I SA/Po 1252/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia zwrotu dotacji do budżetu Miasta A. w związku z wykorzystaniem dotacji niezgodnie z przeznaczeniem i ustalenia terminu naliczania odsetek postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. "X." pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia zwrotu dotacji do budżetu Miasta A. w związku z wykorzystaniem dotacji niezgodnie z przeznaczeniem i ustalenia terminu naliczania odsetek. Skarżąca złożyła sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku podała, że ma status organizacji pożytku publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej. Dochodami wnioskodawczyni są w szczególności darowizny, dotacje, dochody ze zbiórek i imprez publicznych, których nie można zakwalifikować jako dochodów pewnych, stałych i uzyskiwanych w sposób cykliczny, a ogólna sytuacja finansowa skarżącej daleka jest od stabilnej. Zapewnienie bieżącej działalności i regulowanie zobowiązań powoduje, że skarżąca nie posiada żadnej rezerwy finansowej lub oszczędności. Nawet najmniejsze uszczuplenie środków posiadanych przez skarżącą ma negatywny wpływ na możliwość realizacji działalności statutowej. W oświadczeniu o majątku i dochodach w rubryce nr 6 "Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych" podała [...] zł, w rubryce nr 7 "Wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok)" [...] zł, w rubryce nr 8 "Wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu" podała [...] zł (różnica zwiększająca przychody roku następnego według bilansu za 2012 r.", w rubryce nr 9 "Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku" podała, że stan konta na rachunku bankowym prowadzonym w [...] wynosi [...] zł, na drugim rachunku bankowym [...] EUR, na trzecim rachunku bankowym [...] EUR. W rubryce nr 10 "Inne dane dotyczące majątku i dochodów" podała, że ponosi średnie miesięczne koszty wynagrodzeń w wysokości [...] zł, ponosi również pozostałe koszty (utrzymanie biura, usługi podwykonawców). Skarżąca podała, że nie posiada regularnych (pewnych) przychodów, wnioskodawczyni otrzymuje darowizny od osób fizycznych oraz dotacje na wykonanie konkretnych projektów i określiła spodziewane przychody na 2014 r.: - [...] EUR (dotacja z Komisji Europejskiej na realizację projektu [...]), - [...] PLN (dotacja Urzędu [...] na realizację projektu [...]), - [...] zł (dotacja Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na [...]). W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, na wezwanie z dnia 31 stycznia 2014 r., skarżąca oświadczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wyjaśniła również, że nie składa zeznań rocznych podatkowych. Podała, że od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. uzyskała przychody z działalności statutowej w wysokości [...] zł, natomiast koszty z realizacji zadań statutowych wyniosły [...] zł. Przychody uzyskane w 2013 r. pochodzą w części z dotacji przeznaczonych na realizację projektu, który trwa do [...] 2015 r. i nie mogą być użyte do pokrywania kosztów innych niż przewidziane w projektach. W powyższej kwocie przychodów zawarte są także darowizny niepieniężne. Obecnie Fundacja zatrudnia 11 pracowników z tytułu umowy o pracę oraz 7 pracowników z tytułu umów zlecenie lub o dzieło. Skarżąca podała, że w styczniu 2014 r. poniosła następujące koszty utrzymania siedziby: czynsz [...] zł, media [...] zł, telefony [...] zł, energia elektryczna [...] zł, obsługa księgowa [...] zł, ochrona [...] zł, materiały biurowe [...] zł. Wskazała, że koszty administracyjne w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. wyniosły [...] zł. Wyjaśniła, że wszystkie koszty są pokrywane ze środków pochodzących z dotacji na realizację projektów oraz z darowizn. Do pisma załączyła statut Fundacji, raporty kasowe za okres od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r., wyciągi z rachunków bankowych za okres od 04 listopada 2013 r. do 02 lutego 2014 r., sprawozdanie finansowe za okres od 01 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 marca 2014 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podnosząc, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, aby skarżąca wykazała, że sytuacja finansowa uzasadnia zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała również, aby zachwiana była jej płynność finansowa, oraz że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu było dla niej niemożliwe. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że referendarz błędnie zaliczył środki finansowe pozostające na jej rachunkach bankowych jako środki pozostające do swobodnej dyspozycji skarżącej. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że wskazane środki finansowe w większości są przeznaczone na realizację celów statutowych i stanowią tzw. "granty", z wykorzystania których skarżąca musi się rozliczyć i wykazać, że zostały wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem. Wnioskodawczyni nie ma zatem możliwości dowolnego przeniesienia części środków z puli wpłaconej na jej konto tytułem "grantu" przeznaczonej na realizację zadań statutowych i wykorzystania tych środków np. na potrzeby pokrycia kosztów postępowania sądowego. Za chybiony uznała również argument dotyczący rzekomo wysokich kosztów administracyjnych ponoszonych przez nią oraz posiadania określonej struktury zatrudnienia wymagającej stałego finansowania. Skarżąca podała, że wydatki administracyjne rzadko są regulowane w sposób bieżący i terminowy, wskazała, że niejednokrotnie miała problemy z opłaceniem rachunków za media czy też z tytułu czynszu, a koszty tzw. administracyjne również w przeważającej części pokrywane są z dotacji i nie mogą być wykorzystane na inny cel. Skarżąca podała, że struktura zatrudnienia ma charakter dynamiczny, uzależniony od środków uzyskiwanych z grantów i dotacji, co powoduje, że pracownicy i zleceniobiorcy nie mają gwarancji zatrudnienia, a zasadniczy ciężar funkcjonowania skarżącej oparty jest na pracy wolontariatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że w postępowaniu sadowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęła wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., wyd. LexisNexis, str. 568 i nast., jak też postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 732/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to strona powinna wykazać, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, nawet przy zachowaniu należytej staranności, było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Podnieść również należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy, skarżąca nie wykazała jednoznacznie, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 06 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację, którymi mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości. Fundacja, przystępując do realizacji zamierzonego celu, powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia określonych kosztów, w tym kosztów prowadzonych spraw sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie z własnego majątku. Szczytny cel, dla realizacji którego fundacja została ustanowiona, nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla udzielenia jej prawa pomocy. Przerzucenie natomiast ciężaru funkcjonowania fundacji na budżet państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tej fundacji zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z 02 marca 2013 r. sygn. akt I OZ 114/12, z dnia 17 września 2013r., sygn. akt II OZ 732/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa uzasadniała zwolnienie jej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł – wpis sądowy od skargi. Z przedłożonych bowiem przez skarżącą wyjaśnień i dokumentów wynika, że skarżąca w 2013 r. uzyskała przychody z działalności statutowej w wysokości [...] zł, a poniosła koszty realizacji zadań statutowych w wysokości [...] zł. Skarżąca ponosi również koszty związane z utrzymaniem biura, w miesiącu styczniu 2014 r. koszty te wyniosły [...] zł. Skarżąca podała, że koszty administracyjne w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. wyniosły [...] zł. Wszystkie koszty skarżąca ponosi – jak oświadczyła – ze środków pochodzących z dotacji na realizację projektów oraz z darowizn. Trudno zatem jest przyjąć, aby skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, skoro w ciągu miesiąca ponosi koszty administracyjne w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe jakie będzie musiała ponieść w związku z wniesieniem skargi do tut. Sądu. Skarżąca nie wskazała bowiem powodów, dla których ponoszone przez nią koszty administracyjne powinny mieć pierwszeństwo nad kosztami sądowymi. Wprawdzie skarżąca w sprzeciwie podała, że w przeważającej części tzw. koszty administracyjne pokrywane są z dotacji i środki te nie mogą być wykorzystane na inny cel, to jednak nie wykazała, w jakiej kwocie powyższe koszty ponosi ze środków z dotacji, a w jakiej kwocie ze środków, które z dotacji nie pochodzą. Skarżąca w sprzeciwie podniosła również, że wydatki administracyjne rzadko są regulowane w sposób bieżący i terminowy i że niejednokrotnie miała problemy z opłaceniem rachunków za media czy też czynsz, jednakże na potwierdzenie tej okoliczności nie przedłożyła żadnych dokumentów np. wezwań do zapłaty, z których wynikałoby, że z takimi problemami się boryka. Ze złożonych natomiast przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na dzień 03 grudnia 2013 r. na rachunku bieżącym posiadała środki w wysokości [...] zł, na rachunku pomocniczym w wysokości [...] zł, na rachunku walutowym w EUR [...] EUR, na lokacie terminowej w PLN [...] zł, na lokacie terminowej w EUR [...] EUR, co po podsumowaniu wszystkich środków na tych kontach, po przeliczeniu na PLN wg średniego kursu NBP wynosi [...] zł. Na dzień 03 stycznia 2014 r. na rachunku bieżącym wnioskodawczyni posiadała środki w wysokości [...] zł, na rachunku pomocniczym [...] zł, na rachunku walutowym w EUR [...] EUR, lokaty terminowe w wysokości [...] EUR, co po podsumowaniu wszystkich środków na powyższych kontach, po przeliczeniu na PLN wg średniego kursu NBP wynosi [...] zł. Stan na dzień 02 lutego 2014 r. wyglądał następująco: na rachunku bieżącym - środki w wysokości [...] zł, na rachunku pomocniczym w wysokości [...] zł, na rachunku walutowym w EUR [...] EUR, na lokacie terminowej w EUR [...] EUR, co po podsumowaniu wszystkich środków zgromadzonych na tych kontach, po przeliczeniu na PLN wg średniego kursu NBP wynosi [...] zł. Skarżąca w sprzeciwie wprawdzie podała, że większość środków finansowych przeznaczona jest na realizację celów statutowych i stanowią tzw. "granty", to jednak nie wyjaśniła ile środków, poza przeznaczonymi na realizację celów statutowych, posiada. Skarżąca w sprzeciwie podniosła również, że struktura zatrudnienia ma charakter dynamiczny, uzależniony od środków uzyskiwanych z grantów i dotacji, co powoduje, że pracownicy i zleceniobiorcy nie mają gwarancji zatrudnienia, a zasadniczy ciężar funkcjonowania skarżącej oparty jest na pracy wolontariuszy. Skarżąca, mimo takiego argumentu, nie podała jaki jest aktualny stan zatrudnienia, nie przedstawiła również jaka była struktura zatrudnienia w ostatnich trzech miesiącach. W ocenie Sądu, skarżąca mimo podnoszonych w sprzeciwie zarzutów, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.