I SA/Po 130/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie NSA Gabriela Gorzan /spr./ WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2009r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę /-/ E.Brychcy /-/ K.Pawlicki /-/ G.Gorzan I SA/Po 130/09 U Z A S A D N I E N I E Pismem z dnia [...].03.2005r. A. K. wystąpił do Z. U.S. Oddział w K. z wnioskiem o umorzenie obciążających go zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy, Fundusz Zdrowotny obejmujących okres od października 2001r. do maja 2003r. wraz z odsetkami, w którym prowadził działalność w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego. W uzasadnieniu wniosku podał, że od listopada 2003r. pozostaje bez pracy, w związku z chorobą nowotworową stara się o rentę, wraz ze studiującą córką pozostaje na utrzymaniu żony, której wynagrodzenie za pracę nie wystarcza na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem domu i leczeniem. Decyzją z dnia [...]. Z. U. S.odmówił umorzenia zadłużenia, wskazując, że wprawdzie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. stwierdził brak majątku u zobowiązanego, z którego można by prowadzić egzekucję i postanowieniem z dnia [...]. umorzył postępowanie egzekucyjne, jednak obecnie zaległe należności mogą być dochodzone z dochodu i pobieranego przez małżonków K. w szczególności pochodzącego z renty zobowiązanego z uwzględnieniem wynagrodzenia za pracę żony. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Z. U. S. z dnia [...]. Podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji Z. U. S. Prezes ZUS wskazał, iż zobowiązany pobiera rentę, a jego żona wynagrodzenie za pracę, wobec czego nie zachodzi nieściągalność zadłużenia uzasadniająca jego umorzenie. Rozpatrując w takim stanie sprawy skargę A. K. na decyzję wydaną przez Prezesa ZUS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2.02.2006r. sygn. akt III SA/Wa 3317/05 uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że brak dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy pod kątem dochodów skarżącego, możliwości zarobkowania, majątku pozostającego do dyspozycji, a przy tym możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny uniemożliwia zbadanie prawidłowości oceny podstawy, którą przyjęto wydając decyzję o odmowie umorzenia zaległości składkowych (vide k.78-86 akt adm.). Decyzją z dnia [...]. Z. U.S. odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek za okres od października 2001r. do maja 2003r. : w łącznej kwocie [...] zł na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, w tym odsetek z kosztami upomnienia, w łącznej kwocie [...] zł na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, w tym odsetek z kosztami upomnienia, w łącznej kwocie [...] zł na Fundusz Pracy, w tym odsetki i koszty upomnienia, co daje razem sumę [...].- zł. W decyzji wskazano, jako jej podstawę prawną, przepis art.83 ust.1 pkt 3, art.28 ust.1-3 i 3a, art.32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. Nr 11, poz.74 z 2007r. ze zm.), art.138 §1 pkt 1 kpa oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365), a następnie przytaczając w uzasadnieniu decyzji treść każdego z wymienionych wyżej przepisów oraz wyjaśniając, iż "ważny interes osoby" oznacza jej ubóstwo zagrażające dalszej egzystencji z powodu niemożności zapewnienia minimum socjalnego, zdarzenia losowe i klęski żywiołowe, chorobę osoby zobowiązanej lub członków jej najbliższej rodziny wyłączającą osiąganie dochodu, stwierdzono brak podstaw do umorzenia wymienionych zaległości składkowych A.. K.. W zakresie sytuacji rodzinnej i materialnej ustalono, że skarżący: prowadził działalność gospodarczą od 1.04.1995r. do 31.05.2003r., w czasie której zaległości składkowe powstały, skarżący pobiera rentę w wysokości [...]zł netto, a żona skarżącego pobiera emeryturę w wysokości netto [...] zł, łączne dochody miesięczne małżonków wynoszą [...] zł netto, porównanie dochodów z kosztami egzystencjalnymi rodziny (mieszkanie, energia, gaz) nie wskazuje na niemożność spłaty zadłużenia wobec ZUS bez narażenia rodziny na pozbawienie warunków jej egzystencji, innego zadłużenia skarżący nie posiada. Po rozpoznaniu wniosku z dnia 6.11.2006r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Z. U.S.decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy decyzję odmowną Z. U.S. z dnia [...]. Obie wyżej wymienione decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia12.11.2007r. sygn. akt V SA/Wa 1650/07 ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd zwrócił uwagę na to, że poprzednio wydanym wyrokiem z dnia 2.02.2006r. uchylono jedynie decyzję Prezesa ZUS, pozostawiając w obrocie prawnym decyzję Z. U. S. z dnia [...]. wydana w I instancji, wobec czego niedopuszczalne było w rozpoznaniu ponownym wydanie drugiej decyzji I-instancyjnej i utrzymanie jej w mocy zaskarżoną decyzją Prezesa ZUS po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dlatego na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. "c" ppsa uchylono zarówno decyzję Z. U.S. z dnia [...]., jak i Prezesa ZUS z dnia [...]., bez dalszych wskazań co do dalszego postępowania (k.134-136 akt adm.). Decyzją z dnia [...]. Prezes ZUS na podstawie art.138 §1 pkt 1 kpa i art.83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzje Z. U. S. z dnia [...]. Przeprowadzono dokładną analizę sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego pod kątem występowania okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek uwzględniając całość złożonych przez stronę w toku postępowania dokumentów oraz uzyskanych informacji i porównując aktualną sytuację z roku 2008, w którym wydano zaskarżoną decyzję do stanu rzeczy przyjętego za podstawę wydania decyzji odmownej z dnia [...]. Ustalono, że skarżący nadal pobiera rentę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie przyznaną do 31.01.2011 roku, z której potrącana jest w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym kwota ok.[...] zł miesięcznie na pokrycie zadłużenia składkowego. Żona skarżącego E. K. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto m-nie (netto [...] zł) i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, zaś udokumentowane miesięczne koszty utrzymania rodziny składającej się z dwóch osób - małżonków K. wynoszą [...] zł, gdyż ich córka studia ukończyła i nie pozostaje już na utrzymaniu rodziców. Nie stwierdzono nadto istnienia niezapłaconych zobowiązań podatkowych lub innych zobowiązań na rzecz osób trzecich, jak również aby rodzina skarżącego korzystała z pomocy opieki społecznej. Wprawdzie postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec skarżącego w celu ściągnięcia zaległości postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...]. zostało umorzone z uwagi na brak składników majątkowych, z których możliwa jest egzekucja, co wskazywałoby na spełnienie przesłanki nieściągalności zadłużenia (art.28 ust.3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), jednak korzystając z prawa odmowy umorzenia zaległości, które przysługuje organowi ze względu na charakter uznaniowy decyzji o umorzeniu, wynikający z zawartego w art.28 ust.1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sformułowania "mogą być umarzane", stwierdzono, iż sytuacja uzasadniająca umorzenie zaległości zarówno w świetle brzmienia art.28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń jak i treść §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) nie zachodzi. W myśl tego ostatniego przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że zapłata należności mogłaby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sytuacji skarżącego źródłem utrzymania jego rodziny, zgodnie z jej definicją zawartą w §3 ust.2 w/w rozporządzenia jest dochód z jego renty oraz emerytury żony, co netto daje kwotę [...] zł m-nie, gdy koszty utrzymania rodziny wynoszą około [...] zł m-nie. Oznacza to w ocenie organu - przy braku zaległości w opłatach mieszkaniowych, braku zobowiązań kredytowych i zaległości podatkowych, niekorzystaniu z pomocy opieki społecznej - że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości składkowych, bowiem nie wykazano wystąpienia sytuacji, iż ze względu na wiek, stan zdrowia zobowiązanego, jego sytuację rodzinną i majątkową nie jest możliwe regulowanie istniejącego zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co miałoby pozbawić rodzinę skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze na powyższą decyzję, wnosząc o jej zmianę i umorzenie zaległości z tytułu składek, skarżący przedstawił własną ocenę sytuacji finansowej w zakresie wysokości dochodów i wydatków rodziny i na tej podstawie nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącego wydatki rodziny z uwzględnieniem opłat za nowe mieszkanie są wyższe i nie pozwalają na spłatę zadłużenia. Dołączono dowody zapłaty czynszu za nabyte w ramach TBS mieszkanie w kwotach ok.