I SA/Po 1411/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Katarzyna Wolna - Kubicka (spr.) Protokolant st. sek. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lutego 2009 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. uchyla zaskarżoną decyzję /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ W. Zygmont /-/ S. Małek ISA/Po 1411/08 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej przez B. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/1999-02/1999, 05/1999-01/2000, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/1999-01/2000 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: - składek w kwocie [...] zł, - odsetek naliczonych na dzień 09.04.2008 r. w kwocie [...] zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. B. P. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku wskazała, iż nie jest w stanie spłacić zaległych składek, ponieważ jej sytuacja materialna na to nie pozwala, a ewentualna spłata spowoduje zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Ponadto podała, że nie posiada stałego źródła dochodów jako osoba bezrobotna. Jedynym zaś źródłem utrzymania są alimenty syna przeznaczane w znacznej części na jego edukację. Skarżąca powołała się dodatkowo na inne zadłużenia, które ograniczają możliwość uregulowania zobowiązań wobec ZUS. Wskazała na zadłużenie wobec I. B. SA na ok. [...]zł, które egzekwowane jest przez komornika sądowego. ZUS prowadził wobec skarżącej postępowanie wyjaśniające w celu zebrania materiału dowodowego, w którym badał jej stan majątkowy w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie należności. Z ustaleniami poczynionymi przez organ rentowy strona została zapoznana. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił: - umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/1999-02/1999, 05/1999-01/2000, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/1999-01/2000 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: - składek w kwocie [...] zł, - odsetek naliczonych na dzień [...].04.2008 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawczyni nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy K. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Jest rozwódką. Mieszka razem z dorosłym synem, który studiuje i razem utrzymują się z alimentów, które syn otrzymuje od ojca w kwocie [..]zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jej stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą około [...]zł, na co składają się energia elektryczna, gaz i czynsz. W odniesieniu do należności składkowych wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne , które postanowieniem z dnia [...].06.2002 zostało umorzone. Organ powołując się na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., odmówił umorzenia tych należności mimo, iż stwierdził istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, gdyż postępowanie egzekucyjne należności składkowych zostało umorzone z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład przeanalizował też sprawę pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej tj. pod kątem przepisu art. 3a. usus, z którego wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powołując się na § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", które określa szczegółowe zasady umarzania tych należności, organ uznał, iż wnioskodawczyni nie wykazała istnienia okoliczności , które pozwalałyby na umorzenie należności , ze względu na ważny interes zobowiązanej. Organ uznał wszystkie dowody przedstawione przez wnioskodawczynię za wiarygodne. Przyznał, że jako osoba zarejestrowana w urzędzie pracy , poszukuje tej pracy. Stwierdził jednak, że skarżąca jako osoba młoda posiada możliwości zarobkowania w przyszłości, co w perspektywie rodzi możliwość spłaty ciążących na niej zobowiązań. Strona reguluje zobowiązania cywilnoprawne, co implikowało twierdzenie organu, że regulowanie istniejącego zadłużenia wobec ZUS nie pozbawi rodziny skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie zakładu umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Organ podniósł ponadto, że przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji tzw " uznania administracyjnego" co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. Co do wniosku o umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek organ uznał, iż w związku z tym, że z art. 30. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, na podstawie art. 105 kpa postępowanie należało umorzyć ze względu na brak przedmiotu postępowania. Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. B. P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o pozytywne rozpoznanie wniosku o umorzenie zobowiązań w oparciu o wszystkie okoliczności sprawy. W piśmie tym zobowiązana zarzuciła Zakładowi brak racjonalnego rozważenia podnoszonych przez nią argumentów, co skutkowało wydaniem decyzji z błędną oceną materiału dowodowego opartego na błędnych ustaleniach faktycznych i dowolnej interpretacji uznania administracyjnego. Wnioskodawczyni podniosła, że organ w swojej decyzji powołał się na potencjalne możliwości zarobkowe z racji jej młodego wieku umożliwiające spłatę zadłużenia. Zdaniem wnioskodawczyni stanowisko takie jest chybione, gdyż nie posiada żadnego wykształcenia zawodowego, które pomogłoby zdobyć stałą pracę. Natomiast w trakcie długotrwałego okresu bezrobocia jako osoba zarejestrowana w urzędzie pracy nie dostała oferty pracy nawet na okres próbny. Świadczy to o wadliwym wnioskowaniu organu rentowego w zakresie potencjalnych możliwości finansowych skarżącej. Wskazała ona nadto, że jedynym źródłem jej utrzymania są alimenty na syna, które wynoszą[...] zł i w większości rozchodzą się na bieżące utrzymanie. Decyzją z dnia [...] r. nr [..] