I SA/Po 133/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki po rozpoznaniu w dniu 08 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń – maj, lipiec - październik 2007 r. oraz za styczeń – marzec, maj, czerwiec i sierpień 2008 r. postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w ½ części, 2. w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając do skargi wypełniony na urzędowym formularzu wniosek. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od ½ wpisu od skargi, który w badanej sprawie wynosi [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że argumentacja skarżącego odnosząca się do braku środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi powyżej [...] zł w rozpatrywanej sprawie jest wiarygodna. Za częściowym zwolnieniem skarżącego od ½ wpisu od skargi przemawia okoliczność, że wnioskodawca i jego żona mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw, w którym podniósł zarzut błędnego przyjęcia, iż skarżący jest w stanie uiścić połowę wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu zarzucono, błędne przyjęcie, że dochody skarżącego i jego żony umożliwiają zaoszczędzenie kwoty odpowiadającej połowie wpisu od skargi. Pismem, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] czerwca 2011 r. pełnomocnik podniósł, że dochody i bieżące wydatki rodziny skarżącego nie pozwalają na zaoszczędzenie kwoty niezbędnej do opłacenia nawet połowy opłaty sądowej od skargi. Miesięczne dochody z ledwością bowiem pokrywają koszty utrzymania rodziny oraz zobowiązania skarżącego i jego żony. Jakkolwiek skarżący i jego małżonka są czynni zawodowo, to ich dochody są ściśle ograniczone wykonywanymi zawodami, szczególnie małżonka skarżącego – nauczycielka - nie ma wpływu na wysokość swoich zarobków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów zasługuje na uwzględnienie w części. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Badając całokształt okoliczności w sprawie, Sąd stwierdził, na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu, że skarżący nie wykazał by jego sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Sądu bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej rodziny skarżący ma możliwość poczynienia oszczędności umożliwiających uiszczenie wpisu od przedmiotowej skargi w 1/2 części, czyli kwoty [...] zł. Należy zauważyć, że skarżący jak również jego małżonka dysponują stałym dochodem z tytułu zatrudnienia w wysokości ponad [...] zł. Zważyć trzeba, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek. Z faktów podanych przez skarżącego wynika, że wraz z żoną posiada majątek w postaci domu o pow. [...] m2 oraz działkę gruntu o pow. [...] ha obciążoną kredytem. Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Żona i dzieci nie posiadają odrębnego majątku. Dochód skarżącego z tytułu umowy o pracę wynosi [...] zł, dochód żony [...] zł. Wskazał, że otrzymywane dochody w całości przeznaczają na bieżące utrzymanie. Koszty utrzymania domu w sezonie zimowym wynoszą od [...] do [...] zł. Żona na leczenie wydaje od [...] do [...] zł miesięcznie. Skarżący i jego żona spłacają kredyty zaciągnięte na kwotę ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z synem i z córką. W uzupełnieniu złożonego skarżący wyjaśnił, że ani on, ani jego żona nie uzyskują dodatkowych dochodów z pracy sezonowej, dorywczej, nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Posiadają samochód osobowy marki [...], rok prod. [...], którego wartość rynkowa wynosi ok. [...] zł. Podał, że opłaty miesięczne na utrzymanie domu wynoszą ok. [...] zł, przy czym energia elektryczna [...] zł, Internet [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł, telefon [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, opał [...] zł. Wskazał, że spłacają raty kredytów, tj. kredyt zaciągnięty w 2007r. na okres do końca 2011r. na remont domu – rata ok. [...] zł oraz kredyt zaciągnięty w 2005r. we frankach szwajcarskich na okres do końca 2011r. na kupno samochodu – rata ok. [...] zł. Ponadto żona spłaca dwie pożyczki zaciągnięte w Kasie Zapomogowo - Pożyczkowej i z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych kończące się w 2011r. i w 2012r. - raty po [...] i [...] zł. Wskazał, że razem z żoną ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat. Wydatki związane z ich edukacją wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Wydatki na leczenie chorób sezonowych to ok. [...] zł rocznie. Wyjaśnił, że dochód jego i małżonki po opłaceniu kosztów utrzymania domu, rat kredytów i pożyczek jest przeznaczany w całości na wyżywienie i środki czystości. Do pisma załączono informację o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2009 i 2010r., zeznania podatkowe za 2009 i 2010r., wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony. W kontekście powyższego nie może budzić wątpliwości fakt, iż rzeczywista sytuacja majątkowa rodziny skarżącego nie tylko jest wystarczająca dla bieżącego utrzymania, z uwzględnieniem nawet obciążeń kredytowych, ale również pokrycia kosztów związanych z remontem domu. Podkreślenia wymaga, że spłata rat zaciągniętych na zaspokojenie prywatnych potrzeb wnioskodawcy nie determinuje do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i przerzucenia obowiązku ponoszenia kosztów postępowania prowadzonego w jego indywidualnej sprawie na ogół podatników. Ponadto, w kontekście oceny zasadności ubiegania się przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nazywanego często w doktrynie "prawem ubogich", przedłożone dokumenty i oświadczenia wskazują, iż sytuacja majątkowa strony umożliwia jej poniesienie kosztów w wysokości [...] zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie negując zatem ponoszonych przez skarżącego wydatków służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz przeznaczanych na spłatę kredytów, należy uznać, iż jest on w stanie poczynić pewne oszczędności, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, na oświadczenie skarżącego, w którym podał, że uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] zł, natomiast z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na jego konto z tytułu wynagrodzenia za pracę wpłynęły kwoty: [...] zł ([...] marca 2011r.), [...] zł ([...] lutego 2011r.) i [...] zł ([...] stycznia 2011r.) – (k. 62 - 65 akt sądowych). Podał, że żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...]- zł, natomiast na jej rachunek bankowy z tytułu wynagrodzenia wpłynęły środki pieniężne w wysokości: [...] zł ([...] marca 2011r.), [...] zł ([...] lutego 2011r.), [...] zł ([...] stycznia 2011r.) - (k. 54 – 55 akt sądowych). Należy także podkreślić, że koszty postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał brak podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Sąd zważył, iż jednorazowy wydatek w wysokości [...] zł, mógłby wywołać uszczerbek koniecznego utrzymania rodziny skarżącego. Za częściowym zwolnieniem skarżącego od ½ wpisu od skargi przemawia okoliczność, że wnioskodawca i jego żona mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, które uczą się i nie posiadają własnych dochodów. Należało zatem przyznać prawo pomocy w części, tj. zwolnić od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w ½ części. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i § 4 – p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.