I SA/Po 1108/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. A, reprezentowana przez doradcę podatkowego, (dalej jako: "Spółka", "Skarżąca") pismem z dnia [...] wniosła skargę do tut. Sądu na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w bardzo słabej kondycji finansowej, której absolutnie jedyną przyczyną jest spór z organami skarbowymi i podatkowymi oraz wynikająca stąd konieczność wpłacenia przerastających możliwości Spółki zaległości podatkowych z odsetkami obliczonymi za [...] lat. Skarżąca podała, że wyniki finansowe od [...] wykazują straty, w przeważającej części związane z wpływem trwającego od [...] procesu kontroli w Spółce, zakończonego [...] zaskarżonymi przez Spółkę do Sądu decyzjami. Strata za rok [...] netto wyniosła [...], za [...], za rok [...] strata netto wyniosła [...]. Skarżąca podała, że wynik za [...] obejmuje wpłaty i rezerwy na podatek i odsetki podatkowe wynikające z zaskarżonych decyzji w kwocie [...], t.j. zaskarżonego domiaru wraz z odsetkami. W związku z tym Spółka na dzień złożenia wniosku posiada ujemny bilans gotówki własnej, który jest pokrywany z zaciągniętych pożyczek. Ze względu na typ prowadzonej działalności Spółka nie dysponuje nieruchomościami, a wartości niematerialne i prawne stanowiące poważne pozycje w bilansie zostały przeznaczone na zabezpieczenie finansowania powyższych wpłat domiaru podatkowego. Spółka nie posiada żadnych możliwości pożyczkowych ze względu na opisaną wyżej trudną sytuację finansową, wysokie zadłużenie i brak jakichkolwiek aktywów, które mogłyby być zabezpieczeniem dalszych pożyczek. Spółka nie posiada więc środków na zapłatę wpisu sądowego, a dodatkowe obciążenia finansowe przyczynią się do utraty płynności finansowej i w konsekwencji do ogłoszenia upadłości. Spółka podniosła, że nie istnieją jakiekolwiek podstawy faktyczne ani prawne do wymierzenia zaległości podatkowych, postępowanie przed organami obydwu instancji trwało łącznie niemal [...] lat – a mimo to organy nie przedstawiły żadnych dowodów na poparcie swoich tez, przerzucając na Spółkę ciężar obalenia domniemań, że określone decyzjami organów administracji zdarzenia nie miały miejsca. Jakiekolwiek wnioski dowodowe Spółki (o dołączenie dokumentów czy przesłuchanie świadków), które potwierdziłyby, że nie miały miejsce zdarzenia przyjęte przez organy jako transakcje objęte VAT, były oddalane. Skarżąca podniosła, że w tym stanie rzeczy, mając na uwadze rażące nieprawidłowości działań organów administracji, jedyną możliwością obrony jej praw jest rozpoznanie sprawy przez Sąd. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok obrotowy [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku: - w B na jednym rachunku [...], - w B na drugim rachunku [...], - w B na trzecim rachunku [...], - w C [...], - w D [...], - w E na jednym rachunku [...], - w E na drugim rachunku [...]. Spółka podała, że dane z kont bankowych zawierają informacje o środkach obcych i zablokowanych, jak opisano w uzasadnieniu wniosku. Do wniosku załączono rachunek zysków i strat za okres [...], [...] i za okres [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że fatalna sytuacja finansowa Spółki oraz spadek poziomu zatrudnienia jest spowodowany decyzjami Urzędu Kontroli Skarbowej dotyczącymi [...], podtrzymanymi przez Dyrektora Izby Skarbowej i zaskarżonymi przez Spółkę do WSA jako niezgodne z prawem. Konsekwencją tych decyzji jest konieczność ponownej (podwójnej) zapłaty prawie [...] podatku VAT wraz z odsetkami za ponad [...] lat. Faktem podtrzymania powyższych decyzji były jak dotąd: - konieczność utworzenia rezerwy na ponad [...] co miało bezpośredni wpływ na wynik w rachunku zysków i strat, - odprowadzenie na konto Urzędu Skarbowego [...] dodatkowego (ponad podatki zapłacone zgodnie z prawem w [...]) podatku VAT i odsetek wynikających z zaskarżonych decyzji, - konieczność ograniczenia działalności Spółki, czego efektem jest m.in. spadek zatrudnienia oraz słabe bieżące wyniki finansowe, - dodatkowe koszty obsługi zarządczej, administracyjnej i prawnej trwającego od [...] lat procesu kontroli i sporu z organami skarbowymi obciążające wynik finansowy Spółki, - konieczność zaciągnięcia pożyczek w wysokości [...], a więc w wysokości przekraczającej płynny majątek Spółki. Pomimo tego, Skarżąca wskazała, że stara się spłacać bezprawne jej zdaniem narzucone zobowiązania podatkowe, utrzymywać działalność i zatrudnienie swoich pracowników. Pomimo chronicznych już problemów produkty A nadal zdobywają uznanie i międzynarodowe nagrody w prestiżowych konkursach. W [...] są to: - nominacja [...] w konkursie [...], - [...] i [...] w konkursie [...], - nagroda w konkursie [...]. Skarżąca podała, że od prawie [...] lat uczciwie płaci podatki, tworzy miejsca pracy i jest rzadkim przykładem sukcesu polskiej myśli i technologii na świecie. Spółka nie ucieka z majątkiem, który w ciągu [...] lat trwania procesu kontroli i sporu z organami skarbowymi mogłaby legalnie przetransportować poza zasięg jurysdykcji urzędników UKS działających na jej szkodę. Zarząd Spółki robi wszystko, aby bronić swoich racji i dobrego imienia na podstawowej drodze prawnej ze wszystkimi tego konsekwencjami. Skarżąca podała, że analiza obecnej sytuacji Spółki musi prowadzić do wniosku, że po spłacie [...] dodatkowego podatku i odsetek w [...], spłata odroczonej przez Urząd Skarbowy pozostałej kwoty prawie [...] jest praktycznie niemożliwa lub zakończy się całkowitym paraliżem Spółki. Obecna gotówka Spółki jest zamrożona pod zabezpieczenie gwarancji bankowych realizowanych projektów i już przeznaczona na spłatę części pożyczek, które w dużej części muszą zostać spłacone w [...], a jej bieżące wyniki negatywnie są obciążone czynnikami takimi jak: ograniczenie działalności i zatrudnienia z powodu ograniczonej płynności finansowej Spółki spowodowanej wniesionymi już opłatami dodatkowego podatku, koszty administracyjne, zarządcze i prawne obrony przed zarzutami skarbowymi oraz dodatkowe koszty obsługi zaciągniętych w związku z tym pożyczek. Konieczność zapłaty pełnej wysokości kwot głównych i odsetek, łącznie z odsetkami za [...] kontroli i postępowania przed Izbą Skarbową, z dużym prawdopodobieństwem doprowadzi ostatecznie do upadku Spółki, która nadal daje zatrudnienie [...] pracowników i będącej źródłem rzadkich innowacyjnych technologii na ważnej społecznie branży edukacji. Spółka wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą. W okresie [...] uzyskała z tego tytułu przychody podlegające opodatkowaniu w wysokości [...], koszty uzyskania przychodów w tym okresie wyniosły [...]. Spółka podała, że organ egzekucyjny nie zajął żadnego rachunku bankowego, nie zajął również majątku Spółki. Skarżąca podała, że obecnie zatrudnia [...] pracowników na umowę o pracę. Wypłacone sumarycznie wynagrodzenie miesięczne brutto za [...] z tych umów o pracę netto wyniosło [...]. Skarżąca załączyła wykaz środków trwałych. Spółka podała, że ponosi koszty związane z utrzymaniem swojej siedziby oraz szkoły językowej mieszczącej się w osobnej lokalizacji: a) miesięczne koszty utrzymania siedziby ok. [...] netto (czynsz netto [...], ogrzewanie CO [...] netto, wywóz śmieci [...], energia elektryczna ok. [...], sprzątanie biur [...] netto, wynajem magazynu [...] netto), b) koszty utrzymania szkoły językowej ok. [...] netto (czynsz netto [...] netto, woda i kanalizacja [...], wywóz śmieci [...], energia elektryczna ok. [...] netto) inne opłaty w szkole: telekomunikacyjne Internet i telefony [...] netto, c) inne koszty: telefony stacjonarne: [...], telefony komórkowe ok. [...] netto, Internet ok. [...] netto, usługi księgowe [...] netto, d) usługi informatyczne to koszt średnio ok. [...] netto miesięcznie, usługi prawne ok. [...] miesięcznie. Skarżąca podała, że udziałowcami Spółki są: - F [...], - KB [...], - MG [...]. Skarżąca wyjaśniła, że skonsolidowany rachunek zysków i strat G za ostatnie [...] ([...]) wykazuje łącznie [...] straty. F zgodził się wyłącznie na udzielenie Spółce pożyczki. Krótkoterminowa pożyczka [...] została wykorzystana na dotychczasową spłatę domiaru podatku z zaskarżonych decyzji UKS. Pożyczka ta musi być przez Spółkę zwrócona do [...]. Wspólnik KB udzielił spółce [...] pożyczki [...], która została wykorzystana na dotychczasową spłatę domiaru podatku z zaskarżonych decyzji UKS. Wspólnik MG nie jest w stanie uczestniczyć w żadnej formie pomocy finansowej dla Spółki. Korzystając z pożyczek i środków własnych Spółka spłaciła łącznie [...] z egzekwowanej przez Urząd Skarbowy kwoty ponad [...] łącznie z pełnymi odsetkami. Kwota ponad [...] została przez Urząd Skarbowy odroczona do [...], jednakże Spółka nie posiada środków na jej spłatę. Do pisma załączyła zeznania roczne podatkowe za [...], raport gotówkowy za okres [...], przedłożyła wprowadzenie do sprawozdania finansowego za [...], sprawozdania z działalności Zarządu za [...], dodatkowe informacje dot. objaśnienia do sprawozdania finansowego za [...]., odpisy deklaracji VAT-7 [...], wyciągi z rachunków bankowych. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może być przyznane : 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z wniosku sporządzonego na urzędowym formularzu wynika, że Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek ten należy rozpoznać w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Spółka nie wykazała bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). W pierwszej kolejności zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., wyd. LexisNexis, str. 568, postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2009r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009r. sygn. akt II OZ 28/09, z dnia 16 stycznia 2013r. sygn. akt II OZ 1166/12 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać ponadto należy, że wszczynając spór na drodze sądowej należy liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Ponadto koszty działalności Spółki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Z oświadczeń złożonych przez Spółkę wynika, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...], strata za okres [...] według rachunku zysków i strat wynosi [...]. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że prowadzi działalność gospodarczą. Z zeznań rocznych podatkowych wynika, że Spółka w [...] uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...], w [...] Spółka uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że w okresie [...] uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła w w.w okresie koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem poniosła stratę w wysokości [...]. W tym miejscu wskazać należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 01 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych. Z załączonych przez spółkę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], nabyto towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżąca oświadczyła, że zatrudnia [...] pracowników na umowę o pracę. Wypłacone sumarycznie wynagrodzenie miesięczne brutto za [...] z tych umów o pracę netto wyniosło [...]