I SA/Po 1307/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...), Nr (...) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty spłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za II kwartał 2005r. postanawia: oddalić wniosek /- /J. Małecki Wpis w niniejszej sprawie określony został na kwotę [...]. Wobec tego R. Z. złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy (skarżący do punktu 4 wniosku o przyznanie prawa pomocy pismem z dnia [...] wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od koszów sądowych lub o ustanowienie radcy prawnego). W uzasadnieniu wniosku podniósł, że odpis skargi oraz zażalenia jest uzasadnieniem wniosku. Dodał, że trwa spłata zaległości jak również trwa rozpatrywanie zbieżnych wniosków, w tym również wniosku o podjęcie mediacji. R. Z. podał, że dla przywrócenia zdolności do spłaty zadłużenia zarówno on jak też jego żona podjęli "zabiegi w celu pozyskania środków finansowych". Żona skarżącego od [...] prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący nie podał jakie uzyskuje miesięczne dochody, wskazał jedynie, że całość opisu o dochodach znajduje się w załączonym do wniosku zestawieniu za miesiące od stycznia do grudnia 2007r. Z załącznika tego wynika, że przychód skarżącego od stycznia do grudnia 2007r. wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...] i dochód [...]. R. Z. oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z trójką dzieci. Wskazał, że posiada dom w budowie o powierzchni około 180 m2. Podał, że materialnym zabezpieczeniem jest posiadana nieruchomość, która stanowi własność małżonków M. i R. Z. Dom zbudowany jest na działce o powierzchni 746 m2. Siedemnastoletnia córka skarżącego uczy się w Liceum U. Dzieci R. Z. nie uzyskują żadnych dochodów. Na wezwanie z dnia [...] strona w odpowiedzi z dnia [...] wskazała, że wnosi o przyjęcie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie podając czy wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego. R. Z. oświadczył, że jego żona w 2006r. nie osiągnęła żadnego dochodu. Skarżący podał, że nie korzystał z konta firmowego, również jego żona nie korzystała tego konta, gdyż nowo zarejestrowana firma, zgodnie z jego wiedzą, nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około [...]; przy czym [...]za najem, czynsz, wodę, energię elektryczną, abonament RTV i kablówkę, [...] za telefon komórkowy, spłata kart kredytowych [...] koszty nauki [...] . Skarżący oświadczył również, że ponosi koszty opłat leasingowych w wysokości [...] . Wskazał, że zarówno on jak i jego żona nie posiadają zarejestrowanych samochodów osobowych, posiadają natomiast jeden pojazd ciężarowy w leasingu (...) , rok produkcji 1999, wartość rynkowa ok. [...] zł. Oświadczył, że żona zarejestrowała działalność gospodarczą w celu pomocy w spłacie zadłużenia wraz z dokonaniem rozdzielności majątkowej. Żona skarżącego z wykształcenia jest germanistką. Skarżący podał, iż "docelową działalnością jego żony ma być otwarcie szkoły lektorów, zajmować się będzie również przedstawicielstwem handlowym oraz doradztwem handlowym, gdyż stara się o przedstawicielstwo amerykańsko-niemieckiego partnera handlowego. Sprawa jest rozwojowa, a jej rozstrzygnięcie rozwiąże się na przełomie marca." Skarżący oświadczył, że "zadeklarowanej kwoty [...] zł jeszcze nie wpłacił do Urzędu Skarbowego ze względu na fakt, iż dokonuje spłaty udziału nieruchomości, w której żona skarżącego w drodze spadku nabędzie prawa oraz koszty związane z wyjazdem służbowym do USA i Szwajcarii." Skarżący domniemywa, iż po uzyskaniu tytułu prawnego do nieruchomości dokona z żoną formalnego jej zabezpieczenia poprzez wpis na hipotekę i zaraz po uzyskaniu kredytu, dokonają większej, formalnej spłaty. Wstępne ustalenia bankowe, których dokonali, umożliwią im spłatę w wysokości jednorazowej nawet [...] zł i w kolejnych II transzach dokonają spłaty m.in. po [...] zł. Skarżący podał, że jego żona sprzedała ułamkowy udział w powierzchni działki gruntu za kwotę ok. [...] zł. Żona skarżącego była formalnym współwłaścicielem nieruchomości otrzymanej od rodziców. Aktu notarialnego skarżący nie posiada i dlatego nie może przedłożyć jego odpisu. Do pisma załączył kserokopie zeznania rocznego podatkowego za 2006r. Na kolejne wezwanie z dnia [...] R. Z. przedłożył zeznania podatkowe za 2007r. złożone przez skarżącego i jego żonę. Postanowieniem z dnia 4 [...] Referendarz sądowy WSA oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący tymczasem posiada majątek nieruchomy (dom w budowie i działkę gruntu), który może być źródłem finansowania kosztów sądowych. Ponadto podkreślono, że R. Z. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą wobec czego dysponuje środkami finansowymi. Od tego postanowienia skarżący złożył w dniu [...] sprzeciw podnosząc, iż nie zgadza się z argumentami podanymi w postanowieniu, mimo to "jeśli Sąd uzna, że koniecznym jest dokonanie tego wpisu, podejmie wszelkie kroki w celu uzyskania tej kwoty". Wobec wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zakwestionowane postanowienie utraciło moc na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. post. SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy, a z oświadczeń skarżącego, które zostały złożone w niniejszej sprawie, to nie wynika. Skarżący posiada bowiem majątek nieruchomy (dom w budowie i działkę gruntu), który może być źródłem finansowania kosztów sądowych. Również żona skarżącego posiadała udział w działce budowlanej, który sprzedała za kwotę [...] zł. Ponadto skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą, o czym świadczą przychody osiągane w ostatnich latach, t.j. w 2006r. w wysokości [...] zł, w 2007r. w wysokości [...] zł i wobec tego nie ulega wątpliwości, iż dysponuje środkami finansowymi. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę i to, że zadeklarowane przez skarżącego koszty miesięcznego utrzymania jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około [...] zł, tymczasem wpis w niniejszej sprawie to kwota [...] zł. Mając zatem na uwadze wcześniej przywołane orzeczenie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84 skarżący powinien był wpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a dopiero gdyby poczynione oszczędności były niewystarczające na uiszczenie kosztów sądowych, może ubiegać się o taką pomoc. Podkreślenia również wymaga, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Pogląd ten zaakceptowany został w doktrynie (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Jan Paweł Tarno Lexis Nexis 2006) i orzecznictwie sądowym (post. WSA w Warszawie z 15.06.2004r., I SA 2185/03 niepubl., czy też post. NSA z 14 czerwca 2004r., OZ 155/04 niepubl.). NSA podkreślił, że obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Wobec powyższego na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 z cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowiono jak w sentencji. /-/J. Małecki