I SA/Po 1399/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PA o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2003 - 2005 postanawia: oddalić wniosek. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego PS, złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że uwagi na fakt, iż nie jest zatrudniony w żadnej firmie od [...] nie posiada i nie osiąga żadnych dochodów. Oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów, nie pracuje i nie ma żadnych dochodów. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy PA pismem z dnia [...] oświadczył, że nie posiada samochodów osobowych, nie uzyskuje dodatkowych dochodów, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W [...] zaciągnął kredyt na kartę A w wysokości [...], który przeznaczył na postępowania sądowe B oraz kredyt odnawialny w C w wysokości [...], który również został przeznaczony na postępowania sądowe B. Oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, ponieważ zajmuje się sprawami Spółki B i wychowywaniem dzieci w wieku [...]. Dom, w którym mieszka (powierzchnia domu około [...] m2 na działce gruntu o powierzchni [...] m2) należy do jego żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i wobec tego nie ponosi żadnych wydatków i kosztów utrzymania. Do pisma załączył kserokopię zeznania podatkowego za [...] oraz kserokopię wyciągów z rachunków bankowych. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie w jakiej wysokości skarżący otrzymywał wynagrodzenie miesięczne za pracę wykonywaną do końca[...]., 2. od kiedy pomiędzy skarżącym, a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska (odpis umowy), 3. podanie czy pomiędzy skarżącym, a jego żoną zawarta została umowa o podział majątku wspólnego, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób strony umowy dokonały podziału majątku (odpis umowy), 4. podanie z jakiego tytułu i w jakiej wysokości żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, 5. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę skarżącego, 6. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do żony skarżącego, 7. podanie czy żona skarżącego posiada samochody osobowe, jeżeli tak proszę podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 8. podanie czy żona skarżącego uzyskuje jakieś dodatkowe dochody (np. z pracy dorywczej, sezonowej, zasiłków itp.), 9. podanie czy żona skarżącego korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 10. podanie kosztów miesięcznego utrzymania jakie ponosi żona skarżącego na utrzymanie rodziny z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, najem, energia elektryczna, ogrzewanie, gaz, woda, wyżywienie, środki czystości, odzież, koszty leczenia i zakupu lekarstw, abonament RTV, cyfra +, telefon stacjonarny, telefony komórkowe, raty – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, itp.), 11. podanie czy żona skarżącego poza domem, w którym mieszka skarżący posiada inne nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną) – jeżeli tak to jakie i jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe itp.- wysokość nominalna oraz wartościowe przedmioty (należy wpisać przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro). PA w odpowiedzi z dnia [...] podał, że w [...]. nie otrzymywał wynagrodzenia, ponieważ nie był zatrudniony. Oświadczył, że od dnia [...] pomiędzy nim a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. W związku z tym nie może podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu żona uzyskuje dochody, czy posiada konta, lokaty, majątek, ponieważ nie posiada takiej wiedzy i nie ma dostępu do takich informacji. Do pisma załączył kserokopię aktu notarialnego [...] z dnia [...] o zawarciu przez skarżącego i jego żonę umowy majątkowej małżeńskiej o wyłączeniu wspólności ustawowej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, w tym również uiszczają wpis od skargi. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 ustawy). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć jednak należy, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., sygn. akt II FZ 240/06). Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem w istocie odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 w.w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie kosztów postępowania, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony. Zauważyć należy, że sąd (referendarz sądowy) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola sądu (referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Ten ostatni natomiast z wyżej omówionych przypadków miał miejsce w niniejszej sprawie, gdzie zobowiązano skarżącego w piśmie z dnia [...]. (karta nr [...] akt sądowych), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył jedynie kserokopię aktu notarialnego oraz oświadczył, że z uwagi na rozdzielność majątkową małżeńską nie jest w stanie odpowiedzieć na pytania dotyczące zarobków, dochodów, kont, lokat, posiadanego majątku przez jego żonę itp., ponieważ nie posiada takiej wiedzy i nie ma dostępu do takich informacji. Nie przedłożył natomiast szeregu istotnych informacji, w tym m. in. o kosztach miesięcznego utrzymania jakie ponosi żona na utrzymanie rodziny, o tym czy uzyskuje ona jakieś inne dodatkowe dochody, czy korzysta z pomocy opieki społecznej. Nie przedłożył, pomimo wezwania, również zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez żonę oraz odpisów rachunków bankowych, lokat i kont bankowych należących do jego małżonki. Wnioskodawca wskazał jedynie na fakt, iż nie jest w stanie podać tych informacji, gdyż pomiędzy nim, a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie obowiązani są m.in. do wzajemnej pomocy. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w opłaceniu kosztów sądowych. Zatem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, aby nie był w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, kosztów sądowych. Ponadto na uwagę zasługuje fakt, że skarżący w swoim wniosku całkowicie pominął okoliczność, która to pozwoliła jemu na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – doradcę podatkowego PS, domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe, w tym wpis od skargi. Godzi się bowiem zauważyć, że do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie doradcy podatkowego, któremu pismem z dnia [...] udzielił pełnomocnictwa. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinien był w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek