I SA/Po 1225/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 1225/16, oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący R. N. w skardze z dnia 18 lipca 2016 r. na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wystąpił m.in. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 18 lipca 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza pod firmą X. L. N. , R. N. Spółka Jawna przynosi straty. Wydatki strony - z tytułu samych tylko mediów - wynoszą miesięcznie ok. [...],- zł. Wnioskodawca stwierdził, że nie posiada dochodów pozwalających na poniesienie kosztów wpisu od skargi. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...],- zł. Z uwagi na powyższe stwierdził, że nie posiada dochodów pozwalających na poniesienie kosztów wpisu od skargi do WSA w Poznaniu. Starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 września 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 1225/16, oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pomimo wezwania, strona nie wyjaśniła rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym kontekście stwierdzono, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy musi skutkować odmową przyznania tego prawa. W ocenie starszego referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej i finansowej. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 października 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 1225/16, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, utrzymał w mocy powyższe postanowienie referendarza z dnia 20 września 2016 r. W motywach orzeczenia Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie, pomimo pewnych mankamentów odpowiada prawu. W opinii Sądu złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia i informacje były niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Uwzględniając zaś, że skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, Sąd uznał, że nie było możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej, a w konsekwencji uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd dostrzegł pewne uchybienia rozstrzygnięcia referendarza sądowego, wynikające głównie z niejednoznaczności sformułowań zawartych we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 lipca 2016 r., i uznał za zasadne przekazanie tego wniosku referendarzowi sądowemu celem rozważenia rozpoznania go także w części odnoszącej się do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględniając powyższe starszy referendarz sądowy rozpoznał wniosek skarżącego także w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia, postanowieniem z dnia 31 października 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 1225/16, oddalił go. W motywach powyższego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podniósł, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkował odmową przyznania tego prawa. W ocenie starszego referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej i finansowej. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił powyższemu postanowieniu referendarza naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - dalej jako: "P.p.s.a.") poprzez nieprzyznanie prawa pomocy, pomimo wykazania, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie, na postawie art. 260 § 1 P.p.s.a., strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie prawa pomocy "w zakresie całkowitym w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu". W treści sprzeciwu strona nawiązała do pierwszego postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. (dotyczącego kosztów sądowych) i podała, że termin wyznaczony w wezwaniu do uzupełniania dokumentów był zbyt krótki. W uzasadnieniu sprzeciwu kwestionując postanowienie z dnia 31 października 2016 r. (dotyczące pełnomocnika z urzędu) skarżący wyraził przekonanie, że przekazane przez niego informacje na formularzu PPF z dnia 18 lipca 2016 r. są wystarczające do ustalenia jego sytuacji majątkowej, a tym samym przyznania prawa pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zdaniem wnioskodawcy rzetelnie przedstawił swoją sytuację majątkową i rodzinną, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Zaznaczył, że obecnie są prowadzone wobec niego liczne postępowania egzekucyjne z tytułu zaległości w płatnościach składek ZUS i podatków. W jego ocenie, powyższa okoliczność ponad wszelką wątpliwość stanowi dowód na pogorszenie się jego sytuacji. Ponadto skarżący podał, że nie posiada majątku, którego spieniężenie pozwoliłoby mu na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W realiach rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że prawomocnym postanowieniem z dnia 20 września 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 1225/16, starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postanowieniu jest natomiast sprzeciw skarżącego na postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 października 2016 r., o sygn. akt I SA/Po 1225/16, oddalający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Co istotne ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu z dnia 31 października 2016 r. rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego niemożliwe było uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Słusznie bowiem referendarz sądowy uznał, że złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia i informacje są niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W tej sytuacji celowe było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez wykazanie informacji, dokumentów i oświadczeń precyzyjnie wymienionych w wezwaniu z dnia 5 sierpnia 2016 r. Wprawdzie w treści sprzeciwu strona podniosła, że termin wyznaczony w powyższym wezwaniu do uzupełniania dokumentów był zbyt krótki, nie mniej do chwili obecnej nie przedłożyła żądanych danych, np. jako załącznik do rozpatrywanego sprzeciwu. Sąd zauważa, że obowiązek wykazania braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt, obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w badanej sprawie. Co istotne, także w złożonym sprzeciwie skarżący nie uzupełnił powyżej wskazanych braków poprzez złożenie stosownych oświadczeń i dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd zaznacza, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., o sygn. akt I FZ 476/13, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując Sąd stwierdza, że skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Do dokonania rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego przez Sąd niezbędne było podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Brak powyższych danych i bierna postawa wnioskodawcy w tym zakresie (także na etapie sprzeciwu) uniemożliwiły Sądowi uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdza, że podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym przez skarżącego postanowieniem referendarza sądowego. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu wydane przez starszego referendarza sądowego postanowienie z dnia 31 października 2016 r. oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia