I SA/Po 1062/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013r. sprawy ze skargi W.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za odmowę udzielenia informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji postanawia: na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) odmówić dopuszczenia do udziału w sprawie – "A" Sp. z o.o. Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 168d § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej jako u.p.e.a.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.) nałożył karę pieniężną w wysokości [...] na WS, Prezesa Zarządu A Sp. z o.o. z siedzibą w G, ul. P [...], za odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji wobec RS. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał m.in., że pismem z dnia [...] działając na podstawie art. 36 u.p.e.a. wezwał A Sp. z o.o. (dalej jako "spółka") o udzielenie informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji. W treści wezwania zawarto pouczenie o treści przepisu art. 168d § 1 u.p.e.a. Pismo doręczono spółce w dniu [...]. W odpowiedzi z dnia [...] spółka odmówiła udzielenia informacji, powołując się na tajemnicę handlową. W związku z powyższym organ egzekucyjny pismem z dnia [...] wezwał spółkę do wskazania imienia i nazwiska pracownika odpowiedzialnego za udzielenie informacji określonych w wezwaniu z dnia [...]. Pomimo odbioru ww. pisma spółka nie wskazała pracownika, jak również nie udzieliła żadnych wyjaśnień. Wobec tego organ egzekucyjny nałożył karę pieniężną na Prezesa Zarządu Spółki - WS. W zażaleniu z dnia [...] WSt zarzucił organowi egzekucyjnemu rażące naruszenie prawa poprzez wydanie postanowienia na podstawie nieprawdziwych przesłanek i bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu podniesiono, że organ nie może żądać wydania oryginału umowy łączącej strony, a Prezes Zarządu nie odmówił udzielenia informacji, a jedynie wydania oryginału umowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze z dnia [...] podpisanej przez WS – Prezesa Zarządu zarzucono rażące naruszenie prawa poprzez wydanie postanowienia na podstawie nieprawdziwych przesłanek i bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu wskazano, że postanowienie narusza prawo, gdyż organ nie może żądać wydania oryginału umowy łączącej strony, a Prezes Zarządu spółki nie odmówił udzielenia informacji, a jedynie wydania oryginału umowy, do czego był tylko wzywany. Ponadto zarzucono, że nie można nałożyć kary na spółkę, a jeśli nałożono karę na WS to adres do doręczeń jest nieprawidłowy. Wobec tego nie wiadomo kto ma zapłacić karę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując dotychczasowe argumenty, wniosło o jej oddalenie. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano WS do usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania braków formalnych skargi poprzez wskazanie miejsca zamieszkania, pod rygorem odrzucenia skargi. WS odmówił podania miejsca zamieszkania. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...], odrzucił skargę. Na to postanowienie A Sp. z o.o. z siedzibą w G reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść wydanego postanowienia (art. 58 § 1 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zachodzą przesłanki odrzucenia skargi z uwagi na nie uzupełnienie jej braków formalnych w zakreślonym terminie, 2) nieważności postępowania poprzez pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw z uwagi na fakt nie zawiadamiania jej w sposób prawidłowy o prowadzonym postępowaniu. Wobec tego spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyjęcie wniesionej skargi do rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka podniosła, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało zaskarżone przez A Sp. z o.o., która reprezentowana jest przez Prezesa Zarządu. Dalej podniesiono, że zarówno treść skargi, jak również fakt sporządzenia jej na papierze firmowym spółki pozwala w sposób niebudzący wątpliwości przyjąć, że została ona wniesiona w imieniu A Sp. z o.o. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że priorytetową sprawą w niniejszym postępowaniu jest prawidłowe ustalenie strony skarżącej. Dopiero wtedy Sąd pierwszej instancji będzie mógł przystąpić do sprawdzania wymogów formalnych pism procesowych składanych przez stronę, co będzie miało niewątpliwie kluczowe znaczenie dla dalszego biegu postępowania w tej sprawie. NSA podkreślił, że wszelkie zagadnienia związane ze sposobem, trybem oraz miejscem doręczenia pism będą aktualne po ustaleniu przez Sąd I instancji kręgu podmiotów będących stroną w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sad Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny jako związany oceną prawną wyrażoną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] w pierwszej kolejności zajął się kwestią dotyczącą ustalenia udziału w przedmiotowej sprawie A Sp. z o.o. w G. Rozstrzygnięcie tej kwestii i ostateczne ustalenie kręgu podmiotów po stronie skarżącej musi nastąpić przed nadaniem sprawie dalszego biegu w kierunku rozpoznania skargi, co ma także znaczenie z punktu widzenia zapewnienia podmiotom aspirującym do udziału w tym postępowaniu, możliwości obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.). W świetle art. 33 § 1 P.p.s.a osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Natomiast zgodnie z art. 33 § 2 P.p.s.a. udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie kluczową i decydującą o możliwości dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego w tej sprawie jest ustalenie, czy po jej stronie istnieje interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym sprawie. Pojęcie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony, nie zostało ustawowo zdefiniowane. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, i z której podmiot legitymujący się tym interesem prawnym może wywodzić swoje uprawnienia (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 1993r., I SA 1719/92, OSP 1994, zeszyt 10, poz. 199 z glosą aprobującą P. Kucharskiego, postanowienie NSA z 07 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 754/11, LEX nr 1318872). Interes prawny to zatem taki, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracyjnego podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być on interesem osobistym, własnym, indywidualnym znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski w B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 224 i n.). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny. W takim przypadku określony podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie można jednak wskazać przepisu, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (por. W. Jakimowicz, Publiczne prawo podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania tej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (por. wyrok NSA z 14.04.2000r., sygn. akt III SA 1876/99, niepublikowane, powołane wyżej postanowienie NSA z 7 maja 2013 r., II FSK 754/11). A zatem o tym, czy podmiot ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Status strony postępowania sądowoadministracyjnego wynika bowiem z przepisów prawa materialnego ustanawiającego prawa lub obowiązki, a nie z uznania danego podmiotu za stronę bądź też jej przekonania wewnętrznego. Osoba trzecia może bowiem brać udział w charakterze strony przed sądem administracyjnym jedynie w takich sprawach, w których przepisy prawa dopuszczają jej udział w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżonym aktem. Art. 33 § 2 P.p.s.a. dotyczy wyłącznie osób biorących udział w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 16.04.2013r., sygn. akt II FZ 139/13, LEX nr 1310039). W ocenie Sądu A Sp. z o.o. w G nie ma interesu prawnego w niniejszej sprawie. Akt administracyjny będący przedmiotem skargi do tut. Sądu został wydany bowiem na podstawie przepisu art. 168d § 1 i 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 168d § 1 u.p.e.a. na osobę, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi odmawia udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji albo udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień, może być nałożona kara pieniężna do wysokości 3.800 zł. Jeżeli żądanie udzielenia informacji lub wyjaśnień było skierowane do osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej, karę pieniężną nakłada się na pracownika odpowiedzialnego za udzielenie informacji lub wyjaśnień, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione – karę pieniężną nakłada się na odpowiedzialnego kierownika (por. art. 168d § 2 u.p.e.a.). Przepis z art. 168d u.p.e.a. reguluje odpowiedzialność administracyjnoprawną sprowadzającą się do wymierzenia kary pieniężnej i w literaturze przedmiotu uznaje się ją za typową karę porządkową stosowaną w przepisach proceduralnych w związku z postępowaniem dowodowym (por. P. Starzyński, Komentarz do art. 168(d) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, publ. w: System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) nr 39/2013). Uprawnienie organu egzekucyjnego domagania się informacji wynika z art. 36 u.p.e.a. Od okoliczności sprawy oraz od oceny organu egzekucyjnego zależy, do jakiego podmiotu wystąpi z żądaniem udzielenia informacji. Podmiot ten nie może odmówić udzielenia informacji, z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych w art. 36 § 2 u.p.e.a. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie nałożenia kary porządkowej jest postępowaniem samoistnym, toczącym się niezależnie od postępowania egzekucyjnego (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, publ. w: System Prawniczy LexisNexis – Lex Polonica CD/DVD). Z tego względu, spółka jako tzw. trzeciodłużnik jest tylko uczestnikiem postępowania egzekucyjnego i tylko z faktu udziału w tym postępowaniu może wywodzić swój interes prawny do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Interesu tego nie może natomiast wywodzić z faktu wszczęcia odrębnego postępowania o nałożenie kary porządkowej, toczącego się wobec osoby fizycznej. Art. 168d u.p.e.a. uprawnia do nałożenia sankcji na podmiot, który wbrew obowiązkowi nie udziela informacji lub wyjaśnień bądź też udziela fałszywych informacji lub wyjaśnień. Z przepisu art. 168d u.p.e.a. wynika również, że w razie skierowania żądania udzielenia informacji lub wyjaśnień do osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej kara pieniężna nakładana jest na pracownika odpowiedzialnego za udzielenie informacji lub wyjaśnień, a w przypadku gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione – kara pieniężna nakładana jest na odpowiedzialnego kierownika. Innymi słowy, kara pieniężna może być wymierzona tylko wobec osoby fizycznej. Postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej ma charakter samodzielny i niezależny od postępowania egzekucyjnego (por. P. Starzyński, Komentarz do art. 168d u.p.e.a., publ. w : System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 39/2013). Z powyższego wynika, że organ egzekucyjny może nałożyć karę pieniężną za brak informacji lub wyjaśnień jedynie na osobę fizyczną. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nałożył karę pieniężną na WS, który pełni w spółce funkcję Prezesa Zarządu. Z uwagi na treść przepisu art. 168d § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie mógł tej kary nałożyć na spółkę. Spółka zatem nie mogła być stroną postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, gdyż nie można było w stosunku do niej zastosować art. 168d § 2 u.p.e.a. Nie jest więc ona zobowiązana do zapłacenia tej kary, wobec czego nie ma ona interesu prawnego, a zatem legitymacji procesowej do wniesienia skargi na zaskarżone postanowienie, ani żądania dopuszczenia do udziału w sprawie. Spółka nie uzyskała statusu strony przez samo wniesienie skargi kasacyjnej, która została rozpoznana przez Sąd II instancji, skoro Sąd ten kwestię ostatecznego ukształtowania się kręgu podmiotów będących stroną w tej sprawie pozostawił otwartą. Zbadanie powyższego przez Sąd I instancji nastąpiło na rozprawie, albowiem powołana wyżej ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstawy do rozpoznania tej kwestii na posiedzeniu niejawnym. Wydanie orzeczenia w tym przedmiocie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego skutkowałoby nieważnością postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, wyd. LexisNexis, Warszawa 2011 r., str. 94, postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., II GZ 57/09, publ. w : Lex Polonica nr 2119646 ). Wobec powyższego, Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a.