I SA/Po 1134/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku AZ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AZ na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca pismem z dnia [...] wniosła skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, cyt.: "-zawieszona działalność gospodarcza, -obciążenie hipoteczne, -inne kredyty, -dzieci na utrzymaniu syn – uczeń, córka – studentka, -pomoc [...]-letniej matce, -bieżące remonty i utrzymanie". Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z [...]-letnią córką, z [...]-letnim synem i z matką. Wnioskodawczyni posiada przedwojenny dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...], działkę zabudowaną budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2 i budynkiem gospodarczym o pow. [...] m2, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Skarżąca podała, że budynek gospodarczy i budynek mieszkalny nadają się do całkowitego remontu, nie nadają się do zamieszkania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...], mąż w wysokości [...], z tytułu najmu mieszkania [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca i jej mąż poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, prowadzenia działalności rolniczej, upraw, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 5. podanie w jakiej wysokości matka skarżącej uzyskuje miesięczne dochody i z jakiego tytułu, czy matka skarżącej posiada jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie, czy z tego tytułu uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 7. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić jakie, jakiej marki, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 8. podanie od kiedy skarżąca zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą (należy przedłożyć odpis dokumentu o zawieszeniu działalności gospodarczej), 9. złożenie zaświadczeń o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącą i jej męża za ostatnie [...] miesięcy. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżąca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Skarżąca przesłała jedynie pismo z dnia [...], w którym podała, że od [...] na podstawie umowy o pracę wraz z mężem są Zawodową Rodziną Zastępczą o charakterze Pogotowia Rodzinnego. Do pisma załączyła kserokopie pisma do Dyrektora Izby Celnej, pisma Izby Celnej z dnia [...], zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tytułu wykonawczego, wydruków z konta z realizacji zajęcia egzekucyjnego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, z dziećmi w wieku [...] i [...] lat i z matką. Wnioskodawczyni podała, że posiada przedwojenny dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] m2, działkę, na której znajduje się budynek mieszkalny o pow. [...] m2 oraz budynek gospodarczy o pow. [...] m2, budynki te nadają się do remontu i nie nadają się do zamieszkania. Skarżąca podała, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], mąż w wysokości [...], z umowy najmu [...]. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła, czy jej matka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej kwocie. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała, czy ona i jej mąż uzyskują inne poza wskazanymi we wniosku dochody, m.in. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, upraw, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej. Skarżąca nie podała również w jakiej wysokości ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, nie wykazała zatem, że z uzyskiwanych środków ponosi jedynie koszty koniecznego utrzymania i że nie jest w stanie zabezpieczyć środków pieniężnych na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Skarżąca nie wyjaśniła, czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach lub pełnią funkcję członka zarządu, nie podała również czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżąca nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła nawet, czy zeznania roczne podatkowe do Urzędu Skarbowego składali, nie przedłożyła wyciągów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostanie [...] miesięcy należących do niej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśniła, czy lokaty bankowe posiadają. Wnioskodawczyni do pisma z dnia [...] załączyła wydruki z konta z realizacji zajęcia egzekucyjnego, z których wynika, że wnioskodawczyni posiada rachunek bankowy w A, z rachunku tego w dniu [...] pobrano tytułem zajęcia egzekucyjnego kwotę [...], w dniu [...] i w dniu [...]. Skarżąca mimo wezwania nie podała od kiedy zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, nie przedłożyła odpisu dokumentu o zawieszeniu działalności gospodarczej oraz zaświadczeń o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez nią i małżonka za ostatnie [...] miesięcy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżąca, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez nią wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.