I SA/Po 1262/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi HW na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od października 2009 r. do marca 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący HW, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Jednocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Skarżący podał, że nie posiada nieruchomości, posiada jedynie autocysternę V, z której korzysta w prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca wskazał, że wobec niego prowadzone jest postępowanie zabezpieczające, w wyniku którego zajęto rachunek bankowy. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, posiada autocysternę V, rok prod. [...]. Wnioskodawca podał, że jego żona w [...] osiągnęła dochód z udziału w A w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że w dniu [...] zawarł z żoną umowę majątkową małżeńską, na mocy której ustanowiony został ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący podał, że żona otrzymuje emeryturę w wysokości [...] brutto. Do wniosku załączył zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że żona skarżącego z tytułu emerytury uzyskała dochód w wysokości [...], z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...], skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z rachunków bankowych, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty nauki, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne poza deklarowanym we wniosku dochodem małżonki z tytułu emerytury inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 7. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej i odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego, 8. podanie czy żona skarżącego posiada jakieś nieruchomości (dom. mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości), jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, 9. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca i jego żona najmują ten dom należy podać koszty najmu, 10. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, ewentualnie czy zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli tak to od kiedy (odpis dokumentu o zawieszeniu lub zaprzestaniu prowadzenia działalności), jeżeli wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą należy podać w jakiej wysokości od początku roku uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, przedłożyć odpis książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, przedłożyć wyciągi oraz wykaz z wszystkich firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli rachunki są zajęte należy przedłożyć zaświadczenia wystawione przez banki informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych skarżącemu w okresie ostatnich [...] miesięcy, 11. złożenie dokumentów z prowadzonego wobec skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym postępowania egzekucyjnego, należy również podać jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w okresie ostatnich [...] miesięcy została wyegzekwowana. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W małżeństwie skarżącego obowiązuje rozdzielność majątkowa. Skarżący podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, posiada jedynie autocysternę V z [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał czy jego żona posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący nie wyjaśnił również do kogo należy dom, w którym mieszka. Wnioskodawca nie podał czy on i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący nie wskazał czy on i jego żona posiadają udziały w spółkach i czy pełnią funkcję członka zarządu. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika jedynie, że małżonka posiada udziały w A. Skarżący podał, że żona z tytułu emerytury uzyskuje dochód w wysokości [...] brutto. Skarżący nie wyjaśnił czy on i jego żona poza deklarowanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodem małżonki z tytułu emerytury uzyskują inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, t.j. opłaty za media, koszty leczenia i zakupu lekarstw, koszty wyżywienia, inne koszty, nie wyjaśnił czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej kwocie. Ponadto skarżący mimo wezwania nie podał czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, czy zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, jeżeli tak to od kiedy, jeżeli natomiast skarżący prowadzi działalność gospodarczą został zobowiązany do podania w jakiej wysokości od początku roku uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów oraz do złożenia odpisów książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli rachunki bankowe są zajęte został zobowiązany do przedłożenia zaświadczeń wystawionych przez banki informujących o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych skarżącemu w okresie ostatnich [...] miesięcy. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i małżonkę, nie przedłożył również dokumentów z prowadzonego wobec niego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym postępowania egzekucyjnego i nie podał jaka kwota w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w okresie ostatnich [...] miesięcy została wyegzekwowana, nie złożył wyciągów z rachunków bankowych jego i małżonki, nie przedłożył odpisu umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego między małżonkami. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.