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zaznaczył, iż w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności . Powołując się na przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności ma charakter uznaniowy i należy każdorazowo do Zakładu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. B. P. jako osoba młoda poszukująca zatrudnienia stwarza w perspektywie szansę na poprawę swojej sytuacji materialnej, a zatem umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne i ze szkodą dla systemu ubezpieczeń społecznych. Organ nie dał wiary twierdzeniom zobowiązanej, aby wskazywana przez nią trudna sytuacja finansowa stanowiła samoistną i wystarczającą podstawę do podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu zaległości wobec ZUS. Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję ZUS z dnia [..] r. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o umorzenie wskazując, iż jej obecna sytuacja majątkowa jest bardzo trudna i nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej zadłużeniu. Ponadto podniosła, że ZUS w swojej decyzji dokonując analizy jej sytuacji wypowiedział się, że istnieją przesłanki do umorzenia należności, lecz rozpatrzył jej wniosek negatywnie. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na decyzje, postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Kontrola ta sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec treści wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż: "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści ( art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181, w którym przyjęto, iż: "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli". Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( § 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...) czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r., sygn. akt IV S. 703/99, LEX nr 51234, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż: "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 k.p.a., skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 k.p.a." (vide: wyrok NSA, sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Lu 2479/94, w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, i poprzedzająca ją decyzja ZUS, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Prawidłowo Zakład ustalił, iż w niniejszej sprawie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u s u s która mogłaby być podstawą umorzenia zaległych należności skarżącej. Całkowita nieściągalność, zachodzi bowiem, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak wynika z postanowienia dołączonego do akt sprawy Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K.. w [..] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanej B. P. na podst. przepisu art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. z uwagi na to, iż stwierdził że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przepisu art. 3a. usus wynika ponadto, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w tym przepisie określił Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w drodze rozporządzenia. Z § 3ust 1. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to faktu, o którym już wspomniano, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, iż w uzasadnieniach obu decyzji nie dokonano wnikliwej oceny stanu faktycznego. Uznano za wiarygodne wszystkie twierdzenia skarżącej i dowody dołączone do wniosku. Na podstawie tych dowodów ustalono, że wnioskodawczyni nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy K. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Jest rozwódką. Mieszka razem z dorosłym synem, który studiuje i razem utrzymują się z alimentów, które syn otrzymuje od ojca w kwocie [..] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jej stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą około [...] zł, na co składają się energia elektryczna, gaz i czynsz. Organ ustalił również, że w odniesieniu do należności składkowych wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne , które postanowieniem z dnia [...] zostało umorzone, zdaniem organu z uwagi na brak majątku podlegającego egzekucji, faktycznie ( co nie jest jednak istotne) wobec stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Co oznacza, że w przypadku skarżącej wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ uznał jednak , iż skarżąca nie wykazała istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności , ze względu na jej ważny interes. Zdaniem organu skarżąca nie wykazała wystąpienia klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności, ani też istnienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ przyznał, że skarżąca jest bezrobotna, a to że jest zarejestrowana w urzędzie pracy świadczy o tym, że tej pracy poszukuje ale uznał, że jako osoba młoda ma potencjalne możliwości zarobkowania, co w perspektywie rodzi możliwość spłaty ciążących na niej zobowiązań. To, że spłaca zobowiązania cywilnoprawne wobec banku zdaniem organu świadczy o ty, że aktualnie trudna sytuacja materialna jej rodziny nie ma charakteru trwałego. W ocenie Zakładu regulowanie zaległych należności nie pozbawi jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rację ma skarżąca, iż odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie znajduje potwierdzenia w uzasadnieniu decyzji Zakładu. Z uzasadnienia tego wynika bowiem, że zobowiązana spełniła warunki do umorzenia tych należności. W przypadku skarżącej wystąpił przypadek całkowitej nieściągalności, a ponadto ustalono , że skarżąca, mimo starań o uzyskanie pracy jest osobą bezrobotną i utrzymuję się wraz z synem jedynie z alimentów w kwocie [...]zł. Zakład jednak korzystając z uznaniowego charakteru decyzji w przedmiocie umorzenia składek nie umorzył ich. Biorąc w/w okoliczności pod uwagę, uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jedynie na tej podstawie, że spłaca należności cywilnoprawne wobec banku oraz, że jest osobą młodą. Nie wzbudziło przy tym wątpliwości Zakładu, że tylko z alimentów w kwocie [...] zł, przy stałych wydatkach mieszkaniowych w wysokości [..]zł i comiesięcznej egzekucji z tytułu spłaty zadłużenia wobec banku w kwocie [...] zł nie byłaby w stanie utrzymać się wraz z synem. Do wyliczonych kosztów utrzymania nie wliczono bowiem kosztów wyżywienia i ubrania. Co oznacza, że organ niestarannie wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną swojej decyzji. Należy też zwrócić uwagę, iż organ odmawiając skarżącej umorzenia należności z tytułu składek bezpodstawnie powołał się na stan finansów ubezpieczeń społecznych. Mimo, że z przepisu art. 28 usus nie wynika taki warunek. Stan finansów ubezpieczeń społecznych brany jest bowiem pod uwagę przez Zakład przy rozpatrywaniu wniosku dłużnika o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek i rozłożenia należność na raty, a nie przy wniosku o umorzenie tych należności. ( art. 29 ust.1 u.s.u.s). Z przepisu art. 28 ust.3b u.s.u.s. wynika natomiast, że stan finansów ubezpieczeń społecznych bierze pod uwagę Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego przy wydawaniu rozporządzenia, w którym określa szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, co oznacza, że Zakład przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie należności bada jedynie czy z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. W razie konieczności wezwać skarżącą do wykazania swoich twierdzeń. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa oraz odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Powinno ono również zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, uniemożliwia bowiem ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Sąd zauważa ponadto, że w sentencji decyzji ZUS z dnia [...] brak jest rozstrzygnięcia odnośnie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Jedynie w uzasadnieniu tej decyzji znajduje się zdanie, że zaległości wymienione w sentencji decyzji nie zawierają należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, które zgodnie z art. 30 usus nie podlegają umorzeniu. Składki te wynoszą [...] zł. Z treści tego akapitu nie wynika, zdaniem Sądu, jednoznacznie, czy (a jeśli tak, to w jakiej części) zakresem toczącego się postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek objęte zostały również należności za z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie będącymi płatnikami składek. Natomiast w uzasadnieniu decyzji Zakładu z dnia [...] stwierdza się, że " zadłużenie wymienione w sentencji decyzji nie zawierają należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, które za okres [...] wynoszą łącznie [...] zł , a które zgodnie z art. 30 u.o.u.s. nie podlegają umorzeniu. W tym miejscu zauważyć należy, iż instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uregulowana w art. 28 u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. ma zastosowanie tylko i wyłącznie do zaległości z tytułu składek finansowanych przez osoby będące jednocześnie ich płatnikami. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Oznacza to, iż ani przepis art. 28 u.s.u.s. ani przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) nie mogą stanowić podstawy do umorzenia składek należnych za zatrudnianych pracowników w części przez nich finansowanej. Skoro zaś żaden przepis prawa nie przewiduje możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez pracowników postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej z dnia [...]04.2008 byłoby w tym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie powinno być umorzone. W aktach znajduje się co prawda anulowany projekt decyzji ZUS ( bez daty i podpisu) umarzający postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł ale z tego nie wynika czy w tej części zapadło odrębne rozstrzygnięcie. Kwestia ta wymaga więc również wyjaśnienia. Badając ponownie prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji Zakład zobowiązany będzie uwzględnić powyższe wskazówki. Mając na uwadze omówione uchybienia Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ S. Małek /-/ W. Zygmont