I SA/Po 1359/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Sylwia Zapalska (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Pawlicki /-/ E. Brychcy /-/ S. Zapalska W dniu .... A. K. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w K. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu powołała się na swoją trudną sytuację materialną. Podała, iż mimo poszukiwań nie może znaleźć pracy. Nie posiada żadnych dochodów ani samochodu. Mieszka w starym domu wraz z córką i synem, który choruje. Ponadto nie otrzymuje żadnej renty po zmarłym mężu a jedynie świadczenie rodzinne z urzędu gminy, z którego musi opłacić rachunki za energię i wodę. Decyzją z dnia... nr .... Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie przepisów art. 28 ust. 1 - 3a, ust. 3b, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) odmówił A. K. umorzenia należności z tytułu składek: 1) na ubezpieczenie społeczne za okres lipiec 1999r. - styczeń 2000r. w łącznej kwocie... zł, 2) na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 1999r. w kwocie.. zł, 3) na Fundusz Pracy za grudzień 1999r. w kwocie ... zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład przywołał treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz treść przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne umożliwiających w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności składkowych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład ustalił, iż A. K. uzyskuje dochód miesięczny w wysokości...zł., utrzymuje dwoje dzieci w wieku 19 i 21 lat, przy czym jedno z nich jest przewlekle chore na astmę oskrzelową i wymaga podawania leków. Rodzina zamieszkuje w części mieszkalnej budynku gospodarczego, zajmując jeden pokój o łącznej powierzchni 37 m2. Wydatki miesięczne związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie średnio ... zł. 1 Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak jest podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia zaległych należności, ponieważ z majątku A. K. może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji bądź egzekucja sądowa. Zakład wskazał ponadto, iż wnioskodawczyni zdolna jest do podjęcia pracy zarobkowej a jej aktualna sytuacja finansowa nie stanowi przeszkody do uzyskania dochodu umożliwiającego spłacenie należności. Pismem z dnia ... A. K. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej wniosku, podnosząc, iż nie posiada żadnego majątku a dom, w którym mieszka nadaje się do rozbiórki i nie stanowi żadnego zabezpieczenia majątkowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia .... Nr...... opartą na przepisie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uzasadniając swoje stanowisko, przedstawił stan faktyczny sprawy, tożsamy z ustaleniami organu I instancji oraz powołał treść przepisów dotyczących umorzenia przedmiotowych należności. Organ II instancji wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób prawidłowy przyjął brak istnienia przesłanek umożliwiających umorzenie należności. Podkreślił ponadto, iż w sprawie nie stwierdzono nowych okoliczności faktycznych i nie ujawniono nowych dowodów, skutkujących zmianą rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z .... Na powyższą decyzję A.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu powołała się na swoją bardzo ciężką sytuację materialną, dodając, iż nie była świadoma, że jako osoba bezrobotna powinna mieć zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy. W odpowiedzi Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wyrokiem z dnia....... sygn. akt..... Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazał, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tle bardzo ciężkiej i niekwestionowanej sytuacji materialnej strony, przyjął bez należytego przeprowadzenia rozważań w tym zakresie, że spłata zadłużenia leży w ewentualnych możliwościach skarżącej. 2 Podkreślił, iż, badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Prezes Zakładu, przyjmując, iż skarżąca jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej wskazał, iż twierdzenie to znajduje uzasadnienie w zarejestrowaniu jej w urzędzie pracy jako osoby poszukującej zatrudnienia. Nie wypowiedział się jednak co do podnoszonych okoliczności, iż skarżąca, pomimo starań, nie może znaleźć pracy. Dokonując takiej oceny organ administracji powinien odnieść się do posiadanych przez skarżącą kwalifikacji i ocenić, z uwzględnieniem sytuacji na rynku pracy w miejscu jej zamieszkania oraz okolicach, możliwości uzyskania przez skarżącą dochodu. Zdaniem Sądu nie sposób również uznać, że osoba przewlekle chora, wymagająca stałego leczenia nie stanowi realnego obciążenia dla budżetu domowego tylko na tej podstawie, iż nie przedstawiono dowodów zakupu leków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z dnia.......nr ....... na podstawie przepisu art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję ZUS z ..... W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ odwoławczy ustalił, iż A. K. posiada wykształcenie średnie zawodowe/techniczne oraz pozostaje osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku. W roku 2005 nie uzyskała żadnego dochodu, natomiast w latach 2006 - 2007 nie figurowała w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych. Wnioskodawczyni wraz z córką i synem zamieszkuje w części mieszkalnej budynku gospodarczego, zajmując pokój z kuchnią o łącznej pow. 37 m2. W latach 2007 - 2008 korzystała z pomocy ośrodka pomocy społecznej, obejmującej zasiłki celowe na zakup opału oraz zasiłki okresowe z tytułu bezrobocia (łącznie .. zł). Pobierała ponadto zasiłek rodzinny na dzieci, dodatek dla osoby samotnie wychowującej dzieci oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła w ogólnej kwocie .. zł. Jednocześnie od września 2007r., w związku z ukończeniem przez córkę 21 lat, A. K. nie 3 otrzymuje żadnych świadczeń rodzinnych. Nie przysługuje jej również renta rodzinna z tytułu śmierci męża. Prezes ZUS ustalił nadto, iż wnioskodawczyni wraz z mężem wpisana jest do księgi wieczystej nr KW ...jako właściciel nieruchomości. Figuruje także w ewidencji jako właściciel pojazdu marki Fiat 126p. Jeśli chodzi o stan zdrowia A. K., to jest ona po operacji prawej nogi oraz po zabiegu ginekologicznym. Z kolei jej syn choruje na astmę oskrzelową i wymaga stałego podawania leków. Wnioskodawczyni nie załączyła przy tym żadnych faktur czy rachunków potwierdzających zakup leków. W ocenie Prezesa ZUS brak jest podstaw prawnych oraz faktycznych do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 1 - 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z majątku A. K. może być bowiem prowadzone postępowanie egzekucyjne lub egzekucja sądowa. Ponadto, przy umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należy brać pod uwagę nie tylko obecną, ale i przyszłe potencjalne zmiany sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni jest w wieku produkcyjnym i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności oraz niezdolności do pracy. Z uwagi więc na miejsce zamieszkania (K. i okolice) oraz wykształcenie może podjąć zatrudnienie w zakładach znajdujących się na terenie powiatu. Organ administracji podkreśla, iż nie zachodzą również przypadki stanowiące podstawę do umorzenia należności z tytułu składek określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec dokonanych ustaleń należało odmówić umorzenia należności, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższą decyzję A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podkreśla, iż nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego ani samochodu oraz nie posiada sprzętu AGD i RTV. Nie ma też pieniędzy na zakup lekarstw a jej stan zdrowia nie uległ poprawie. W odpowiedzi Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znajduje podstaw do zmiany stanowiska i wnosi o oddalenie skargi. 4 Postanowieniem z dnia..... sygn. akt ..... Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami postępowania i nie tylko samej decyzji, ale także procedowania organu przed jej wydaniem. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) w postępowaniu przed sądem obowiązuje zasada oficjalności, w myśl której nie jest on związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także niepodnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów administracji, a z drugiej poprzez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego - zakaz reformationis in peius. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, iż właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. znajduje oparcie w wydanym na podstawie przepisu art. 13 § 3 p.p.s.a. rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Przepisy § 1 pkt 2 oraz § 2 tego rozporządzenia stanowią bowiem, iż rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 -29 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę a sprawy te, zarejestrowane przed wejściem w życie rozporządzenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w W., 5 rozpoznaje wojewódzki sąd administracyjny właściwy w rozumieniu rozporządzenia, z wyjątkiem spraw, w których wyznaczono termin rozprawy. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą A. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż "Zakład, omawiając umorzenia należności z tytułu składek bierze pod uwagę nie tylko obecną, ale także przyszłe potencjalne możliwości zmiany poprawy sytuacji finansowej zobowiązanego". Podkreślił, iż skarżąca nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności oraz o niezdolności do pracy, a więc choroba nie pozbawia ją możliwości podjęcia zatrudnienia i zapłaty należności. Stwierdził ponadto, iż z uwagi na miejsce zamieszkania oraz wykształcenie, skarżąca może podjąć zatrudnienie na terenie powiatu. W myśl przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do ust. 2 i 3 cyt. artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 6 6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie cyt. przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych upoważniony został do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jest to konstrukcja prawna pozwalająca na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji oznacza, że Zakład może, ale nie musi umorzyć należności składkowych, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom przepisu art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.). Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2007r. V SA/Wa 199/07, teza I i II, Lex nr 334073). 7 W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 Kpa, który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Podkreślić należy, iż rozpoznając wniosek o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zob. wyroki WSA w Warszawie z 30 listopada 2006r. sygn. III SA/Wa 2365/06, nr LEX 328919, z 18 grudnia 2006r. sygn. III SA/Wa 2937/06, nr LEX 306925). W rozpatrywanej sprawie organ administracji nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności, iż, pomimo starań, nie może znaleźć pracy. Ograniczył się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, iż A. K. posiada wykształcenie średnie zawodowe/techniczne. Wbrew wytycznym zawartym w uzasadnieniu wyroku WSA w W. z ... nie zbadał panującej w miejscu zamieszkania skarżącej i w okolicach sytuacji na rynku pracy i nie odniósł się do posiadanych przez nią kwalifikacji. Organ odwoławczy nie wskazał jednocześnie, w jakich konkretnie zakładach na terenie powiatu, skarżąca, z uwagi na posiadane kwalifikacje czy wykształcenie, mogłaby znaleźć zatrudnienie. Nie można zatem uznać, iż zbadał w sposób wyczerpujący i ocenił prawidłowo możliwość osiągnięcia przez skarżącą dochodu, a w konsekwencji możliwość spłaty należności składkowych. Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdza, iż organ odwoławczy, wbrew wymogom przepisu art. 77 § 1 i art. 80 Kpa nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz nie ocenił na podstawie całego zebranego materiału czy dana okoliczność została udowodniona. Naruszył tym samym, wyrażone w art. 7 i art. 8 Kpa, zasady prawdy obiektywnej oraz pogłębiania zaufania do organów państwa. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes ZUS winien dokładnie ocenić możliwości spłaty należności składkowych przez skarżącą, a w szczególności ustosunkować się do powołanej przez nią okoliczności, iż, mimo starań, nie może znaleźć pracy. Dokonując 8 tej oceny organ odwoławczy powinien wziąć pod uwagę panującą w miejscu zamieszkania skarżącej i w okolicy sytuację na rynku pracy oraz posiadane przez nią kwalifikacje. Należy bowiem podkreślić, iż kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. sprowadza się do zbadania czy nastąpiło wyczerpujące zebranie materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa), czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne (art. 7 Kpa) oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 80 Kpa) dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie powołanych przepisów. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie rozstrzygnięcia, które powinno zawierać przedstawienie i ocenę wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i na niekorzyść podatnika. Uznając, iż wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt. I sentencji. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. (pkt. II). /-/ K.Pawlicki /-/ E.Brychcy /-/S.Zapalska