[...] zł m-nie i dowody pobieranej renty i emerytury, z których w ocenie skarżącego wynika, iż dochody jego rodziny wynoszą [...] zł m-nie netto, co podważa ustalenia organu co do wysokości wydatków koniecznych na utrzymanie rodziny, które wynoszą co najmniej [...] zł m-nie (str. 3 skargi - k.4 akt sąd.). Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.887 ze zm.) - dalej określanej u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W rozpoznawanej sprawie, skoro jej przedmiotem jest umorzenie zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy oraz Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, w dalszej części uzasadnienia zaległości te określa się składkami na ubezpieczenia społeczne. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS na podstawie i w granicach zakreślonych przepisami art.1 §1 i §2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz orzekając zgodnie z art.133 §1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - na podstawie akt sprawy stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji zarówno decyzja Z. U. S., jak i Prezesa ZUS wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne są decyzjami wydawanymi w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy ich wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W sytuacji gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z dnia 2.02.2006r. sygn. akt III SA/Wa 3317/05 oraz z dnia 12.11.2007r. uchylił w rozpoznawanej sprawie decyzję Prezesa ZUS należało ocenić czy organ ten wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...]. po wszechstronnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego wykluczającej przyjęcie, że odmowa umorzenia zaległości została oparta na ocenie dowolnej. Jak wynika z akt sprawy, po otrzymaniu pisma z dnia 30.09.2008r. (k.199 akt adm.) zakreślającego termin 7 dni do wypowiedzenie się co do zebranych dowodów potwierdzających okoliczności wskazane we wnioskach o ponowne rozpoznanie sprawy umorzenia zaległości składkowych tzn. istnienia materialnej i rodzinnej sytuacji uniemożliwiającej spłatę zadłużenia, żadnych nowych dowodów strona organowi nie przedłożyła. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę wydania zaskarżonej decyzji, organ ustalił w sposób wyczerpujący i jest on potwierdzony dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy. Podana w skardze wysokość dochodów miesięcznych netto małżonków K. jest taka sama, jak przyjęta przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, jako suma kwot [...] zł i [...] zł i wynosi [..] zł miesięcznie. Z dowodów wypłaty renty A. K., także dołączonych do skargi wynika, że przy jej wysokości brutto [..] zł m-nie, jej wysokość netto przyjętą na kwotę [...] zł za podstawę ustalenia wysokości dochodów małżonków K. obliczono przez odliczenie nie tylko podatku dochodowego (zaliczki) w wysokości [..]zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł (k.22 akt sąd.) ale także kwoty ok. [...]zł, jaka potrącana jest z tej renty w postępowaniu egzekucyjnym na pokrycie przedmiotowych zaległości składkowych. Oznacza to, że przyjęta przez organy w tej sprawie kwota dochodów netto [...] zł m-nie małżonków K., czego skarżący nie bierze pod uwagę w swoich rozważaniach i jej wysokości nie zakwestionował, pozostaje do ich dyspozycji już po potrąceniu ściąganych egzekucyjnie zaległych należności składkowych A. K., o których umorzenie zobowiązany wystąpił. W zestawieniu z dochodami rodziny skarżącego w tej wysokości organ przyjął wysokość wydatków na utrzymanie rodziny w kwocie [...],- zł m-nie. Ustalenie to nie jest dowolne, dokonane na niekorzyść skarżącego, skoro w podpisanym przez skarżącego kwestionariuszu o stanie majątkowym sporządzonym dnia 3.07.2008r. (k.182-185 akt adm.) skarżący określił wydatki na utrzymanie rodziny na sumę [..] zł m-nie (energia, gaz, czynsz, PZU, MULTIMEDIA, abonament RTV, koszty leczenia ogółem [...] zł m-nie). Także umniejszenie składu rodziny skarżącego do 2 osób w porównaniu do stanu rzeczy istniejącego w dacie złożenia wniosku nie budzi wątpliwości, gdyż na rozprawie skarżący potwierdził, że syn i córka ukończyli studia wyższe i nie pozostają na utrzymaniu rodziców, prowadząc oddzielnie gospodarstwa domowe. Dołączenie dopiero do skargi dowodów zapłaty czynszu za mieszkanie po ok. [..] zł m-nie w okresie od października do grudnia 2008r. należy ocenić jako nie mające wpływu na wynik sprawy w dwóch płaszczyznach, mianowicie: - po pierwsze - nie może prowadzić do poczynienia przez Sąd odmiennych ustaleń co do wysokości wydatków małżonków K., bowiem zgodnie z art.133 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a. - sąd orzeka na podstawie akt sprawy i nie przeprowadza postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, będącego podstawą zastosowania prawidłowego prawa materialnego, jako podstawy rozstrzygnięcia; sądowe orzeczenie pełni natomiast funkcję kontrolną w stosunku do wydanych decyzji z zakresu uznania administracyjnego, czy zebrano wszystkie dowody w sprawie, dokonano ich wszechstronnej oceny odpowiadającej treści wynikających z akt sprawy dokumentów; - po drugie - z akt sprawy wynika, że za poprzednio zajmowane mieszkanie komunalne przy ul. [...] (4 pokoje z kuchnią) opłata za lokal na rzecz Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w K. wynosiła nawet [...] zł (vide protokoły k.30v., k.35 i dowód wpłaty za marzec 2006r. k.105 akt adm.), a oprócz tego należność za pobierany gaz - za maj 2008r. - [...] zł (k.179 akt adm.), co w stosunku do wskazanej w skardze i dołączonym do niej dowodzie wpłaty opłaty za lokal objęty w posiadanie przez małżonków K. w roku 2008 w ramach Towarzystwa Budownictwa Społecznego w K. (TBS), w którym instalacja elektryczna jest źródłem ogrzewania i gotowania, nie świadczy bezspornie o podwyższeniu kosztów utrzymania lokalu małżonków K. i niemożliwości ich pokrycia z osiąganych dochodów, jak to w skardze podniesiono. Skarżący zarzuty skargi opiera nie na podważeniu wyliczenia wydatków na utrzymanie rodziny dokonanego przez organy w oparciu o dowody, które przedstawił, lecz na własnym określeniu tych wydatków na kwotę [...] zł bez wskazania konkretnie co na tę sumę się składa i na jakich źródłach takie wyliczenie opiera się. Tak sformułowanego zarzutu będącego w istocie gołosłownym zakwestionowaniem prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy nie można uznać za uzasadniony. Nie wykazano bowiem, jakoby organy rozpoznające sprawę dokonały oceny zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z jego treścią, a przez to w sposób dowolny. Gdy się nadto zważy, że po potrąceniu z renty skarżącego na pokrycie zaległych należności składkowych pozostają skarżącemu i jego żonie dochody netto m-nie w wysokości [...] zł, za prawidłowe należy uznać wnioskowanie organu, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie wskazuje na niemożność spłaty zadłużenia ze względu na niebezpieczeństwo pozbawienia zobowiązanego i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak tego wymaga przepis §3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na który powołuje się skarżący. Jak prawidłowo stwierdziły organy w wydanych decyzjach umorzenie zaległości składkowych jest równoznaczne z rezygnacją z ich dochodzenia, a w rozpoznawanej sprawie zaległości w postępowaniu egzekucyjnym są ściągane z renty zobowiązanego, nie zachodzą więc okoliczności, o których mowa w art.28 ust.2 i 3 ustawy o s.u.s., ani też ze względów wyżej przedstawionych "uzasadnione przypadki" uzasadniające umorzenie zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art.28 ust.3a ustawy o s.u.s.). Dlatego powoływania się przez skarżącego na koszty leczenia, których wysokości nie udokumentowano, wysokie koszty utrzymania rodziny, w tym opłaty mieszkaniowe prawidłowo organy nie uznały za okoliczności przesądzające o zasadności wniosku o umorzenie zaległości składkowych w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia wykonawczego oraz ustalonego stanu faktycznego sprawy, co w ocenie Sądu uzasadnia przyjęcie braku podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Z wyżej przedstawionych powodów na podstawie art.151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. /-/ E.Brychcy /-/ K.Pawlicki /-/ G.Gorzan