. Spółka podała, że ponosi koszty utrzymania swojej siedziby w wysokości [...] netto (za [...]), szkoły językowej w wysokości [...] (za [...]), inne koszty miesięczne: telefony stacjonarne i komórkowe, Internet, usługi księgowe w wysokości [...] netto (za [...]), usługi informatyczne [...] netto, usługi prawne ok. [...] miesięcznie. Zatem z oświadczeń Skarżącej wynika, że ponosi koszty utrzymania swojej siedziby, koszty utrzymania szkoły językowej oraz inne koszty, w tym koszty obsługi księgowej i prawnej w wysokości ok. [...]. Z załączonych przez Spółkę raportów wynika, że nie posiada środków pieniężnych w kasie. Z załączonych przez Skarżąca wyciągów z rachunków bankowych wynika, że posiada rachunki bankowe, saldo końcowe na tych rachunkach wynosiło: - na rachunku bankowym prowadzonym przez B na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], - na rachunku bankowym B na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], - na rachunku B na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], - na rachunku B saldo końcowe na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], - na rachunku B saldo końcowe na dzień [...] wynosiło [...], na dzień [...], - na rachunku w C na dzień [...] na rachunku bieżącym wynosiło [...], na rachunku depozytowym [...], na dzień [...] na rachunku bieżącym [...], na rachunku depozytowym [...], - na rachunku w D na dzień [...], na dzień [...], - na rachunkach w E na dzień [...], na dzień [...]. Skarżąca podała, że otrzymała od udziałowców pożyczki, i tak od Fotrzymała krótkoterminową pożyczkę [...], która została wykorzystana na dotychczasową spłatę domiaru podatku z zaskarżonych decyzji, pożyczka musi być przez Spółkę zwrócona do [...], również drugi udziałowiec KB udzielił Spółce pożyczki [...], która została wykorzystana na dotychczasową spłatę domiaru podatku z zaskarżonych decyzji. Skarżąca załączyła odpisy w.w umów pożyczek. Z odpisu umowy wynika, że w dniu [...] zawarto umowę pożyczki między F, a Skarżącą, z § 1 pkt 3 umowy wynika, że Skarżąca zwróciła się do Pożyczkodawcy o udzielenie pożyczki w kwocie do [...], z § 2 pkt 10 wynika, że Pożyczkodawca udziela Spółce pożyczkę pieniężną w łącznej kwocie do [...], z czego: kwota [...] zostanie przesłana przez Pożyczkodawcę na rachunek bankowy Pożyczkobiorcy w terminie do dnia [...] lub niezwłocznie na prośbę Pożyczkobiorcy i będzie wymagalna do zwrotu w dniu [...], kwota [...] zostanie wypłacona przez Pożyczkodawcę na dodatkowe pisemne żądanie Pożyczkobiorcy zgłoszone w terminie do dnia [...] i będzie wymagalna do zwrotu z upływem [...] od dnia podpisania umowy pożyczki. Z odpisu umowy pożyczki z dnia [...] wynika, że KB udzielił Skarżącej pożyczki w kwocie do [...], która zostanie przelana na rachunek bankowy Pożyczkobiorcy w terminie do dnia [...] i będzie wymagalna do zwrotu w terminie do [...]. Zatem z przedłożonych przez Skarżącą oświadczeń i dokumentów wynika, że Spółka może do dnia [...] na pisemne żądanie otrzymać od F kwotę w wysokości [...] w ramach udzielonej jej pożyczki na podstawie umowy z dnia [...]. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu jej prowadzenia uzyskuje miesięczne przychody, które są wyższe od wpisu od skargi, Spółka ponosi koszty utrzymania siedziby, koszty utrzymania szkoły językowej, koszty telekomunikacyjne, koszty obsługi księgowej i obsługi prawnej (we [...] poniosła koszty w wysokości [...]), otrzymała od udziałowców pożyczki, przy czym ma jeszcze możliwość otrzymania od jednego z udziałowców w ramach umowy pożyczki kwotę w wysokości [...]. Na rachunkach bankowych Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku były środki pieniężne w wysokości łącznie [...], saldo końcowe na tych rachunkach w okresie ostatnich [...] miesięcy jest dodatnie. Skarżąca zatem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.