I SA/Po 1166/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący NSA Włodzimierz Zygmont NSA Stanisław Małek (spr.) Sędziowie as. sąd. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję /-/ M.Bejgerowska /-/ W.Zygmont /-/ S.Małek J. P. wniósł ...o umorzenie zaległości z tytułu podatku rolnego oraz od nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że, z uwagi na swoją sytuację materialną, nie jest w stanie spłacić zaległości. Podał, iż jest użytkownikiem gospodarstwa rolnego o pow. 7,67 ha, które odziedziczył po rodzicach. Prośbę o umorzenie powyższych zaległości kierował już do Burmistrza P. Otrzymał jednak odpowiedź odmowną. Z kolei Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie zgodziła się na umorzenie zrestrukturyzowanego zadłużenia. Nie spełniał również warunków do otrzymania dopłat do paliwa rolniczego. W latach 2004 – 2006 na terenie miejscowej gminy wystąpiły klęski żywiołowe związane z suszą. Podatnik powołał się także, iż w jego gospodarstwie "padły" 4 krowy oraz 2 konie, które nie były ubezpieczone. Burmistrz Miasta i Gminy P. decyzją z ...na podstawie przepisów art. 67a § 1 pkt 3, art. 122, art. 123, art. 207, art. 210 ordynacji podatkowej odmówił umorzenia zaległego podatku rolnego w łącznej kwocie 2.935,90 zł, podatku od nieruchomości w łącznej kwocie 132,60 zł oraz odsetek za zwłokę. Stwierdził, iż zgodnie z art. 67a o.p. każde umorzenie ma charakter uznaniowy. Przesłankami mogą być brak możliwości korzystania z nieruchomości czy trudna sytuacja materialna spowodowana nadzwyczajnymi przypadkami losowymi. Natomiast osiąganie niskich dochodów z prowadzonego gospodarstwa nie daje podstaw do umorzenia. Wymiar podatku od nieruchomości uzależniony jest od samego faktu posiadania nieruchomości. Z kolei podatek rolny ustalany jest od hektarów przeliczeniowych, bez względu na sposób ich wykorzystywania, rodzaj upraw czy sposób hodowli. Ustalono, że dochód z gospodarstwa, zgodnie z przelicznikiem określonym w Obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 20 września 2007r. za 2006r. wynosi 13.163,58 zł. Miesięcznie stanowi to kwotę ok. 1.096,96 zł. Wydatki podatnika na utrzymanie domu i gospodarstwa oraz spłatę kredytu suszowego wynoszą łącznie ok. 460 zł miesięcznie. Podatnik dysponuje więc środkami finansowymi na zapłatę zaległości. Burmistrz uznał, iż w świetle przedstawionych okoliczności brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. J. P. w odwołaniu wskazał, iż domagał się skontrolowania jego warunków bytowych. Podkreślił, iż nie posiada żadnego sprzętu rolniczego, co powoduje, że sprzęt ten musi odpłatnie wynajmować. Dane statystyczne, na które powołał się Burmistrz oparte zostały o średnią krajową, która nie uwzględnia jego sytuacji życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia.... na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 233 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza, przedstawiając następującą argumentację. Umorzenie zaległości może mieć miejsce z uwagi na ważny interes podatnika. Interes taki występuje w przypadku trudności finansowych spowodowanych nadzwyczajnymi okolicznościami, m.in. klęskami żywiołowymi, a więc z przyczyn niezależnych od podatnika. Trudna sytuacja spowodowana wzrostem cen produktów nie stanowi nadzwyczajnych okoliczności. Może mieć wpływ tylko i wyłącznie na obniżenie dochodów, które stanowi ryzyko gospodarcze każdej działalności gospodarczej, także rolniczej. Nie jest zatem przesłanką umorzenia zaległości. Ustalony na podstawie Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 20 września 2007r. w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2006r. miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 1.096,96 zł. Koszty utrzymania podatnika wynoszą 458 zł. Z pozostałej kwoty, która przekracza o 161,96 zł kwotę stanowiąca podstawę udzielenia pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, może podatnik dokonywać spłaty przedmiotowych zaległości. J. P. wniósł skargę, kwestionując zasadność rozstrzygnięcia. Wskazał, iż organy podatkowe powołały się na dane statystyczne, nie badając na miejscu jego sytuacji materialnej. Nie uwzględniono, iż w roku 2008 na terenie gminy była dotkliwa susza (70 %), a także, iż w jego gospodarstwie "padły" krowy, za które nie otrzymał odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w przepisach art. 145 do 150 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1270). Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a stanowi, iż sąd uchyla decyzje, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c). W rozpoznawanej sprawie J. P. wniósł o umorzenie zaległości z tytułu podatku rolnego oraz od nieruchomości. Wskazał, iż ma trudną sytuację materialną spowodowaną: wzrostem cen produktów koniecznych do prowadzenia gospodarstwa, suszą, a także "padnięciem" krów oraz koni. Organy podatkowe odmówiły umorzenia powyższych zaległości. Stwierdziły, iż podatnik jest w stanie dokonać ich spłaty. Powołały się przy tym na Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 20 września 2007r. w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2006r. Podniosły również, iż umorzenie może nastąpić z przyczyn niezależnych od podatnika, np. w przypadku klęski żywiołowej. W myśl przepisu art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym jego interesem lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Na podstawie cyt. przepisu, organy podatkowe upoważnione zostały do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jest to konstrukcja prawna pozwalająca na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy podatkowe mogą, ale nie muszą umorzyć zaległość podatkową, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom przepisu art. 210 § 4 o.p. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok WSA w Gdańsku sygn. I SA/Gd 538/07, t. I, Lex nr 297127, wyrok NSA z 18 maja 2005r. FSK 2211/04 t. II). Decyzje Burmistrza oraz Kolegium nie odpowiadają wymogom przepisu art. 210 § 4 o.p., który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa. Organy podatkowe uznały, iż podatnik dysponuje środkami finansowymi na zapłatę zaległości. Jako podstawę tego twierdzenia przyjęły dane zawarte Obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 20 września 2007r. w sprawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego za 2006r. oraz ponoszone wydatki. Nie odniosły się przy tym do wskazanych we wniosku o umorzenie oraz w odwołaniu okoliczności, iż skarżącemu "padły" 4 krowy i 2 konie, za które nie uzyskał odszkodowania oraz że z braku maszyn rolniczych zmuszony jest do ich odpłatnego najmu. Średnie dane statystyczne nie mogą być wyłączną podstawą do przyjęcia, iż podatnik jest w stanie dokonać spłaty zaległości. Nie odzwierciedlają bowiem jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Organy podatkowe nie zbadały więc w sposób wyczerpujący i nie oceniły w sposób prawidłowy możliwości finansowych skarżącego. Pominięto całkowicie argumentację skarżącego, który jest osobą samotną, iż w latach 2004 – 2006 oraz w 2008r. miała miejsce, na terenie gminy, susza i to pomimo stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji, że "ważny interes podatnika występuje w przypadku trudności finansowych spowodowanych nadzwyczajnymi okolicznościami, tj. m.in. klęskami żywiołowymi, a więc z przyczyn niezależnych od podatnika". Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, iż organ odwoławczy, wbrew przepisom art. 187 § 1 i art. 122 o.p., nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego Nie dokonał również oceny na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 o.p.). Nie można zatem uznać, iż postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy obowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenia obu przesłanek umorzenia zaległości podatkowych, tzn. przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Ponadto winien dokładnie ocenić sytuację materialną skarżącego, a w szczególności odnieść się do powołanych przez niego okoliczności (susza, brak odszkodowania za "padnięte" zwierzęta, dodatkowe koszty najmu maszyn rolniczych) i ocenić ich wpływ na możliwość spłaty zaległości. Należy bowiem podkreślić, iż kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie przepisu art. 67a § 1 ordynacji podatkowej sprowadza się do zbadania czy nastąpiło wyczerpujące zebranie materiału dowodowego (art. 187 § 1 o.p.), czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne (art. 122 o.p.) oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 o.p.) dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu art. 67a § 1 o.p. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie rozstrzygnięcia, które powinno zawierać przedstawienie i ocenę wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i na niekorzyść podatnika. Uznając, iż wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. /-/ Małgorzata Bejgerowska /-/ Włodzimierz Zygmont /-/ Stanisław Małek