 r. W ocenie Sądu, mając na uwadze stan majątkowy skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata sprowadza się - w tym wypadku - do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić także należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.